Rzeźbiarz. Urodził się w 1893 w Jabłoniu na Lubelszczyźnie, zmarł w 1970 w Saint-Clar-de-Rivière we Francji.

W latach 1916-1918 studiował rysunek w Lewin-Funke Schule w Berlinie. Studia kontynuował w pracowni rzeźby Kunstgewerbeschule w Monachium. W trakcie pobytu w tym mieście poznał Stanisława Przybyszewskiego i dzięki niemu nawiązał kontakt z poznańską grupą ekspresjonistyczną BUNT. Po powrocie do kraju brał udział w wystąpieniach tego ugrupowania, a następnie przeniósł się do Zakopanego, gdzie włączył się czynnie w działające tam środowisko młodej bohemy artystycznej. Wraz z Leonem Chwistkiem, Tytusem Czyżewskim i Stanisławem Ignacym Witkiewiczem współtworzył grupę ekspresjonistów polskich, która wkrótce przyjęła nazwę formistów. W 1920 odwiedził Nowy Jork. Od 1923 przebywał głównie we Francji. W 1929 był głównym organizatorem wystawy sztuki polskiej w Paryżu. W latach 1940-1955 mieszkał w Brazylii, gdzie założył i prowadził szkoły rzeźby w Rio de Janeiro i Sao Paulo. Od 1955 roku do śmierci mieszkał i tworzył we Francji.

August Zamoyski, jeden z najwybitniejszych rzeźbiarzy polskich XX wieku, był długo niedoceniany w kraju ze względu na rozproszenie jego dorobku na świecie, a także niechęć administratorów kultury PRL-u do artysty-emigranta o arystokratycznym rodowodzie.

W początkach swej twórczości artysta podejmował eksperymenty nawiązujące do ekspresjonizmu, kubizmu i futuryzmu. Tworzył rzeźby (głównie portrety), których formę poddawał coraz dalej idącej syntezie, osiągając w końcu abstrakcyjny układ brył mający oddać istotę osobowości portretowanej osoby. Równocześnie interesował się nowatorską formą teatralną, współtworząc wraz z włoską tancerką Ritą Sacchetto (żoną artysty) spektakle futurystyczne.

Z eksperymentami tymi zerwał w 1923, organizując w Zakopanem pokaz zatytułowany "Koniec formizmu", w trakcie którego demonstracyjnie rozbił kilka własnych rzeźb formistycznych.

W późniejszym okresie tworzył dzieła o bardziej realistycznym charakterze, ale zawsze skłaniające się ku daleko posuniętej syntezie i monumentalnej hieratyczności. Głównymi tematami jego prac stały się wówczas akty i portrety kobiece (m.in.: Wenus, Franka, Ewa, Głowa Wierki). Był zwolennikiem odkuwania rzeźby bezpośrednio w twardych materiałach, co z czasem przekształciło się w rodzaj artystycznej wiary, i odnalazło wyraz w dziennikach artysty oraz tekście z 1954 pt. "Sztuka i substancja".

W trakcie pobytu w Brazylii zrealizował m.in. Pomnik Fryderyka Chopina w Rio de Janeiro (1943). Ostatni okres twórczości artysty zwano "ekspresjonistycznym" ze względu na stosowanie ostrych deformacji. W jego twórczości dominować zaczęła tematyka religijna. Powstały wtedy m.in.: Pieta, Święty Jan Chrzciciel oraz rzeźba Zmartwychwstanie, przeznaczona na grób własny w Saint-Clar-de-Rivière we Francji.

Wybrana bibliografia:

• Kossakowska Szanajca Zofia, "August Zamoyski", Warszawa 1974

Autor: Piotr Szubert, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, luty 2002.