Sztuki wizualne
Alicja Żebrowska
Sztuki wizualne
Urodziła się 24 września 1956 roku w Zakopanem. Rzeźbiarka, performerka, autorka filmów wideo i wideo-instalacji. Mieszka i pracuje w Krakowie.
W latach 1978-1981 studiowała w Instytucie Wychowania Artystycznego Uniwersytetu im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Dyplom rzeźbiarski obroniła w 1981 roku. Swoją edukację uzupełniała także na Wydziale Rzeźby Wyższej Szkoły Sztuk Stosowanych w Wiedniu (1990-1992). W latach 1993-1995 była związana z krakowską Galerią Zderzak. Od 1996 roku należy do Stowarzyszenia Artystycznego Fort Sztuki.
Wczesne prace Alicji Żebrowskiej stanowiły antropomorficzne rzeźby-asamblaże (np. Światowid, 1992) czy łączące piaskowiec i neony (seria Obiekty, 1992). Wykonywała również projekty z zakresu land-artu (np. Zidentyfikowany obiekt plastyczny, 1992/93 - instalacja zrealizowana w Dolinie Strążyskiej w Tatrach, jaskrawoczerwona rura łącząca dwa występy skalne) lub łączące land-art z doświadczeniami body-artu (Trans-Fero, 1992). Oba elementy wykorzystała w akcji Przemiana w kamień w Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku w 1993 roku. Naga artystka spoczywała w archaicznym, kamiennym sarkofagu, który został rozgrzany do temperatury ludzkiego ciała. Została oswobodzona, gdy temperatura kamienia spadła poniżej 36 stopni Celsjusza. W ten sposób odtworzony został rytuał umierania i rodzenia się na nowo.
W pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych Żebrowska zaczęła też tworzyć instalacje wideo, w których łączyła elementy wizualne, dźwiękowe i zapachowe, próbując odtworzyć nastrój i uczucia towarzyszące różnym czynnościom - kąpieli w morzu (Ach jak przyjemnie, 1993) czy w wannie podczas słuchania radia (Lola - utwór słuchowo-wzrokowo-zapachowy, 1993). Sama artystka mówiła o "rekonstrukcji określonego stanu psychicznego".
Około 1993 roku wystąpienia Żebrowskiej radykalizują się, artystka zaczyna posługiwać się bardziej kontrowersyjnym językiem wypowiedzi. Szybko nadana jej została etykietka skandalistki. Wiązało się to także z coraz bardziej określoną tematyką jej prac - kwestią płciowości, androgyniczności, obszarami cielesnych tabu i zakazanej seksualności, odpychającej i fascynującej jednocześnie. Żebrowska podjęła zwłaszcza problemy konstruowania własnej tożsamości, transseksualności, zarówno w warstwie mityczno-symbolicznej, jak i rzeczywistej.
Wątek powiązania ze sobą w kulturze narodzin zła i kobiecej seksualności pojawił się w instalacji wideo Grzech Pierworodny - Domniemany Projekt Rzeczywistości Wirtualnej (1993). Składała się na nią oświetlona na zielono cylindryczna przestrzeń zbudowana z folii, rozpylony w powietrzu zapach jabłka oraz film wyświetlany na monitorze. Łączył on sceny jedzenia jabłka, nagrania stosunku seksualnego oraz penetracji pochwy sztucznym penisem. Żebrowska nie tylko dokonywała dekonstrukcji biblijnej opowieści, ale także zacierała granice między sztuką a pornografią. W innej wersji tej samej pracy, w postaci samego filmu wideo, pojawiały się też sceny wtłaczania do pochwy błotnistej substancji, wypłukiwania jej wodą oraz naturalistyczna scena narodzin lalki Barbie. Z projektem związane są również osobne filmy i fotografie: Narodziny Barbie (1994) oraz Tajemnica patrzy (1994), w którym między wargi waginy zostaje włożony guzik lub sztuczna gałka oczna, a "oko" czasem ma również makijaż i sztuczne rzęsy.
Cykl Załatwianie (Z matką; Z aniołami; Z diabłem) z 1995 roku powstał poprzez nałożenie zdjęć artystki podczas defekacji na fotografie rodzinne. Problem tabu związanego ze sferą seksualności poruszał film Czy możesz to wziąć do ręki (1997). Artystka nagrała go na ulicach miasta podchodząc do przechodniów, prosząc ich o potrzymanie akcesoriów z sex-shopów i obserwując ich reakcje.
W dwóch pracach Żebrowskiej z 1994 roku pojawiał się problem odrzuconego, Innego, a zwłaszcza kwestia odsłaniania jego inności i słabości. Pierwszą był zorganizowany podczas Festiwalu Fort Sztuki "Piknik dla bezdomnych". W cyklu fotografii oraz filmie wideo Przypadki humanitarne osoba niepełnosprawna została zestawiona z piękną, nagą kobietą.
Cykle Onone (1995-1999) oraz Kiedy Inny Staje Się Swoim (1998-2002) dotykają zagadnienia indyferencji płciowej. Fotogramy i wideo-instalacja składające się na cykl Onone odnoszą się do mitycznych postaci Androgyne i Hermafrodyty. Przedstawiają obupłciowe, fantastyczne stworzenia w swych kolejnych wcieleniach (np. Autoholos, Affirmatio, Continuo, Synchron). Jak pisał Paweł Leszkowicz,
W filmie Regresja (1997-2002) artystka wykorzystała hipnozę jako narzędzie tworzenia sztuki. Film jest skondensowanym zapisem kilkugodzinnego seansu hipnotycznego, tworzy narrację za pomocą zmieniających się obrazów. Rozpoczyna go ujęcie wnętrza windy - opuszczania cielesnego ciała, a jednocześnie początku podróży do własnego wnętrza.
W ostatnich projektach Alicja Żebrowska skupia się na jednostce funkcjonującej w systemie gospodarki kapitalistycznej. Wideo Monitoring (2000) dotyczy asymilacji w środowisku korporacyjnym. Artystka zderza w nim sferę prywatną i publiczną - ujęcia pracowników firmy podczas pracy oraz własnego domu. Wskazuje na różnicę zachowań w przestrzeni rządzącej się określonymi regułami (biuro) oraz osobistych przestrzeniach wolności (dom). W akcji przeprowadzone w Ljubljanie w 2004 roku, której efektem był film wideo i seria fotografii, Żebrowska przebrana za kabaretową diwę asystowała pracownikom przedsiębiorstwa oczyszczania miasta (Exertising). Jak pisała Bożena Czubak,
Autor: Karol Sienkiewicz, grudzień 2006.
Wybrane wystawy indywidualne:
W latach 1978-1981 studiowała w Instytucie Wychowania Artystycznego Uniwersytetu im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Dyplom rzeźbiarski obroniła w 1981 roku. Swoją edukację uzupełniała także na Wydziale Rzeźby Wyższej Szkoły Sztuk Stosowanych w Wiedniu (1990-1992). W latach 1993-1995 była związana z krakowską Galerią Zderzak. Od 1996 roku należy do Stowarzyszenia Artystycznego Fort Sztuki.
Wczesne prace Alicji Żebrowskiej stanowiły antropomorficzne rzeźby-asamblaże (np. Światowid, 1992) czy łączące piaskowiec i neony (seria Obiekty, 1992). Wykonywała również projekty z zakresu land-artu (np. Zidentyfikowany obiekt plastyczny, 1992/93 - instalacja zrealizowana w Dolinie Strążyskiej w Tatrach, jaskrawoczerwona rura łącząca dwa występy skalne) lub łączące land-art z doświadczeniami body-artu (Trans-Fero, 1992). Oba elementy wykorzystała w akcji Przemiana w kamień w Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku w 1993 roku. Naga artystka spoczywała w archaicznym, kamiennym sarkofagu, który został rozgrzany do temperatury ludzkiego ciała. Została oswobodzona, gdy temperatura kamienia spadła poniżej 36 stopni Celsjusza. W ten sposób odtworzony został rytuał umierania i rodzenia się na nowo.
W pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych Żebrowska zaczęła też tworzyć instalacje wideo, w których łączyła elementy wizualne, dźwiękowe i zapachowe, próbując odtworzyć nastrój i uczucia towarzyszące różnym czynnościom - kąpieli w morzu (Ach jak przyjemnie, 1993) czy w wannie podczas słuchania radia (Lola - utwór słuchowo-wzrokowo-zapachowy, 1993). Sama artystka mówiła o "rekonstrukcji określonego stanu psychicznego".
Około 1993 roku wystąpienia Żebrowskiej radykalizują się, artystka zaczyna posługiwać się bardziej kontrowersyjnym językiem wypowiedzi. Szybko nadana jej została etykietka skandalistki. Wiązało się to także z coraz bardziej określoną tematyką jej prac - kwestią płciowości, androgyniczności, obszarami cielesnych tabu i zakazanej seksualności, odpychającej i fascynującej jednocześnie. Żebrowska podjęła zwłaszcza problemy konstruowania własnej tożsamości, transseksualności, zarówno w warstwie mityczno-symbolicznej, jak i rzeczywistej.
Wątek powiązania ze sobą w kulturze narodzin zła i kobiecej seksualności pojawił się w instalacji wideo Grzech Pierworodny - Domniemany Projekt Rzeczywistości Wirtualnej (1993). Składała się na nią oświetlona na zielono cylindryczna przestrzeń zbudowana z folii, rozpylony w powietrzu zapach jabłka oraz film wyświetlany na monitorze. Łączył on sceny jedzenia jabłka, nagrania stosunku seksualnego oraz penetracji pochwy sztucznym penisem. Żebrowska nie tylko dokonywała dekonstrukcji biblijnej opowieści, ale także zacierała granice między sztuką a pornografią. W innej wersji tej samej pracy, w postaci samego filmu wideo, pojawiały się też sceny wtłaczania do pochwy błotnistej substancji, wypłukiwania jej wodą oraz naturalistyczna scena narodzin lalki Barbie. Z projektem związane są również osobne filmy i fotografie: Narodziny Barbie (1994) oraz Tajemnica patrzy (1994), w którym między wargi waginy zostaje włożony guzik lub sztuczna gałka oczna, a "oko" czasem ma również makijaż i sztuczne rzęsy.
Cykl Załatwianie (Z matką; Z aniołami; Z diabłem) z 1995 roku powstał poprzez nałożenie zdjęć artystki podczas defekacji na fotografie rodzinne. Problem tabu związanego ze sferą seksualności poruszał film Czy możesz to wziąć do ręki (1997). Artystka nagrała go na ulicach miasta podchodząc do przechodniów, prosząc ich o potrzymanie akcesoriów z sex-shopów i obserwując ich reakcje.
W dwóch pracach Żebrowskiej z 1994 roku pojawiał się problem odrzuconego, Innego, a zwłaszcza kwestia odsłaniania jego inności i słabości. Pierwszą był zorganizowany podczas Festiwalu Fort Sztuki "Piknik dla bezdomnych". W cyklu fotografii oraz filmie wideo Przypadki humanitarne osoba niepełnosprawna została zestawiona z piękną, nagą kobietą.
Cykle Onone (1995-1999) oraz Kiedy Inny Staje Się Swoim (1998-2002) dotykają zagadnienia indyferencji płciowej. Fotogramy i wideo-instalacja składające się na cykl Onone odnoszą się do mitycznych postaci Androgyne i Hermafrodyty. Przedstawiają obupłciowe, fantastyczne stworzenia w swych kolejnych wcieleniach (np. Autoholos, Affirmatio, Continuo, Synchron). Jak pisał Paweł Leszkowicz,
"to nowy Raj, w którym grzech pierworodny, wygnanie i podział nie wydarzyły się i nie mają prawa istnienia. Raj stworzony w wyobraźni optymistycznej i przewrotnej wizjonerki, która usiłuje zmienić lęk przed nadchodzącą apokalipsą w obietnicę wiecznego szczęścia".Bohaterką serii fotografii i filmów wideo pod nazwą Kiedy Inny Staje Się Swoim jest transseksualistka Sara, która urodziła się z męskim ciałem, ale czuła się kobietą. Żebrowska podejmuje tu problem braku społecznej akceptacji dla transseksualizmu oraz budowania własnej tożsamości na polu cielesności.
W filmie Regresja (1997-2002) artystka wykorzystała hipnozę jako narzędzie tworzenia sztuki. Film jest skondensowanym zapisem kilkugodzinnego seansu hipnotycznego, tworzy narrację za pomocą zmieniających się obrazów. Rozpoczyna go ujęcie wnętrza windy - opuszczania cielesnego ciała, a jednocześnie początku podróży do własnego wnętrza.
W ostatnich projektach Alicja Żebrowska skupia się na jednostce funkcjonującej w systemie gospodarki kapitalistycznej. Wideo Monitoring (2000) dotyczy asymilacji w środowisku korporacyjnym. Artystka zderza w nim sferę prywatną i publiczną - ujęcia pracowników firmy podczas pracy oraz własnego domu. Wskazuje na różnicę zachowań w przestrzeni rządzącej się określonymi regułami (biuro) oraz osobistych przestrzeniach wolności (dom). W akcji przeprowadzone w Ljubljanie w 2004 roku, której efektem był film wideo i seria fotografii, Żebrowska przebrana za kabaretową diwę asystowała pracownikom przedsiębiorstwa oczyszczania miasta (Exertising). Jak pisała Bożena Czubak,
"projekt, ironizujący z artystycznej dydaktyki, protekcjonalizmu różnych programów edukacyjnych, wyraźnie też pokpiwa z praktyk deklaratywnego utożsamiania się z własnym przedstawieniem".Od 1997 Żebrowska wspólnie z Jackiem Lichoniem kontynuuje też projekt Infiltron, którego częścią są wykonywane przez nich rytuały z wielu dziedzin życia, według obrządków różnych religii i zasad społecznych różnych kultur (ich pierwsze działania dotyczyły ceremonii zaślubin). Artyści przestrzegają obowiązujących reguł i form, jednocześnie je modyfikując. Projekt ma charakter otwarty, bo - jak piszą artyści - "prezentacja dzieła jest jego tworzeniem". Kolejne odsłony Infiltronu przybierają odmienne formy i nazywane są przez twórców Upłynnieniami.
Autor: Karol Sienkiewicz, grudzień 2006.
Wybrane wystawy indywidualne:
- 1990 - Bel Etage Gallery, Wiedeń, Austria
- 1992 - Galeria Oranżeria, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku
- 1994 - "Grzech Pierworodny - Domniemany Projekt Rzeczywistości Wirtualnej", Galeria Zderzak, Kraków
- 1996 - "Grzech Pierworodny - Domniemany Projekt Rzeczywistości Wirtualnej", Forum Ost-West, Bergisch-Gladbach, Niemcy
- 1997 - "Onone - World after the World", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
- 1998 - "Metatrauma", Bunkier Sztuki, Kraków
- 2001 - "Dziwne stany istnienia", Galeria ON, Poznań
- 2002 - "Kiedy Inny Staje Się Swoim", Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia, Gdańsk
- 2004 - "Onone - World after the World", Kapelica Gallery, Ljubljana, Słowenia
- 1994 - "Video-Historie", Teatr Bückleina, Kraków
- 1995 - "Antyciała", Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski; "+RAUM", Parochialkirche, Berlin, Niemcy
- 1996 - "Kobieta o kobiecie", Galeria Bielska BWA, Bielsko-Biała
- 1999 - "Photographie polonaise d'aujourd'hui", Institut Polonais de Paris, Paryż, Francja; "Flash and Stone", Galeria Fordham, Londyn, Wielka Brytania; 3rd Biennial Prague "Young Artists from Central Europe", Praga, Czechy
- 2000 - "Negocjatorzy sztuki", Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia, Gdańsk
- 2001 - "Zimna wojna", Stowarzyszenie Teatralne Łaźnia, Kraków; "Milan Europe 2000. The End of the Century. The Seeds of the Future", Mediolan, Włochy; "Negocjatorzy sztuki wobec rzeczywistości", Bunkier Sztuki, Kraków
- 2002 - "Sąsiad(ka) / Nachbar(in)", WUK Projektraum, Wiedeń, Austria; "Niebezpieczne związki", Galeria Miejska Arsenał, Poznań
- 2003 - "Fort Sztuki", Galeria Krzysztofory, Kraków; "Integracja", Galeria Program, Warszawa
- 2004 - "Nowa Fabryka", festiwal, Paryż, Francja; "Od represji do promocji", Galeria Miejska Arsenał, Poznań; "L'Art Vivant en Pologne", Institut Polonais, Paryż, Francja
- 2005 - "Miłość i demokracja", Targi Sztuki w Poznaniu; Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia, Gdańsk (2006); "Egocentryczne, niemoralne, przestarzałe", Galeria Zachęta, Warszawa; "W stronę innego", Galeria Sztuki Współczesnej BWA, Katowice
- 2006 - "Welcome to the Media", Królikarnia, Oddział Muzeum Narodowego w Warszawie; "Come into My World", Patio Centrum Sztuki, Łódź (w ramach Łódź Biennale 2006)
Podobne
Sztuki wizualne Tadeusz Breyer
Rzeźbiarz, medalier. Urodził się w 1874 w Mielcu, zmarł w 1952 w Warszawie.
Sztuki wizualne Elżbieta Cieślar
Artystka sztuk wizualnych. Urodzona 3 grudnia 1934 w Warszawie, mieszka w St. Jeoire (Francja).
Zobacz także
Film "Decrescendo"
Film dokumentalny w reżyserii Marty Minorowicz z 2011 roku. Dokument Marty Minorowicz poświęcony jest przemijaniu, a precyzyjniej - ostatniemu etpowi ludzkiego życia...
Muzyka Meccorre String Quartet
Założony w 2007 roku Meccorre String Quartet uznawany jest za jeden z najciekawszych kwartetów smyczkowych swojego pokolenia.
Najczęściej czytane
- Sztuki wizualne
Jan Matejko - Sztuki wizualne
Malarstwo polskiego symbolizmu - Teatr
Stanisław Wyspiański - Sztuki wizualne
Leon Wyczółkowski - Sztuki wizualne
Katarzyna Kozyra