Anna Beata Bohdziewicz, fot. Andrzej Świetlik

Fotografka, publicystka i kuratorka wystaw. Urodziła się w 1950 roku w Łodzi. Mieszka i pracuje w Warszawie.

Anna Beata Bohdziewicz w swojej działalności fotograficznej tworzy z drobnych zdarzeń, wybranych fragmentów rzeczywistości obrazy sytuujące się między prywatnością a uniwersalizmem.

Studiowała archeologię polską, a następnie etnografię na Uniwersytecie Warszawskim - studia te zakończyła obroną dyplomu w 1974 roku. W latach 1974-1980 pracowała w Przedsiębiorstwie Realizacji Filmów, początkowo jako asystentka na planie filmowym m.in. z Walerianem Borowczykiem, Krzysztofem Kieślowskim, Filipem Bajonem, Andrzejem Trzosem-Rastawieckim, a potem jako drugi reżyser. W 1981 roku była zaangażowana w działania Regionu Mazowsze NSZZ Solidarność, a w latach 1983-1989 współpracowała z prasą podziemną. Była aktywną uczestniczką wystaw "przykościelnych" organizowanych w Warszawie przez Janusza Boguckiego i Ninę (właściwie Antoninę) Smolarz. Od lat 90. przygotowuje reportaże, m.in. dla: "Tygodnika Powszechnego", "Gazety Wyborczej", "The Independent", "Zeszytów Literackich", "Kontekstów", a także internetowego pisma poświęconego fotografii "Fototapeta". Przez rok była fotoedytorką w "Gazecie Wyborczej". Pracuje jako fotografka niezależna.

Fotografią interesowała się amatorsko od czasu studiów, ale pasję tę wyniosła z domu rodzinnego. Ojciec, Antoni Bohdziewicz, reżyser filmowy, w czasie wojny fotografował, szkolił fotografów i filmowców, był także szefem komórki filmowej AK w czasie Powstania Warszawskiego. Babka, matka i ciotka związane były ze sztuką, dlatego przyszła fotografka planowała studia artystyczne. Jej wczesne zdjęcia to portrety i pejzaże, ale przetworzone na etapie obróbki pozytywu. Ujęcia z podróży po Afganistanie w 1975 roku, odbite na papierze fotograficznym przez specjalny raster, przypominały fotografie dziewiętnastowieczne (Galeria Krytyków "Pokaz", Warszawa 1978).

Możliwości fotografii jako autonomicznej formy wypowiedzi o rzeczywistości dostrzegła Bohdziewicz w 1981 roku, kiedy, jak wspomina, życie stało się bardzo "fotogeniczne". Fotografowała wiele wydarzeń związanych z Solidarnością. Po wprowadzeniu stanu wojennego spaliła część archiwum odbitek. Wtedy powstał też cykl "Spalona Solidarność" (intencjonalnie nadpalone zdjęcia ludzi Solidarności). W tym samym czasie rozpoczęła także długoterminowy projekt dokumentujący warszawskie kapliczki podwórkowe. Fotografie z tej serii złożyły się na książkę "Kapliczki warszawskie", przygotowaną przez Bohdziewicz wspólnie z Magdaleną Stopą (wyd. Dom Spotkań z Historią, Warszawa 2009).

Jej najsłynniejszym cyklem fotograficznym jest "Fotodziennik czyli piosenka o końcu świata", realizowany od 1982 roku do dziś. Są to setki początkowo czarno-białych, a od 1999 roku barwnych zdjęć, na białym tle, z odręcznie napisanym komentarzem. "Fotodziennik" jest prywatnym zapisem codzienności, szarej i smutnej w okresie PRL-u, bardziej zróżnicowanej i dynamicznej po 1989 roku. Osobiste przeplata się tu z tym, co publiczne i polityczne, a forma wynika z przekonania, że "jednostkowe świadectwa uczestniczenia w Historii wydają mi się zawsze najciekawsze, bo poprzez nie możemy najlepiej odczuć czas, który minął".

Do pewnego stopnia można "Fotodziennik" porównywać z "Zapisem socjologicznym" Zofii Rydet, której Bohdziewicz towarzyszyła w fotograficznych wędrówkach w drugiej połowie lat 80.

Robione na własny użytek, nieoficjalne, pełne dynamiki fotografie reprezentowały ówczesną rzeczywistość w sposób zgodny z odczuciem dużej części społeczeństwa. Bohdziewicz aktywnie uczestniczyła w nurcie kultury podziemnej. "Fotodziennik" prezentowała w mieszkaniach prywatnych i na niezależnych wystawach. Pokazywany bywał także w galeriach oficjalnych, po raz pierwszy w 1983 roku w galerii krakowskiego oddziału ZPAF, ale każdorazowo po ingerencjach cenzorskich. Po 1989 roku stał się bardziej prywatny, co związane jest z pewnym odpolitycznieniem życia codziennego.

Zaskakującym tematem przewodnim cyklu w roku 2006, kiedy władzę w Polsce sprawowała koalicja PiS-LPR-Samoobrona, stały się zwierzęta. W tym samym czasie artystka rozpoczęła nowy cykl, zależny estetycznie i semantycznie od kultury mass-mediów i reklamy. Nazwała go "Prywatna telewizja" - są to fotografie ekranu telewizyjnego opatrzone komentarzem pojawiającym się w pasku na dole, na wzór paska informacyjnego w programach telewizyjnych. Cykl pokazywany był w 2007 roku na wystawie jubileuszowej 30-lecia Małej Galerii ZPAF w CSW Zamek Ujazdowski w Warszawie.

Reakcją na rzeczywistość kreowaną przez brutalne reguły nowego kapitalizmu jest cykl "Piękni i szczęśliwi" - wykadrowane twarze modeli uśmiechających się z billboardów reklamowych, złudne metonimie szczęścia.

Przyjętą strategią pracy Bohdziewicz jest długi, prowadzony przez wiele lat cykl. Kolejnym - po "Fotodzienniku" i "Kapliczkach warszawskich" - są "Antypocztówki" realizowane od 1997 roku - antyturystyczne, antyikoniczne widoki z różnych miast. Pierwszymi tak sportretowanymi aglomeracjami były Warszawa i Berlin, następnie Pekin, Barcelona, Jerozolima, Chicago, Wenecja, Cannes i in. Autorka włączyła też do tego cyklu zdjęcia zrobione wcześniej, np. z Rzymu czy Paryża.

Bohdziewicz, razem z Mariuszem Hermanowiczem, jest autorką pomysłu i koncepcji wystawy "Ofiary stanu wojennego" (premiera Warszawa 2006, pokazywana w wielu miastach Polski). Jest też kuratorką kilku znaczących wystaw fotograficznych ("Fotografie Gazety Wyborczej", 1991; "Pod ręka boską", 1991; "Stan wojenny", 1996; "Warszawa 1943-Warszawa 1944. Fotograf nieznany", 2002) a także autorką wielu recenzji, tekstów o fotografii i wywiadów z fotografami.

Anna Beata Bohdziewicz jest również laureatką wielu nagród, m.in.: nagrody Rady Artystycznej ZPAF za najlepszy debiut, 1985; nagrody Młodych im. St. Wyspiańskiego, 1985; nagrody Niezależnego Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, 1987. Otrzymałą także odznakę Zasłużony Działacz Kultury (1998), a za zasługi na polu fotografii niezależnej została w 2007 roku odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Autor: Karolina Lewandowska, 2008; aktualizacja: marzec 2012

Jest to zmieniona wersja tekstu opublikowanego w katalogu wystawy "Dokumentalistki - polskie fotografki XX wieku", która odbyła się wiosną 2008 roku w warszawskiej Zachęcie.

Wystawy indywidualne:

• 2011 - "Fototagebuch aus Warschau (1991-2011)", August Bebel Instytut, Berlin
• 2009 - "1989 - Fotodziennik czyli piosenka o końcu świata", Galeria Jabłkowskich, Warszawa; "Kapliczki warszawskie", Galeria Jabłkowskich, Warszawa
• 2005 - "Fotodziennik 1982-1992", Galeria Związku Fotografów Litewskich, Wilno
• 2004 - "Antypocztówki", Galeria "The Other Way", Kraków; "Fotodziennik", Instytut Polski, Miesiąc Fotografii, Bratysława
• 2002 - "Fotodziennik 1982-1992", 3. Biennale internationale de la photographie, Centre culturel "Les Chiroux", Liège
• 1997 - "Antypocztówka z Warszawy", Galeria Pokaz, Warszawa; "Antypocztówka z Berlina", Goethe Instytut, Warszawa
• 1995 - "Fotodziennik", Galeria "Świat fotografii", Warszawa; "Fotodziennik", Galeria FF, Łódź
• 1994 - "Fototagebuch", Humboldt Bibliotek, Berlin; Rathuas Galerie, Reinickendorf, Berlin;
• 1991 - "Droga Krzyżowa", w ramach Artystycznego Misterium Wielkanocnego, Wołów; "Kapliczki warszawskie", Muzeum Okręgowe, Radom; "Do kraju tego", Galeria BWA, Koszalin
• 1990 - "Dziesięć lat 'Solidarności' w Polsce", wystawa pokazywana w 60 krajach świata
• 1989 - "Photodiary", Red Eye Gallery, Rhode Island School of Design; "Fototagebuch", Bartholomeuskirche, Berlin Wschodni
• 1988 - "Photodiary", The Area Galery, Portland; "Photodiary", Salzburg College Gallery, Salzburg
• 1987 - "Fotodziennik", Galeria FF, Łódź; "Photodiary", Natalie Klebenov Galery, Boston; Grey Art Gallery, New York University, New York; "Fotodziennik - piąty rok", Galeria ZPAF, Kraków
• 1986 Rzym - "Fotodziennik", pokaz domowy, Warszawa; "Rzym - Fotodziennik", Galeria Sceny Plastycznej KUL, Lublin
• 1985 - "Fotodziennik", Galerie Zyndikaat, Berlin Zachodni; "Fotodziennik", Bielska Galeria Fotografii, Bielsko Biała
• 1984 - "Droga Krzyżowa", Kościół im. Maksymiliana Kolbego, Mistrzejowice; "Afganistan - wspomnienie z podróży", Galeria Foto-Video, Kraków; "Kapliczki warszawskie", Galeria Forma, Warszawa; "Piosenka o końcu świata - już ponad rok - Fotodziennik", Galeria Od Nowa, Poznań
• 1983 - "Prawie rok" (pierwsza wystawa "Fotodziennika"), Galeria ZPAF, Kraków
• 1980 - "Afganistan", Galeria ŁTF, Łódź
• 1978 - "Chorasan", Galeria Krytyków, Warszawa
• 1974 - pierwsza wystawa, pracownia prof. Zofii Demkowskiej, Warszawa

Udział w wystawach zbiorowych:

• 2012 - "Świat nie przedstawiony. Dokumenty polskiej transformacji po 1989 roku", CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa
• 2008 - "Dokumentalistki - polskie fotografki XX wieku", Zachęta, Warszawa
• 2007 - "Czas zapamiętany. Mała Galeria 1977-2006", CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa
• 2006 - "Re-wizja", Warszawski Festiwal Fotografii, Warszawa
• 2005 - "Solidarność - początek drogi", Muzeum Narodowe, Warszawa
• 2003 - "Fotodziennik - wybór czerwony", w ramach wystawy "Zanikanie", CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa; "Piękni i szczęśliwi", w ramach wystawy "Sztuka i reklama", Zachęta, Warszawa; "Fotodziennik 1982-1989", w ramach wystawy "Socland", Muzeum Komunizmu, Kraków, Warszawa, Łódź; "Miasto Kobiet?", w ramach wystawy "Kobieta na duszę", Galeria Manhattan, Łódź
• 2002 - "Antypocztówki", w ramach wystawy "Wokół dekady", Łódź, Muzeum Sztuki; Wrocław, Muzeum Narodowe; Bielsko Biała, Galeria BWA; "Fotodziennik 1982-2002", Warszawa, Galeria Bezdomna; "Piękni i szczęśliwi", Warszawa, Galeria "Fret a porter"
• 2001 - "Warszawa 1943-Warszawa 1944. Fotograf nieznany", kurator wystawy, Zamek Królewski, Warszawa; "Fotodziennik 1999-2001", w ramach wystawy "Czas fotografii. Czas w fotografii", Częstochowa
• 1992 - "Czas smutku, szas nadziei", Zachęta, Warszawa
• 1990 - "Fotoberichte aus Polen", Gasteig Galerie, Monachium; "Fotodziennik 1982-1990", w ramach wystawy "Solidarność w Pradze", Polski Instytut Kulturalny, Praga
• 1989 - "Fotodziennik 1982-1989", w ramach wystawy "Lochy Manhattanu", garaże osiedla Manhattan, Łódź; "Zwischen Elbe und Wolga", Neue Gesellschaft für Bildende Kunst, Berlin Zachodni; "Sztuka jako gest prywatny", Galeria BWA, Koszalin;
• 1988 - "Fotodziennk 1982-1988", w ramach wystawy "Polish Experimental Photography", Liget Galeria, Budapeszt; "Photodiary", w ramach wystawy "Private Photography from Eastern Europe", The Baxter Galery, Portland; Randolph Street Galery, Chicago; "Fototagebuch", w ramach wystawy "Zwischen Elbe und Wolga", Lenbachhaus, Monachium; "Photodiary", w ramach wystawy "Polish Perceptions", Collins Galery, Glasgow
• 1987 - "Photodiary", w ramach wystawy "Out of Eastern Europe", List Visual Arts Center, MIT, Boston; Rosa Esmon Gallery, New York; Art Space, San Francisco;
• 1985 - "Oczekiwanie", kościół św. Józefa, Ursus; 3. Dni Fotografii, Świdnica
• 1983 - "Znak Krzyża", kościół Miłosierdzia Bożego, Warszawa; "Ojczyzno moja", kościół Maksymiliana Kolbego, Mistrzejowice; kościół Miłosierdzia Bożego, Warszawa

Oprac. PK