Zygmunt Krauze, fot. archiwum artysty

Kompozytor i pianista, urodzony 19 września 1938 w Warszawie.

Studiował w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Warszawie grę na fortepianie w klasie Marii Wiłkomirskiej (dyplom w 1962) i kompozycję u Kazimierza Sikorskiego (dyplom w 1964). Edukację muzyczną uzupełniał w Paryżu jako stypendysta Rządu Francuskiego, studiując w latach 1966-67 kompozycję pod kierunkiem Nadii Boulanger. Od 1963 koncertuje jako pianista w Europie i Stanach Zjednoczonych, przeważnie z repertuarem współczesnym. W 1967 założył w Warszawie zespół "Warsztat Muzyczny", specjalizujący się w wykonawstwie najnowszej muzyki. W skład grupy wchodziło czterech instrumentalistów: klarnecista - Czesław Pałkowski, puzonista - Edward Borowiak, wiolonczelista - Witold Gałązka i pianista - Zygmunt Krauze. Zespół występował do 1988, dając w sumie ok. 300 koncertów. Specjalnie dla "Warsztatu Muzycznego" powstało ponad 100 utworów kompozytorów polskich i zagranicznych.

Jego utwory zostały wydane na płytach Polskich Nagrań, DUX, ORF, Nonesuch, Thesis, Musical Observations (CP2), Collins Classics, Recommended Records i Emi.

Oprócz działalności koncertowej Zygmunt Krauze zajmuje się także pedagogiką; przez wiele lat prowadził wykłady na temat kompozycji oraz pianistyki w różnych ośrodkach naukowych całego świata, m.in. w latach 1970-71 przebywał w Cleveland State University jako profesor fortepianu, w latach 1973-74 na zaproszenie Deutscher Akademischer Austauschdienst w Berlinie w ramach programu "artiste in residence", w 1975 wykładał w Królewskiej Akademii Muzyki w Sztokholmie, w 1976 - na Międzynarodowych Kursach Wakacyjnych Nowej Muzyki w Darmstadt, w 1978 - w Indiana University w Bloomington, University of Michigan i Ann Arbor, w 1979 - na uczelni muzycznej w Bazylei, w 1982 - w Yale University w New Haven, w 1986 - na Międzynarodowych Letnich Kursach w Kazimierzu Dolnym oraz w Keio University w Tokio, w 1988 - w Groznjan w Chorwacji, w 1991 - w Rubin Academy of Music w Jerozolimie, w 1994 - w Osace, w Kobe University, National University w Seulu, Yale University i Columbia University w Nowym Jorku. W 1996 otrzymał tytuł Eminent Corresponding Profesor w Keyimiung University w Daegu w Korei Południowej. Od 2002 jest profesorem kompozycji w Akademii Muzycznej w Łodzi, od 2006 również Akademii Muzycznej w Warszawie.

W 1982 na zaproszenie Pierre'a Bouleza został doradcą artystycznym Institut de Recherche de Coordination Acoustique Musique (IRCAM). W latach 1983-84 prowadził cotygodniowe audycje muzyczne w Radio France Musique. W 1986 współtworzył serię filmów edukacyjnych w Telewizji Polskiej pod tytułem "Muzyka powstaje", za które otrzymał w 1987 Nagrodę Prezesa Polskiego Radia i Telewizji, a w latach 1988-89 - cykl 20 filmów poświęconych muzyce współczesnej pod nazwą "Cisza i dźwięk".

Zygmunt Krauze pełnił też wiele funkcji publicznych w polskich i zagranicznych instytucjach kulturalnych: w latach 1987-90 był Prezydentem Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej (ISCM/SIMC), od 1989 do 2002 prezesem Polskiego Towarzystwa Muzyki Współczesnej (polskiej sekcji ISCM), organizując w 1992 Światowe Dni Muzyki w Warszawie, w latach 2003-2006 prezesem Towarzystwa im. Witold Lutosławskiego. Od 1964 jest członkiem Związku Kompozytorów Polskich, od 1999 członkiem honorowym Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej.

Jest laureatem wielu nagród, m.in. w 1957 otrzymał I nagrodę na Ogólnopolskim Konkursie Współczesnej Muzyki Fortepianowej w Łodzi, w 1965 - II nagrodę na Konkursie Młodych Związku Kompozytorów Polskich (za "Kwartet smyczkowy nr 1" - 1965), w 1966 - I nagrodę na Międzynarodowym Konkursie "Gaudeamus" dla Wykonawców Muzyki Współczesnej w Utrechcie. Ponadto został uhonorowany m.in.: w 1975 - Srebrnym Krzyżem Zasługi, w 1984 -tytułem Chevalier dans l'Ordre des Arts et des Lettres, przyznanym przez Rząd Francuski, w 1988 - Nagrodą Związku Kompozytorów Polskich, w 1989 - Nagrodą Ministra Kultury i Sztuki, w 1994 -Złotym Medalem Chopina, przyznanym przez Towarzystwo im. Fryderyka Chopina w Warszawie, w 2004 - Złotym Krzyżem Zasługi, w 2005 - doroczną Nagrodą Ministra Kultury oraz Nagrodą "Dziedzictwa Ludzkości" przyznawaną przez UNESCO, w 2007 - najwyższym wyróżnieniem od Prezydenta Francji - Officier de la Legion d'Honeur.

"Zygmunt Krauze od początku, czyli od lat sześćdziesiątych, zajął w muzyce polskiej, i nie tylko, miejsce własne i odrębne, a większość jego utworów ma jemu tylko właściwy, rozpoznawalny od pierwszych taktów fingerprint. Gdy tylko pojawił się w polskim życiu muzycznym, stało się jasne, że nie będzie jeszcze jednym reprezentantem rozkwitającej wówczas szkoły polskiej. Oparł się również forsowanemu przez część ówczesnej awangardy europejskiej dyktatowi serializmu i nigdy w jego utworach nie było absolutyzacji dysonansu. A jednak duch czasu go nie omijał. Potrzeba odrzucenia serializmu, który - jak to powszechnie odczuwano - rozbijał więzi między dźwiękami uznane przez człowieka za naturalne, to nic innego, jak właśnie przejaw pierwszych powiewów Zeitgeistu, które Krauze wyczuwał wcześniej niż większość mu współczesnych. (...) Krauze jest urodzonym nowatorem, prekursorem wielu nowoczesnych tendencji w muzyce. Ale nigdy nie popadł w nowinkarstwo, co potwierdza fakt, że do jego twórczości, również tej prekursorskiej, powraca się stale. Jest obecna na wielu festiwalach muzyki i w retrospektywach XX wieku. Zapewne powracać się będzie do niej nadal, gdyż łączy nader harmonijnie wszechobecność ducha czasu z własnym, wysoce indywidualnym i z nikim nie dzielonym idiomem wypowiedzi muzycznej. Od kiedy określenie 'nowy fin-de-siecle' zaczyna wypierać modny dotychczas 'postmodernizm', melomani mogą zyskać nową okazję usłyszenia dawnych i najświeższych utworów Krauzego, gdyż i w tym świetle - wpisane w syndrom końca wieku - są one tyleż w zgodzie z duchem epoki, co niepowtarzalne." (Elżbieta Szczepańska, "Studio" 1996 nr 4)

Ważniejsze kompozycje:

• "Trzy preludia" na fortepian (1956)
• "Pięć utworów" na fortepian (1958)
• "Preludium, intermezzo, postludium" na fortepian (1958)
• "Dwie inwencje" na fortepian (1958)
• "Sześć melodii ludowych" na fortepian (1958)
• "Siedem interludiów" na fortepian (1958)
• "Sonatina na fortepian" (1958)
• "Trio stroikowe" na obój, klarnet i fagot (1958)
• "Trzy etiudy" na fortepian (1958)
• "Temat z wariacjami" na fortepian (1958)
• "monodia i fuga" na fortepian (1959)
• "Cztery tańce" na fortepian (1959)
• "Ohne Kontraste für Klavier" (1960)
• "Liczby pierwsze" na dwoje skrzypiec (1961)
• "Pantuny malajskie" na 3 flety i alt (mezzo-sopran) (1961)
• "Pięć kompozycji unistycznych" na fortepian (1963)
• "Tryptyk" na fortepian (1964)
• "Kwartet smyczkowy nr 1" (1965)
• "Esquisse" na fortepian (1966-67)
• "Entrée for clarinet, trombone, cello and piano" (1968)
• "Polichromia" na klarnet, puzon, wiolonczelę i fortepian (1968)
• "Kompozycja przestrzenno-muzyczna nr 1" na 6 taśm (1968)
• "Utwór na orkiestrę nr 1" (1969)
• "Kwartet smyczkowy nr 2" (1970)
• "Kompozycja przestrzenno-muzyczna nr 2" na 2 taśmy (1970)
• "Utwór na orkiestrę nr 2" (1970)
• "Fallingwater for piano" (1971)
• "Voices" na 15 dowolnych instrumentów (1972)
• "Folk Music for orchestra" (1972)
• "Stone Music for piano" (1972)
• "Gloves Music for piano" (1972)
• "Aus aller Welt Stammende" na 5 skrzypiec, 3 altówki i 2 wiolonczele (1973)
• "One Piano eight Hands for 4 musicians playing one upright piano out of tune" (1973)
• "Song for 4-6 optional melodic instruments" (1974)
• "Idyll" na taśmę i 4 solistów grających na instrumentach ludowych (1974)
• "Automatophone" [wersja I] na 15 mechanizmów grających i 15 instrumentów szarpanych (1974)
• "Fête galante et pastorale" [wersja I] na 6 grup instrumentalnych i 13 taśm (1974)
• "Soundscape" na taśmę i 4 solistów grających na 4 cytrach, 4 melodikach, 8 fletach prostych, 8 dzwonkach owczych, 8 kieliszkach i 4 organkach (1975)
• "Fête galante et pastorale" [wersja II] na orkiestrę i 4 solistów grających na instrumentach ludowych (1975)
• "Automatophone" [wersja II] na 3 lub więcej mandolin, 3 lub więcej gitar lub więcej mechanizmów grających (1976)
• "Koncert fortepianowy nr 1" (1976)
• "Suite de dances et de chansons" na klawesyn i orkiestrę (1977)
• "Music Box Waltz for piano" (1978)
• "Ballada" na fortepian (1978)
• "Koncert skrzypcowy" (1980)
• "Gwiazda" [wersja I], opera kameralna na 2 soprany, 2 mezzosoprany, alt, saksofon tenorowy, trąbkę, perkusję, akordeon, gitarę elektryczną, skrzypce i kontrabas (1981)
• "Diptychos" na organy (1981)
• "Tableau vivant" na orkiestrę kameralną (1982)
• "Commencement pour clavecin solo" (1982)
• "Utwór na orkiestrę nr 3" (1982)
• "Kwartet smyczkowy nr 3" (1982)
• "Arabesque for piano and chamber orchestra" (1983)
• "Quatuor pour la naissance pour clarinette, violon, violoncelle et piano" (1984)
• "Fête galante et pastorale" [wersja III] na 13 grup instrumentalnych, 5 głosów i 13 taśm (1984)
• "Je prefère qu'il chante pour basson" (1984)
• "Blanc-rouge / Paysage d'un pays" na 2 masy orkiestrowe dęte, orkiestrę mandolinową i akordeonową oraz 6 perkusji (1985)
• "Double Concerto for Violin, Piano and Orchestra" (1985)
• "Symfonia paryska" na orkiestrę kameralną (1986)
• "Rivière souterraine [version I] for clarinet, trombone, cello, piano, percussion, guitar, accordion and 7 tapes"(1987)
• "Rivière souterraine [wersja II] na 7 taśm" (1987)
• "From Keyboard to Score for piano" (1987)
• "Nightmare Tango for piano" (1987)
• "Siegfried und Siegmund" na wiolonczelę i fortepian (1988)
• "Pocztówka z gór" na sopran, flet, obój, klarnet, wibrafon, skrzypce, altówkę, wiolonczelę i kontrabas (1988)
• "La chanson du Mal-aimé" na fortepian (1990)
• "Blue Jay Way" na fortepian (1990)
• "For Alfred Schlee with Admiration for string quartet" (1991)
• "Kwintet fortepianowy" (1993)
• "Refren" na fortepian (1993)
• "Terra Incognita" na 10 instrumentów smyczkowych i fortepian (1994)
• "Gwiazda" [wersja II] opera w jednym akcie na sopran, mezzosopran, orkiestrę, chór i balet (1994)
• "La terre sur des poźmes de Yves Bonnefoy pour soprano, piano et orchestre" (1995)
• "Rhapsod for string orchestra" (1995)
• "Pastorale" na flet, obój, klarnet, fagot i róg (1995)
• "Koncert fortepianowy nr 2" (1996)
• "Trois chansons pour 16 chanteurs mixtes" (1997)
• "Serenada" na orkiestrę (1998)
• "Pięć pieśni do poezji Tadeusza Różewicza" na baryton i fortepian (2000)
• "Emilly Bell" na orkiestrę smyczkową (2000)
• "Pięć pieśni do słów Tadeusza Różewicza" [wersja II] na baryton i orkiestrę (2000)
• "Adieu" [wersja I] na orkiestrę symfoniczną (2000)
• "Balthazar", opera w dwóch aktach na solistów, chór i orkiestrę (2001)
• "Adieu" [wersja II] na pianino solo i orkiestrę (2001)
• "Iwona, księżniczka Burgunda", opera w czterech aktach na solistów, chór kameralny i orkiestrę (2004)
• "Bal w Operze" na chór kameralny i zespół 12 instrumentów według poematu Juliana Tuwima (2004-2006)
• "Gwiazda" [wersja III], opera w jednym akcie na sopran, komputer i dwóch operatorów (2006)
• "Hymn do tolerancji" na orkiestrę symfoniczną (2007)

Autor: Małgorzata Kosińska, Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, kwiecień 2002; aktualizacja: grudzień 2008.