Dorota Nieznalska, fot. Damian Kramski

Autorka instalacji, rzeźb, fotografii, filmów wideo, wideoinstalacji. Urodziła się 19 września 1973 roku w Gdańsku. Mieszka i pracuje tamże.

Od 1992 roku studiowała na Wydziale Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku w pracowni prof. Franciszka Duszeńki oraz w pracowni multimedialnej prof. Grzegorza Klamana. Dyplom obroniła w 1999 roku. W latach 1998-2000 współpracowała z Galerią Wyspa i Fundacją Wyspa Progress w Gdańsku.

W swej twórczości Dorota Nieznalska jako jedna z niewielu artystów podejmuje trudne problemy dotyczące kultury o silnej tradycji katolickiej i związanych z nią polskich mitologii, a także współczesnej tożsamości, stereotypowych ról, wzorców męskości. Już w jej pierwszych instalacjach, jeszcze z czasów studiów, pojawiały się obiekty-fetysze implikujące skojarzenia z opresją związaną z niektórymi sferami aktywności człowieka (np. "Wejście w posiadanie Tajemnicy", 1998; "Absolucja", 1999). Z tego okresu pochodzi też cykl fotografii przedstawiających sukę i jej właściciela. Zdjęcia obrazują łączącą ich relację przemocy i uległości, np. na jednej z fotografii widnieje nagi mężczyzna i suka kuląca się na widok pasa (1999).

Nagłośniejsza praca Nieznalskiej to instalacja "Pasja" (2001). Składały się na nią: krzyż grecki ze zdjęciem męskich genitaliów oraz wideo - pozbawione dźwięku, spowolnione ujęcie twarzy mężczyzny trenującego w siłowni, pokazane w momencie maksymalnego wysiłku. Artystka wykorzystała tu podwójne znaczenie terminu "Pasja" - jako cierpienia (Męki Pańskiej) oraz zapału/entuzjazmu. Jej praca podejmowała problem opresyjnego charakteru obowiązujących paradygmatów męskości. Zdaniem Izabeli Kowalczyk, w tej pracy Nieznalska pyta "o kształtowanie się męskości w podwójnym kontekście - kultury konsumpcyjnej i polskiej katolickiej tradycji".

Wystawa "Pasji" w gdańskiej Galerii Wyspa wywołała głośne protesty środowisk prawicowych i ultrakatolickich. Doprowadziły one w 2003 roku do precedensowego na polskim gruncie wyroku, w którym artystkę skazano za obrazę uczuć religijnych na sześć miesięcy ograniczenia wolności i wykonywanie robót publicznych. Sąd apelacyjny uchylił wyrok i w 2005 roku rozprawa rozpoczęła się na nowo. Ostatecznie Dorota Nieznalska została uniewinniona od zarzutu złamania artykułu 196 kodeksu karnego. Wyrok sądu ogłoszono 4 czerwca 2009 roku. Sąd zwolnił z depozytu "Pasję", a koszty ciągnącego się latami procesu poniósł skarb państwa.

"Pozostanie po niej [tj. sprawie sądowej] wstyd obciążający całą wolną Polskę. To w końcu wolna Polska pozwoliła na to, by przez tyle lat toczył się proces, w którym nie chodziło wcale o wartości, ale o polityczną kalkulację" - komentowała prof. Maria Poprzęcka.

Dziennikarka "Gazety Wyborczej" Dorota Jarecka pisała, że proces Nieznalskiej

"przede wszystkim przeorał świadomość polskiej inteligencji. Sprowokował przemianę jej postaw wobec najnowszej sztuki i pojęcia wolności artystycznej. (...) Obserwatorzy tego procesu zaczęli oddzielać dwie sprawy: sztukę, która może się komuś nie podobać, od skutków przejęcia urzędowej kontroli nad sztuką. Krytykę od cenzury. Zobaczyli, że kiedy w spór o sztukę wkroczy państwo, to zawsze jest źle dla sztuki. I jeśli usiłowano Nieznalskiej wmówić, że świadomie chciała obrazić uczucia religijne, można to w zasadzie wmówić każdemu".

Od początku procesu artystka prawie nie wystawiała, także dlatego, że galerie rezygnowały z jej prac w obawie przed protestami. Ciszę przerwała dopiero wystawa "Posłuszeństwo" w Starym Browarze w Poznaniu w 2006 roku. Zaprezentowano tam między innymi cykl 10 fotografii przedstawiających wykonane przez artystkę obiekty, np. smycz z obrożą-kolczatką z brązu, diadem przypominający koronę cierniową czy "kaganiec męski" - przeznaczony na męskie genitalia ("Implantacja perwersji", 2004/2005). Nieznalska połączyła elementy zaczerpnięte z różnych poetyk - mrocznego świata praktyk seksualnych S/M i symboliki religijnej.

Z kolei film "Pozycja modlitewna" (2005) przedstawiał artystkę trzymającą dłonie w geście modlitwy tak długo, jak pozwalała na to jej wytrzymałość, do momentu, w którym wyczerpana opuszczała ręce. Największą uwagę na poznańskiej wystawie wzbudziła jednak praca "Nr 44" (2005/2006) - łańcuch złożony z koron cierniowych, wiszący na pętli samobójcy. Interpretowano ją jako ironiczny komentarz artystki do polskiego mesjanizmu.

Następne prace artystki nawiązywały do ikonografii chrześcijańskiej oraz historii Polski. Na wystawie "Królestwo" w poznańskiej Galerii Piekary w 2009 roku Nieznalska wystawiła w gablotach niecodzienne regalia. Relikwie Męki Pańskiej zamienione zostały w drogocenne jubilerskie przedmioty. "Królowa Polski" (2008) to korona z czerwonymi, bursztynowymi kolcami, "Złota Królowa" (2008) zdobiona jest złotym bursztynem, zaś "Czerwona Królowa" (2008) - naturalnym koralem. Do niej artystka dołączyła skórzaną obrożę na rękę z własnym numerem PESEL. "Król Polski" (2008) zaś to korona cierniowa na łańcuchu. Z trzydziestu koron cierniowych połączonych łańcuchem Nieznalska utkała "Wieniec mistyczny" (2006). Wystawę w Piekarach dopełniały rysunki artystki o tematyce erotycznej.

Autor: Karol Sienkiewicz, grudzień 2006; aktualicja: listopad 2009.

Wybrane wystawy indywidualne:

• 1999 - "Absolucja" - Galeria Wyspa, Gdańsk
• 2000
  - "Vitium originis" - Galeria Wyspa, Gdańsk
  - "Modus operandi" - Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
• 2001
  - "Dominacja" - Centrum Sztuki Współczesnej "Łaźnia", Gdańsk
  - "Pasja" - Galeria Arsenał, Białystok; Galeria Wyspa, Gdańsk
• 2002 - "Potencja" - Galeria Sektor I, Katowice
• 2003
  - "Dominacja" - Teatr Polski, Bydgoszcz
  - "Absolucja" - Norrtelje Kunsthalle, Szwecja
• 2004 - "Implantacja perwersji" - Klub Le Madame, Warszawa
• 2006
  - "Posłuszeństwo" - Stary Browar, Poznań
  - Artist-In-Residence 1 - KOG - Kunstforum Ostdeutsche Galerie, Regensburg
• 2009
  - "Królestwo" - Galeria Piekary, Poznań

Wybrane wystawy grupowe:

• 1998 - "Artgenda" - Kulturhuest, Sztokholm, Szwecja
• 1999
  - "Suitcases - My Life, My Fantasies" - Sankt Petersburg, Rosja
  - "Public Relations - Sztuka z Gdańska" - Centrum Sztuki Współczesnej "Łaźnia", Gdańsk
  - "Laboratorium" - Galeria Sypka, Brno, Czechy
• 2000
  - "Model do składania" - Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku- "Scena 2000" - Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
• 2001
  - "Kobieta o kobiecie II" - Galeria Bielska BWA, Bielsko-Biała
  - "Rybie oko" - Bałtycka Galeria Sztuki Współczesnej, Słupsk
  - "Relaks" - Galeria Arsenał, Białystok
  - "Irreligia" - Atelier 340, Bruksela, Belgia
  - "Życie. Instrukcja obsługi" - Nadbałtyckie Centrum Kultury, Gdańsk
  - "Ozon" - Galeria Amfilada, Szczecin
• 2002
  - "Kondycja" - Galera Sztuki Współczesnej Platan, Budapeszt
  - "Niebezpieczne związki" - Galeria Arsenał, Poznań
  - "Polska" - Teatr Academia, Warszawa
• 2003
  - "Architectures of Gender" - Sculpture Center, Nowy Jork, Stany Zjednoczone
  - "Biały Mazur" - Neuer Berliner Kunstverein, Berlin, Niemcy
• 2004
  - "Inc. Sztuka wobec korporacyjnego przejmowania miejsc publicznej ekspresji" - Galeria XX1, Galeria Program, Warszawa; Muzeum Narodowe w Szczecinie; BWA, Zielona Góra (2005), BWA, Wrocław (2005); Galeria Bielska BWA, Bielsko-Biała (2005); Insytut Sztuki Wyspa, Gdańsk (2005)
  - "Unreal" - Inner Spaces, Poznań; Instytut Sztuki Wyspa, Gdańsk
• 2005
  - "Miłość i demokracja" - Targi Sztuki w Poznaniu; Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia, Gdańsk (2006)
  - "Absolwent" - Instytut Sztuki Wyspa, Gdańsk
  - "Boys" - Bunkier Sztuki, Kraków
  - "Un/Real?" - Instytut Sztuki Wyspa, Gdańsk
• 2006 - "L.H.O.O.Q." - Galeria Piekary, Poznań
• 2007
  - "Model ad hoc" - Instytut Sztuki Wyspa, Gdańsk
  - "GK Collection #1" Stary Browar, Poznań
  - "Kolekcja niemożliwa" - Instytut Sztuki Wyspa, Gdańsk
  - "Antyfotografie" - Galeria Miejska Arsenał, Poznań
• 2008
  - "Friction and Conflict" - Kalmar konstmuseum, Kalmar
  - "Efekt czerwonych oczu. Fotografia polska XXI wieku" - Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
  - "Pożądanie - patrzenie - przerażenie" - ul. Złota 1, Warszawa
• 2009 - "Wasser und Wein - Der Katholische Faktor in der zeitgenössischen Kunst" - Städtischen Galerie Regensburg, Regensburg
  - "SIK - Spridd isolerad konst" - Kalmar konstmuseum, Kalmar