Graficy i fotografowie. Aneta Grzeszykowska urodziła się w 1974 roku w Warszawie. Jan Smaga urodził się w 1974 roku w Warszawie.

Oboje ukończyli Wydział Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (Grzeszykowska w 1999, Smaga w 2000 roku). Współpracują z warszawską Galerią Raster. W 2005 roku zostali nominowani do nagrody Deutsche Banku, a w 2006 roku do Paszportów "Polityki". Mieszkają i pracują w Warszawie.


Początkowo pracowali głównie w duecie. Tworzą fotografie i obiekty fotograficzne, często wykorzystując możliwości manipulacji, jakie dają współczesne techniki cyfrowe.

Zasłynęli cyklem Planów (2001-2003), dziesięciu kompozycji przedstawiających prywatne mieszkania widziane z góry, jakby po zdjęciu sufitu. Ten nowy sposób dokumentacji przestrzeni życiowej człowieka, osiągnięty dzięki technice komputerowego łączenia dziesiątek fotografii wykonywanych z dużej wysokości, stawia projekt Grzeszykowskiej i Smagi na granicy sztuki i nauk społecznych. Porównywane do pracy skanera Plany ujawniają możliwość ujęcia ludzkich zachowań jako zamkniętych w prostych geometrycznych kształtach, w które wpisują się mieszkania. W swym ogólnym założeniu podkreślają także dążność do całościowego obejmowania tego, co w życiu codziennym postrzegane jest jedynie fragmentarycznie.

Aneta Grzeszykowska i Jan Smaga, Odbicie, 2004, lightbox, plexi, 75,5x36,5x33 cm

Aneta Grzeszykowska i Jan Smaga, YMCA, 2005, c-print naklejany na klocki drewniane, 21 elementów, wymiar całości 260x340x150 cm

W 2005 roku, na podobnej zasadzie montażu zdjęć, powstał obiekt fotograficzny YMCA, będący makietą budynku YMCA mieszczącego się przy ul. Konopnickiej w Warszawie. Tym razem jednak praca miała charakter trójwymiarowy, fotografie ścian, podłóg i sufitów zostały nałożone na odpowiednio przeskalowane, geometryczne bryły lightboxu. W ten sposób powstał model budynku, jakby odwróconego na drugą stronę, pozbawionego ścian zewnętrznych. Podobnie na wystawę "Palimpsest muzeum" stanowiącą część Biennale w Łodzi w 2004 roku powstało Odbicie, prostopadłościenny obiekt - lightbox, w którego bokach odbijały się ściany i sufit Sali Jadalnej pałacu Poznańskiego, w której był eksponowany.


Od 2005 roku Aneta Grzeszykowska wystawia indywidualnie swoje projekty, w których podejmuje problem tożsamości jednostki oraz percepcji drugiego człowieka, zapośredniczonej poprzez medium. Stworzyła między innymi Album (2005) złożony z jej prywatnych zdjęć, od dzieciństwa począwszy, z których wykasowała własną postać. Oglądający mogą się jedynie domyślać, w którym miejscu pierwotnie znajdowała się artystka. Pendant do Albumu stanowiły Portrety (2006), seria komputerowo wygenerowanych fotograficznych wizerunków porównywanych nieraz do zdjęć Thomasa Ruffa. W przeciwieństwie jednak do prac niemieckiego fotografa, bohaterowie cyklu Grzeszykowskiej nie istnieją w rzeczywistości.

"Chciałam, żeby ci ludzie byli na tyle wiarygodni, byśmy, dowiadując się, że oni nie istnieją, zaczynali wątpić w siebie" - mówiła artystka.

Aneta Grzeszykowska, Bez tytułu #17 (fragment), 2005, c-print, dibond, plexi, 81x64 cm

Aneta Grzeszykowska, Bez tytułu #1, 2005, c-print, dibond, plexi, 47x37 cm

Manipulacja i skrajny iluzjonizm tych projektów wychodzą daleko poza samą sprawność posługiwania się narzędziami fotograficznymi i grafiką komputerową. Artystka penetruje obszar tożsamości budowanej poprzez obraz, zadając głęboko egzystencjalne pytanie, na ile wizerunek kształtuje człowieka, bądź też na ile człowiek jest w stanie kreować wizerunek siebie i innych.

Aneta Grzeszykowska, Untitled Still Films #48, 2006, 17,5x25 cm

Aneta Grzeszykowska, Untitled Still Films #13, 2006, 19,6x25 cm

W 2006 roku Grzeszykowska stworzyła cykl zdjęć niemalże powtarzając słynną serię Cindy Sherman z końca lat 70. Untitled Film Stills. Naśladując pozy i gesty kobiet znane z kultury popularnej, w swych czarno-białych fotografiach Sherman stworzyła iluzję kadrów nieistniejących filmów. Na kolorowych zdjęciach różniących się od oryginałów jedynie detalami, Grzeszykowska weszła w rolę amerykańskiej artystki. Tym samym dokonała powtórzenia tego, co już w swym pierwotnym założeniu było sztuczne, nierzeczywiste, po raz kolejny dowodząc tezy współczesnych filozofów, że otaczają nas tylko kopie i symulacje.

W następnych projektach Grzeszykowska zaczęła odnosić się do automitologii i dziecięcych traum. W jednym z projektów odwołała się do historii z własnego dzieciństwa, gdy podczas zabawy uszkodziła igłą oko swojego brata. Na fotograficznym zbliżeniu przedstawiła zniekształconą źrenicę (2006). Odtworzyła też wypychaną zabawkę, którą wówczas szyła - czarnego diabełka (Diabeł, 2007). Cykl trzech wełnianych czarnych Lalek (2008) to z kolei autoportrety artystki. Grzeszykowska stworzyła swój wizerunek z dzieciństwa, korzystając z fotografii, w różnym wieku, odtwarzając także ubrania, które wówczas nosiła.

Czarny kolor dominuje w filmach, nad którymi Grzeszykowska pracowała w ostatnich latach, odnoszących się w stylistyce do tzw. polskiej szkoły animacji, i łączących filmowe triki z komputerową animacją. Piętnastominutowy Black (2007) przedstawia wędrówkę artystki, a właściwiej jej nagiego ciała przez nieokreśloną czarną przestrzeń (noc? ciemność?). Czarne tło towarzyszy też filmowi Ból głowy (2008). Rozpoczyna go eksplozja, która dokonuje defragmentacji ciała artystki. Nogi, ręce, tułów, głowa w pantomimicznym tańcu dochodzą do ponownego zjednoczenia, przywrócenia porządku. Towarzyszy temu muzyczna wariacja na temat fragmentów utworów Krzysztofa Pendereckiego.

Autor: Karol Sienkiewicz, wrzesień 2007; aktualizacja: listopad 2009.

Zdjęcia publikujemy dzięki uprzejmości Galerii Raster.

Wystawy indywidualne:

• 1999 - "Ice Installation" - Galeria Kuchnia, Warszawa
• 2004 - "Plan" - Galeria Raster, Warszawa; Fons Welters Gallery, Amsterdam, Holandia
• 2005
  - "Plan" - Robert Mann Gallery, Nowy Jork
  - "Album" - Galeria Raster, Warszawa (Aneta Grzeszykowska)
• 2006
  - "Nowe prace" - Galeria Raster, Warszawa (Aneta Grzeszykowska); Instytut Polski, Berlin
  - "Projekty" - Galeria Kronika, Bytom
• 2007 - Instytut Polski, Duesseldorf, Niemcy; Galeria Nowych Mediów, Gorzów Wielkopolski (Grzeszykowska)
• 2008
  - Karlskorona Konsthall, Karlskorona, Szwecja;
  - Kunsthaus Graz, Austria;
  - "Headache" - Galerie nächst St. Stephan, Wiedeń (Grzeszykowska)
  
• 2009 - "Ból głowy" - Galeria Raster, Warszawa (Grzeszykowska)

Wybrane wystawy zbiorowe:

• 2004
  - "Palimpsest Muzeum" - Biennale Sztuki w Łodzi, Muzeum Historii Miasta Łodzi, Łódź
  - "Paravent" - Kunsthalle Krems, Austria
  - "Pieces of Identity" - Espace Apollonia, Strasburg, Francja
  - "Zasiedzenie" - Galeria Miejska Arsenał, Poznań
  - "From Above" - Georg Kargl Galerie, Wiedeń, Austria
• 2005
  - "Habitat" - Muzeum Narodowe, Szczecin
  - "Mapping Space" - Miami Art Museum, Miami, USA
  - "Mallorca Open" - Centro Cultural, Andratx, Hiszpania
  - "I-Image" - Doroltya Gallery, Budapeszt, Węgry
  - "Falsche Erwartungen" - Kunsthalle, Darmstadt, Niemcy
  - "Pieces of Identity" - Museum of Photography, Saloniki, Grecja
• 2006
  - "Spojrzenia 2005" - Zachęta, Warszawa
  - 4th Berlin Biennale - Berlin, Niemcy (Aneta Grzeszykowska)
  - "I-Image" - The Central European House of Photography, Bratysława, Słowacja
  - "Nowi dokumentaliści" - Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
  - "Poza" - Real Art Ways, Hartford, USA
  - "Pre-Emptive" - Hunsthalle, Bern, Szwajcaria (Aneta Grzeszykowska)
  - "Part of the Process 2" - Galeria Zero, Mediolan (Aneta Grzeszykowska)
  - "Is it better to be a good artist or a good person?" - Galeria Raster w Rental Gallery, Los Angeles, USA
  - "Willa Warszawa" - Warszawa (Aneta Grzeszykowska)
• 2007
  - "Betonowe dziedzictwo" - Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
  - "Efekt rzeczywistości. Fotografia i wideo z Polski" - Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa
  - Miesiąc Fotografii - Kraków (Aneta Grzeszykowska);
  - "Wreszcie nowa! Małopolskie kolekcje sztuki nowoczesnej" - Muzeum Narodowe, Kraków (Aneta Grzeszykowska);
  - "Gry wizualne" - Galeria Szara, Cieszyn;
• 2008
  - "Martian Museum of Terrestrial Art" - Barbican Gallery, Londyn (Aneta Grzeszykowska);
  - "Reality Check" - Statens Museum for Kunst, Kopenhaga (Aneta Grzeszykowska);
  - "Efekt czerwonych oczu" - Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa;
  - "Wenus polska A.D. 2008" - Miesiąc Fotografii, Kraków (Aneta Grzeszykowska);
  - "Noleftovers" - Kunsthalle Bern, Szwajcaria (Aneta Grzeszykowska);
  - "Videozone" - The Center for Contemporary Art, Tel Awiw, Izrael (Aneta Grzeszykowska);
• 2009
  - "Fotoplastykon" - Zona Sztuki Aktualnej, Łódź (Aneta Grzeszykowska);
  - "Windows upon Oceans" - La Chambre, Strasburg;
  - "Aletheia" - Meilahti Art Museum, Helsinki.