Marek Chołoniewski, fot. Marek Chołoniewski. studio mch

Kompozytor, urodzony 23 października 1953 w Krakowie.

Studiował teorię muzyki i kompozycję pod kierunkiem Bogusława Schaeffera, muzykę elektroniczną u Józefa Patkowskiego oraz grę na organach w klasie Leszka Wernera w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie. Obecnie jest adiunktem na Wydziale Kompozycji krakowskiej uczelni. Ponadto od 1976 pracuje w Studiu Muzyki Elektroakustycznej Akademii Muzycznej w Krakowie, gdzie od 2000 pełni funkcję kierownika.

W 1977 założył Stowarzyszenie Artystyczne "Muzyka Centrum", prowadzące szeroką działalność koncertową (do końca 2006 - 485 koncertów). Od 1979 jest członkiem Grupy Krakowskiej. Jest również założycielem i współtwórcą wielu zespołów: Pociąg Towarowy, Studia MCH, Studia Ch&K (z Krzysztofem Knittlem), grupy CH&K&K (z Knittlem i Włodzimierzem Kiniorskim), mc2 duo (z Marcelem Chyrzyńskim), Double Mark (z Markiem Polishookiem), Inifinity Quartett (z Keirem Neuringerem, Ryanem Zawelem, Rafałem Mazurem), Natural Plastic (z Amy Knoles), Kinetic Trio (z Kiniorskim i Mazurem) - zespołów prowadzących działalność koncertową i nagraniową.

Marek Chołoniewski pisze muzykę instrumentalną i elektroakustyczną, dla radia i telewizji oraz do filmu. Jest autorem instalacji dźwiękowych i wideo, projektów audiowizualnych, przestrzennych i sieciowych. Od 1984 koncertuje, prowadzi kursy i wykłady w wielu krajach Europy, Azji, Ameryki Północnej i Południowej.

Jest inicjatorem, dyrektorem artystycznym, koordynatorem i partnerem wielu międzynarodowych projektów artystycznych: seria Audio Art (1987), Festiwal Audio Art (1993), Międzynarodowe Warsztaty Muzyki Współczesnej Kraków/Stuttgart (z Matthiasem Hermannem, 1993), Internationale Akademie für Neue Komposition und Audio Art w Tyrolu (z Marianne Penz van Stappershoef w latach 1993-99), Filmy Nieme z Muzyką Live (1994), GlobalMix (1998), Statek Artystów (2000), GPS-Art (2000), Ensemble Spiel (ze Stephanem Meierem i Musik für heute, Hanower, 2003), Bridges i European Modern Orchestra (z Krzysztofem Kwiatkowskim, 2003-2007), Polskie Stowarzyszenie Muzyki Elektroakustycznej (polska sekcja CIME/ICEM, 2005), Polska Sztuka Dźwiękowa w Chinach, Chińska Sztuka Dźwiękowa w Polsce, Polska Sztuka Dźwiękowa w Tybecie (z Dicksonem Dee i Zenialem 2006-2008), PAFME (z Benem Boretzem i Dorotą Czerner, 2006), European Course for Musical Composition and Technologies (z IRCAM, 2006-2008), Dni Kultury Polskiej w Luksemburgu (z Marcinem Wierzbickim, 2008).

Marek Chołoniewski w 2006 otrzymał Nagrodę Honorową Związku Kompozytorów Polskich, Nagrodę Ministra Kultury oraz Independent Project Grant fundacji CEC ArtsLink w Nowym Jorku.

Od 2008 pełnił funkcję sekretarza, zaś od 2011 jest przewodniczącym Międzynarodowej Konfederacji Muzyki Elektroakustycznej (CIME/ICEM).

Marek Chołoniewski należy do grona twórców "poszukujących". Nie na darmo studiował kompozycję u guru polskiej nowej muzyki - Bogusława Schaeffera i nie na darmo do jego najbliższych przyjaciół artystycznych zalicza się Krzysztof Knittel. Z tym ostatnim Chołoniewski współpracował przy wielu najrozmaitszych przedsięwzięciach muzycznych, z których najbardziej spektakularny pozostaje "Pociąg towarowy" - rodzaj kontynuowanego wciąż i przyjmującego stale inny kształt performansu. Ta właśnie dziedzina współczesnej muzyki wydaje się być Chołoniewskiemu bardzo bliska, podobnie jak kompozycja audiowizualna czy muzyka elektroakustyczna, którą uprawia od 1976 roku w Studiu Muzyki Elektroakustycznej Akademii Muzycznej w Krakowie.

Podczas "Warszawskiej Jesieni" w 2001 roku odbyło się prawykonanie "kompozycji audiowizualnej na ośmiu wykonawców" o tytule "Passage", niezwykle charakterystycznej dla artystycznych ideałów Chołoniewskiego. Kompozytor określił ją również jako "oktet interaktywny na instrumenty i komputer". W książce programowej Festiwalu wyjawił swoje twórcze i zarazem "technologiczne" credo, pisząc między innymi:

Idea

W kompozycji 'Passage' wybór materiału dźwiękowego opiera się na wstępnym przygotowaniu określonych sposobów selekcji (algorytmów), które w istocie pozbawiają twórcę (w pozytywnym tego słowa znaczeniu) możliwości podejmowania indywidualnych decyzji w odniesieniu do poszczególnych parametrów dzieła muzycznego. Wybór wynika zatem z metody, która, stosowana ze ścisłą konsekwencją, tworzy określone struktury dźwiękowe. W ten sposób twórca wyzwala się częściowo od własnych indywidualnych preferencji; wkracza w obszar eksperymentu, który w przypadku kompozycji 'Passage' został poddany ścisłej kontroli. Kompozycja jest sumą doświadczeń z wieloletniej pracy nad komputerowymi kompozycjami algorytmicznymi, w których zniesiony został podział na muzykę instrumentalną i komputerową, zniesione zostały również granice stylistyczne i materiałowe w odniesieniu do podstawowych elementów dzieła muzycznego.

Forma utworu

Kompozycja składa się z czterech części: I. Wstęp, II. Teatr Gestów, III. Partytura, IV. Film. Pierwsze dwie części to performance, w których muzycy poprzez akcje parateatralne sterują muzycznym systemem komputerowym, tworzącym 'na żywo' wielopłaszczyznową strukturę dźwiękową. Każdy z muzyków realizuje niezależną partię. System komputerowy tworzy równocześnie partyturę, stanowiącą podstawowy materiał nutowy do wykonania III i IV części utworu. Muzycy wykonują partie instrumentalne pojawiające się przed nimi na ekranach monitorów. Dodatkowo ruch instrumentów i zmiana pozycji muzyków w III części wpływa na przetwarzanie dźwięków instrumentów akustycznych. Ostatnia, IV część utworu przyjmuje formę audio-wizualnego spektaklu, gdzie do interaktywnej transformacji dźwięków instrumentalnych dołączona zostaje projekcja filmowa (animacja komputerowa), sterowana przez ruch muzyków i ich gesty.

Obsada

'Passage' wykonuje oktet składający się z dwóch kwartetów: dętego drewnianego (flet, obój, klarnet i fagot) i smyczkowego (skrzypce, altówka, wiolonczela i kontrabas). Ponieważ wszyscy muzycy są równocześnie 'performerami', wykonującymi specyficzny 'teatr gestów', ich fizyczne powiązanie z instrumentami, możliwość ruchu wraz z instrumentem jest jednym z podstawowych założeń technicznych realizowanego utworu.

A vista

Przejście (Passage) z II do III części utworu związane jest z poważnym problemem natury technicznej. Materiał w postaci tradycyjnie skomponowanej partytury pojawia się na ekranach monitorów przed muzykami po raz pierwszy podczas wykonywania utworu. Kompozycja jest poliwersyjna. Materiał 'komponuje się' za każdym razem w nieco inny sposób. Muzycy wykonują zatem III i IV część a vista. Przybliżone wykonanie graficznej partytury gestu jest temperowane i uśredniane rytmicznie przez interaktywny system komputerowy. Koncepcja utworu wyklucza wcześniejsze przygotowanie indywidualnych partii przez poszczególnych muzyków.

Wykonanie odbywa się z pomocą dyrygenta lub systemu słuchawek z impulsem metronomu przekazywanym z komputera indywidualnie do każdego z muzyków (zasada ta była wielokrotnie stosowana w utworze 'Like Breathing').

Gest

Wyjściowym materiałem źródłowym dla kompozycji 'Passage' jest gest, który przyjmuje dwie podstawowe formy:
- figur geometrycznych
- ekspresji muzycznych.
Gest wykonany bliżej (wyżej) źródła światła (high) oznacza wyższą wartość - dźwięk wyższy. Gest bliżej podłogi, oddalony od źródła światła (low) oznacza wartość niższą - dźwięk niższy. Interaktywny optyczny system komputerowy reaguje na zmianę położenia ręki oraz na jej pozycję."

Ważniejsze kompozycje:

• "Citroblage-assemblage z cytry preparowanej" na słuchawki solo (1975)
• "...a due tempi..." na dwa fortepiany (1975)
• "Kompozycja elektroniczna I", partytura graficzna (1975)
• "Wycinek z większej całości" na dwa flety (1975)
• "Kwartet smyczkowy" (1975)
• "Sny ostatnie przechodzą przez włosy" na sekstet smyczkowy (1975)
• "Red", kompozycja na taśmę (1975)
• "Soprano Quartet" na saksofon sopranowy i 3 soprany (1976)
• "Concierto de Aranjuez - Muzyka do nieistniejącego filmu animowanego" na wibrafon solo (1976)
• "...blank...", kompozycja na taśmę (1976)
• "Pizza" na zespół instrumentalny (1976)
• "Papuć w pościeli" na orkiestrę i taśmę 4-kanałową (1976)
• "ID list otwarty do Olgi Szwajgier", muzyka do czytania na głos (1976)
• "a Beethoven-synthiblage" na taśmę 4-kanałową (1977)
• "Assemblages", muzyka graficzna dla konkretnych wykonawców i taśmę stereo (1976-78)
• "gmb 78" na violę da gamba (1978)
• "AM-PUT" na baryton ze skalą altu, flet mały, saksofon sopranino Es, obój Es, kornet Es, przekształcenia elektroniczne i taśmę wielokanałową (1978)
• "Collectiv 4" na organy, fagot, dzwonki, skrzypce i fortepian (1979)
• "Process (dla K.)" na taśmę (1980)
• "Refleksje" na taśmę 4-kanałową (1979)
• "La Cumparsita I" na 4 instrumenty smyczkowe i obój (1980)
• "Hki 290880 - La Cumparsita" na taśmę (1980)
• "La Cumparsita II" na obój, kwartet smyczkowy i taśmę (1981)
• "Kadencja" na violę da gamba i orkiestrę kameralną (1981)
• "Rag, Rag, Rag" na taśmę (1983)
• "Kadencja II" na violę da gamba, syntezatory i taśmy (1983)
• "Swinging Parameters" na obój, skrzypce, syntezator i taśmę (1984)
• "Dla wszystkich ten sam ogień' na taśmę (1985)
• "Tu i tam" na fortepian, syntezator i komputer (1986)
• "Follow Me" II na syntezatory i komputer (1987)
• "Uszy, nos, oczy", instalacja dźwiękowa (1988)
• "Follow Salzach" na instrumenty, otoczenie naturalne i komputer (1989)
• "Wysyg" na światło i komputer (1989)
• "Switched On...", teatr na obiekty i komputer (1989)
• "Switched Off..." na instrumenty i komputer (1989)
• "Dwa słońca" na instrumenty i komputer (1991)
• "Like Breathing" [wersja I] na komputer (1991)
• "Like Breathing" [wersja II] na flet, obój, saksofon sopranowy, fagot, altówkę, kontrabas i fortepian (1991)
• "Like Breathing" [wersja III] na flet, skrzypce, altówkę, gitarę i komputer (1991)
• "Piękna i bestia" na głos, światło i komputer (1992)
• "Lektura obrazu", system interaktywny (1993)
• "Doubles" na głos, światło i komputer (1993-94)
• "Silber" na orkiestrę dętą, zespół kameralny, tancerzy, światło i komputer (1994)
• "Sha'ba del'mana", balet (1994)
• "Lighting", instalacja interaktywna (lub performance) (1995)
• "River Dart" na głos, światło i komputer (1995-96)
• "Hypermeable Objects", instalacja dźwiękowa (1996)
• "Lighting II", projekt audiowizualny (1997)
• "Upside Down", performance (1997)
• "GlobalMix", internetowa kompozycja zbiorowa (1998)
• "Brightening", projekt interaktywny (1998)
• "One piece of table", performance (1999)
• "Dark & light Zone" na kwartet smyczkowy (1999)
• "plus Brightening 2" [wspólnie z Mark Polishook] (1999)
• "Face", interaktywny projekt audiowizualny (2000)
• "Garage", instalacja na orkiestrę kameralną i samochody (2000)
• "Passage", oktet interaktywny na instrumenty i komputer (2000)
• "Opera Installation" für Tiere und Miniaturstadt [wspólnie z Markiem Chlandą] (2000)
• "Art Boat", Open-Air Projekt am Vistula-Fluß, Bootsinstallation (2000)
• "GPS Trans 1", kompozycja interaktywna na 16 telefonów komórkowych (2000)
• "GPS-Art Internet Project", audiowizualna interaktywna mapa miasta Krakowa, transmisja internetowa (2000-2005)
• "GPS-Trans 2", dźwiękowa mapa miasta Krakowa, transmisja internetowa (2001)
• "etwas anderes" na perkusję i komputer (2001)
• "Stuttgart Tunnel" na kontrabas (2001)
• "Passage", partytura interaktywna na zespół (2001-2003)
• "GPS-Trans 3", audiowizualna mapa miasta Krakowa, transmisja internetowa (2002)
• "GPS-Trans 4", audiowizualna mapa miasta Krakowa na kompozytora, zespół, tancerza i publiczność (2003)
• "Nortus Farae" na wiolonczelę, wideo i komputer (2004)
• "Physical Modelling" na flet i komputer (2004)
• "GPS-Trans 5 Net Brigde", projekt internetowy (Luksemburg, Kraków) na nonet i system interaktywny (2005)
• "Nostalgija" na duet "Natural Plastic" [wspólnie ze Stojanem Stojkowem] (2005)
• "Wieliczka Salt Mine", instalacja dźwiękowa Expo 2005 (2005)
• "GPS-Trans 6", projekt audiowizualny na 4 ekrany, samochód i publiczność (2005)
• "Dizzy Kinetics", projekt interaktywny (2005)
• "Nortus Farae" na wiolonczelę, partyturę wideo i ścieżkę dźwiękową (2006)
• "GPS-Trans 7" dla miasta Chicago i zespołu You Must and You Can (2007)
• "GPS-Trans 8" dla czterech miast: Kraków, Warszawa, Luksemburg, Chicago i zespół (2007)
• "iPhone Brass" na iPhone i orkiestrę dętą (2008)
• "GPS-Trans 9" w ramach projektu COOP (2009)
• "IterEter", instalacja interaktywna [wspólnie z Piotrem Sychem, Marcinem Pączkowskim i Janem Chołoniewskim] (2009)
• "GPS-Trans 10" w ramach projektu Multiplace (2009)
• "iPhonic" na telefon komórkowy (2010)
• "qub", instalacja audiowizualna [wspólnie z Krzysztofem Knittlem, Maciejem Walczakiem i Piotrem Sychem] (2010)
• "Mimoid", muzyka do instalacji video Miłosza Łuczyńskiego (2010)
• "Pecs Derive/GPS-Trans 11" [wspólnie z European Bridges Ensemble] (2010)
• "Miejsca Miłosza", instalacja immersive video [wspólnie z Miłoszem Łuczyńskim] (2011)

Strona internetowa kompozytora: www.studiomch.art.pl

Autor: Małgorzata Kosińska, Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, październik 2002; aktualizacja: grudzień 2011.