Paweł Szymański, fot. Marek Suchecki / Ruch Muzyczny / Forum

Kompozytor, urodzony 28 marca 1954 w Warszawie.

Studiował kompozycję u Włodzimierza Kotońskiego (1974-78) i Tadeusza Bairda (1978) w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Warszawie, którą ukończył z wyróżnieniem. W 1976 brał udział w Międzynarodowej Letniej Akademii Muzyki Dawnej w Innsbrucku, a w latach 1978, 1980 i 1982 - w Międzynarodowych Kursach Wakacyjnych Nowej Muzyki w Darmstadt. Współpracował ze Studiem Eksperymentalnym Polskiego Radia (1979-81), z Niezależnym Studiem Muzyki Elektroakustycznej (1982-84) i Studiem Muzyki Elektronicznej Akademii Muzycznej w Krakowie (1983). Dzięki stypendium im. Herdera w latach 1984-85 kontynuował studia u Romana Haubenstocka-Ramatiego w Wiedniu. Był również stypendystą Deutscher Akademischer Austauschdienst w Berlinie (1987-88), gdzie pracował w Studiu Elektronicznym Technische Universität.

Jest laureatem wielu konkursów kompozytorskich. W 1979 otrzymał I nagrodę Konkursu Młodych Związku Kompozytorów Polskich za utwór "Gloria" na chór żeński i zespół instrumentalny (1979). Ten sam utwór w 1981 zajął IV miejsce w kategorii utworów młodych kompozytorów na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO w Paryżu. W 1985 kompozycja "Lux aeterna" na głosy i instrumenty (1984) zdobyła jedną z nagród w Konkursie Kompozytorskim Muzyki Sakralnej, organizowanym przez Internationale Bachakademie w Stuttgarcie. W 1988 "Partita III" na klawesyn amplifikowany i orkiestrę (1985-86) zwyciężyła w Konkursie Kompozytorskim im. Benjamina Brittena w Aldeburgh. W 1993 Związek Kompozytorów Polskich przyznał Pawłowi Szymańskiemu swoją doroczną nagrodę. W styczniu 1994 otrzymał Wielką Nagrodę Fundacji Kultury, a w maju tego samego roku utwór "Miserere" na głosy i instrumenty (1993) został przedstawiony przez Program II Polskiego Radia na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO w Paryżu i znalazł się w grupie utworów rekomendowanych. W 1995 zdobył główną nagrodę Konkursu Międzynarodowej Fundacji Muzyki Polskiej za motet "In paradisum" na chór męski (1995).

Muzyka Pawła Szymańskiego jest wykonywana na całym świecie (m.in. w Austrii, Wielkiej Brytanii, Kanadzie, Danii, Niemczech, Francji, Holandii, Japonii, na Węgrzech, w Meksyku, Szwecji, we Włoszech, w Stanach Zjednoczonych). Wiele utworów powstało na zamówienie europejskich instytucji i festiwali i zostało prawykonanych przez światowej sławy wykonawców. Do nich należy m.in.: "Partita IV" na orkiestrę (1986) - napisana na zamówienie północnoirlandzkiej rozgłośni BBC dla festiwalu muzyki współczesnej "Sonorities '87" organizowanego przez Queen's University w Belfaście, prawykonania na tym festiwalu dokonała Ulster Orchestra pod dyrekcją Lionela Frienda; "A study of shade" na małą orkiestrę (1989) - skomponowane na zamówienie Aldeburgh Festival, gdzie utwór został po raz pierwszy wykonany przez Britten-Pears Orchestra, dyrygował Richard Bernas; "Quasi una sinfonietta" na orkiestrę kameralną (1990) - dla zespołu London Sinfonietta, który prawykonał kompozycję w Queen Elizabeth Hall pod batutą Arturo Tamayo; "Sixty-odd pages" na orkiestrę kameralną (1991) - zamówione przez Südwestfunk Baden-Baden i prawykonane podczas Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej "Warszawska Jesień" przez Südwestfunk Sinfonieorchester Baden-Baden, dyrygowaną przez Mathiasa Bamerta; "Pięć utworów" na kwartet smyczkowy (1992) - powstałych na zamówienie rozgłośni BBC w Bristolu, pierwszy raz wykonanych również podczas Festiwalu "Warszawska Jesień" - grał Kwartet Śląski; "Koncert na fortepian i orkiestrę" (1994) - skomponowany na zamówienie Radio France i tam też prawykonany przez Ewę Pobłocką i Wielką Orkiestrę Symfoniczną Polskiego Radia pod dyrekcją Antoniego Wita; "Recalling a serenade" na klarnet, dwoje skrzypiec, altówkę i wiolonczelę (1996) - napisane na zamówienie Kuhmo Chamber Music Festival, w ramach którego prawykonania dokonał klarnecista Kari Kriikku i Kwartet Śląski.

W latach 1982-87 wykładał na Wydziale Kompozycji, Teorii i Dyrygentury Akademii Muzycznej w Warszawie. Jest członkiem Związku Kompozytorów Polskich. Był także członkiem Zarządu Głównego (1989-99), wiceprezesem (1991-94 i 1997-99) ZKP oraz członkiem Komisji Programowej Festiwalu "Warszawska Jesień" (1987, 1989-99). Wraz z Rafałem Augustynem, Stanisławem Krupowiczem i Lidią Zielińską założył w 1990 wydawnictwo muzyczne "Brevis". W 1997 z Krzysztofem Knittlem, Stanisławem Krupowiczem i Józefem Patkowskim zainicjował powstanie Fundacji Przyjaciół "Warszawskiej Jesieni".

W 2006 odbył się Festiwal Muzyki Pawła Szymańskiego, z którego w 2007 Polskie Wydawnictwo Audiowizualne wydało czteropłytowy album.

Twórczość Pawła Szymańskiego od chwili napisania w roku 1978 "Partity II" - pracy dyplomowej zamykającej okres studiów u Włodzimierza Kotońskiego - jest niezwykle jednorodna stylistycznie. Sam kompozytor stwierdził, że wcześniej poszukiwał wciąż nowych inspiracji, od "Partity II" natomiast obraca się w kręgu określonych idei muzycznych.

"Wszystko, co robię od tego czasu, jest eksploracją tego obszaru" - mówi.

Ten obszar można określić jako tworzenie nowego kontekstu z elementów języka tradycji. Wyjściowy materiał dźwiękowy utworów Szymańskiego ma korzenie w przeszłości, często nawiązuje do baroku, ale zawsze jest komponowany. W drugiej fazie procesu twórczego kompozytor to dźwiękowe tworzywo przetwarza, nadaje mu nową strukturę i proponuje słuchaczowi swoistą grę muzycznymi konwencjami.

"Współczesny artysta, w tym i kompozytor" - mówi Paweł Szymański - "znajduje się w okowach dwóch skrajności. Z jednej strony grozi mu bełkot, jeżeli całkowicie odrzuci tradycję, z drugiej zaś może popaść w banał, jeśli za bardzo się na nią zapatrzy. To jest paradoks uprawiania sztuki dzisiaj. Jakie jest z takiej sytuacji wyjście? Skoro nie można całkowicie uwolnić się od banału, to trzeba z tym banałem prowadzić pewną grę, traktować go, jako tworzywo pozwalające na zachowanie pewnych elementów konwencji, ale równocześnie za pomocą cudzysłowu, metafory, paradoksu osiągnąć do niego odpowiedni dystans. Efektem takich zabiegów może być pewna mieszanina środków, prowadząca do eklektyzmu, który w czasach awangardy był napiętnowany i odrzucony, w dużej mierze słusznie. Dziś wraca i podszywa się pod postmodernizm. Jest wszakże do zastosowania wiele sposobów, aby nie popaść w eklektyzm, mimo uprawiania gry z tradycją. Dla mnie takim ważnym sposobem jest naruszanie reguł znanego języka, tworzenie nowego kontekstu z elementów języka tradycji." ("Studio" 1996 nr 9)

Muzyka Pawła Szymańskiego jest niezwykle wyrafinowana, poddana zawsze ścisłej dyscyplinie technicznej. Mimo to zdumiewa różnorodnością emocji i nastrojów, sięgających od zmysłowej gry dźwiękowej do metafizycznej zadumy.

Ważniejsze kompozycje:

• "Epitafium" na dwa fortepiany (1974)
• "Kwartet smyczkowy" (1975)
• "Limeryki" [wersja I] na skrzypce i klawesyn (1975)
• "Partita I" na orkiestrę (1976)
• "Kyrie" na chór chłopięcy i orkiestrę (1977)
• "Intermezzo" na 2 flety, perkusję, 4 skrzypiec, 3 altówki, 2 wiolonczele i kontrabas (1977)
• "Partita II" na orkiestrę (1977-78)
• 'Dziesięć utworów" na trio smyczkowe (1979)
• "Gloria" na chór żeński i zespół instrumentalny (1979)
• "Limeryki" [wersja II] na flet, skrzypce i wiolonczelę (1979)
• "La Folia" na taśmę (1979)
• "...Under the plane tree" na taśmę (1980)
• "Cztery utwory liturgiczne" na sopran i orkiestrę (1980-81)
• "Villanelle" na kontratenor, 2 altówki i klawesyn (1981)
• "Sonata na smyczki i perkusję" (1982)
• "Dwa utwory" na kwartet smyczkowy (1982)
• "Appendix" for solo piccolo and chamber ensemble (1983)
• "Dwie konstrukcje iluzoryczne" na klarnet, wiolonczelę i fortepian (1984)
• "Lux aeterna" na głosy i instrumenty (1984)
• "Partita III" na klawesyn amplifikowany i orkiestrę (1985-86)
• "Partita IV" na orkiestrę (1986)
• "Trop" na fortepian (1986)
• "Dwie etiudy" na fortepian (1986)
• "Through the looking glass... I" for chamber orchestra (1987)
• "Through the looking glass... II" for tape (1988)
• "A study of shade" [version I] for small orchestra (1989)
• "A kaleidoscope for M.C.E." [version I] for cello (1989)
• "Fuga" na fortepian (1990)
• "Quasi una sinfonietta" na orkiestrę kameralną (1990)
• "Sixty-odd pages" for chamber orchestra (1991)
• "A Due" na dwoje skrzypiec (1991)
• "A study of shade" [version II] for orchestra (1992)
• "Two studies" for orchestra (1992)
• "Pięć utworów" na kwartet smyczkowy (1992)
• "Miserere" na głosy i instrumenty (1993)
• "Trzy utwory na 3 flety proste z akompaniamentem metronomu" (1993)
• "Dwa preludia" na fortepian (1994)
• "Through the looking glass... III" [version I] for harpsichord (1994)
• "Through the looking glass... III" [version II] for harpsichord and string quartet (1994)
• "Koncert na fortepian i orkiestrę" (1994)
• "A kaleidoscope for M.C.E." [version II] for violin (1994)
• "Muzyka filmowa" na orkiestrę (1994-96)
• "Sonat(in)a" na fortepian (1995)
• "In paradisum" motet na chór męski (1995)
• "Dwie melodie" na fortepian (1995)
• "Bagatelle für A.W." für Geige, Klarinette, Tenorsaxophon und Klavier (1995)
• "Recalling a serenade" for clarinet, 2 violins, viola and cello (1996)
• "Viderunt omnes" na chór i zespół (1998)
• "Fotografia z przyjęcia urodzinowego (Kwartet Śląski z cieniem Bartóka)" na kwartet smyczkowy (1998)
• "Preludium i Fuga" na fortepian (2000)
• "Quasi una sinfonietta" [wersja II] na orkiestrę (2000)
• "Une suite de pièces de clavecin par Mr Szymański" (2001)
• "Trzy pieśni do słów Trakla" [wersja I] na sopran i orkiestrę kameralną (2002)
• "Trzy pieśni do słów Trakla" [wersja II] na sopran i fortepian (2002)
• "Chlorophaenhylohydroxipiperidinofluorobutyrophaenon" na zespół kameralny i inne dźwięki (2002)
• "Compartment 2, Car 7" na wibrafon, skrzypce, altówkę i wiolonczelę (2003)
• "Trzy pieśni do słów Trakla" [wersja III] na alt i fortepian (2004)
• "Concerto a 4" na klarnet, puzon, wiolonczelę i fortepian (2004)
• "Singletrack" na fortepian (2005)
• "Quadsja Zaher", opera w 2 aktach (2005)
• "Gigue" na wiolonczelę solo (2006)
• "Ceci n'est pas une ouverture" na orkiestrę (2007)
• ''Eals (Oomsu)'' na orkiestrę (2009)
• ''a piú corde'' na harfy i fortepian (2010)
• ''Φυλακτηριον (Phylakterion)'' na szesnaście głosów i instrumenty perkusyjne (2011)
• ''Cztery tańce heweliańskie'' na organy i dwa pozytywy (2011)

Autor: Małgorzata Kosińska, Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, styczeń 2002; aktualizacja: grudzień 2008, akt. fl 2013.