Krzysztof Meyer, fot. Tomasz Kamiński, Agencja Gazeta

Kompozytor, pianista i pedagog, urodzony 11 sierpnia 1943 w Krakowie.

Gry na fortepianie zaczął się uczyć w wieku 5 lat. Od 1954 uczęszczał na prywatne lekcje teorii i kompozycji do Stanisława Wiechowicza. Po ukończeniu Szkoły Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Krakowie rozpoczął naukę w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie; studiował kompozycję, początkowo w klasie Wiechowicza, a po jego śmierci - u Krzysztofa Pendereckiego (dyplom z wyróżnieniem - 1965), oraz teorię u Aleksandra Frączkiewicza (dyplom także z wyróżnieniem - 1966). W 1964, 1966 i 1968 uzupełniał swoją edukację muzyczną w Paryżu i Fontainebleau, gdzie odbył studia w zakresie kompozycji i gry na fortepianie pod kierunkiem Nadii Boulanger. W 1966 otrzymał stypendium im. Aarona Coplanda.

W latach 1966-68 współpracował jako pianista z krakowskim zespołem muzyki współczesnej MW2. W okresie tym rozpoczął również swoją działalność jako pedagog. W latach 1966-87 nauczał kompozycji i przedmiotów teoretycznych w Akademii Muzycznej w Krakowie, gdzie od 1972 do 1975 był również prorektorem, a w latach 1975-87 - kierownikiem Katedry Teorii Muzyki. W roku akademickim 1980/81 przebywał dzięki stypendium "Auswaertige Künstler zu Gast" w Hamburgu. Od 1987 jest profesorem kompozycji w Hochschule für Musik w Kolonii. Wykładał także muzykę współczesną w Austrii, Brazylii, Francji, Niemczech, Szwajcarii, Wenezueli i Związku Radzieckim. Należy do Akademie der Künste w Mannheim. Ponadto w sezonie 1991/92 był composer-in-residence w Filharmonii Kolońskiej, a w 1996 - na festiwalu w Seattle.

Jego muzyka była wykonywana w wielu najważniejszych ośrodkach muzycznych, m.in. w Carnegie Hall w Nowym Jorku, Berlińskiej Filharmonii i wiedeńskim Wiener Musikverein.

Krzysztof Meyer zajmuje się również pisarstwem muzycznym. Napisał pierwszą polską monografię życia i twórczości Dymitra Szostakowicza (Kraków 1973; wyd. niem. - Leipzig 1980) oraz "Dymitr Szostakowicz i jego czasy" (wyd. franc. – Paryż 1994; wyd. niem. – Bergisch-Gladbach 1995 i Moguncja 1998; wyd. holend. – Amsterdam 1996; wyd. hiszp. – Madryt 1997; wyd. ros. – St. Petersburg 1998; wyd. pol. – Warszawa 1999). Jest autorem wielu artykułów, głównie o muzyce współczesnej, w takich periodykach, jak "Melos", "Muzyka", "Ruch Muzyczny", "Das Orchester", "Sovetskaya Muzyka".

Czynnie udziela się także w Związku Kompozytorów Polskich; w latach 1971-89 był członkiem Zarządu Głównego, w latach 1985-89 - prezesem. Od 1974 do 1988 uczestniczył też w pracach Komisji Repertuarowej Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej "Warszawska Jesień".

Za swoją twórczość kompozytorską Krzysztof Meyer otrzymał wiele nagród: w 1966 - II nagrodę na Konkursie Młodych Kompozytorów Związku Kompozytorów Polskich za Symfonię op. 10 (1964) i I nagrodę na Concours des Jeunes Compositeurs w Fontainebleau za pieśni do słów Szekspira, w 1967 - wyróżnienie na Konkursie Kompozytorskim im. Grzegorza Fitelberga za Symfonię nr 2 'Epitaphium Stanisław Wiechowicz in memoriam' op. 14 na chór mieszany i orkiestrę (1966-67), w 1968 - I nagrodę na tym samym konkursie za Symfonię nr 3 'Symphonie d'Orphee' op. 20 na chór mieszany i orkiestrę (1968), w 1970 - Grand Prix de Composition Musicale Fundacji Księcia Pierre de Monaco za operę Cyberiada op.15 (1967-1970) oraz wyróżnienie na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO w Paryżu za Kwartet smyczkowy nr 2 op. 23 (1969), w 1972 - II nagrodę na Konkursie Kompozytorskim im. Artura Malawskiego w Krakowie za Concerto da camera op. 29 na obój, perkusję i smyczki (1972), w 1974 - I nagrodę na Konkursie im. Karola Szymanowskiego w Warszawie za Symfonię nr 4 op. 31 (1973), w 1975 - Medal Rządu Brazylii za Kwartet smyczkowy nr 4 op. 33 (1974), w 1976 - wyróżnienie na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO za Kwartet smyczkowy nr 3 op. 27 (1970-71), a w 1977 - Medal Rządu Brazylii za Concerto retro op. 39 na flet, skrzypce, wiolonczelę i klawesyn (1976). Ponadto otrzymał: dwukrotnie Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki (1973, 1975), Złoty Krzyż Zasługi (1974), Odznakę "Zasłużony Działacz Kultury" (1979), Nagrodę im. Gottfrieda von Herdera (1984), Nagrodę Związku Kompozytorów Polskich (1992), Nagrodę Fundacji im. Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1994), Nagrodę im. Johanna Stamitza w Mannheim (1996), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1997) oraz Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2003).

Krzysztof Meyer należy do kompozytorów o głębokiej intelektualnej samoświadomości twórczej. W ankiecie dla pisma "Res Facta" z roku 1971 dwudziestosześcioletni wówczas kompozytor napisał:

"W swoich własnych utworach wyszedłem od techniki dwunastotonowej (I Sonata fortepianowa). Później przyswoiłem sobie tak zwany 'energetyzm bruitystyczny', wywodzący się od Varese'a, a któremu patronuje u nas Górecki i poniekąd Penderecki (I Symfonia), później doszedłem do aleatoryzmu w różnych postaciach (kontrolowany w IV Sonacie fortepianowej, poliwersyjny w Trio na flet, altówkę i harfę, polistrukturalny w II Symfonii). Z każdej z tych technik starałem się wyciągnąć te możliwości, które wydawały mi się korzystne dla mojego świata dźwiękowego i porzucałem je w chwili, gdy po prostu przestały mnie interesować, znudziły mnie. Zawsze jednak coś z nich pozostawało - do dzisiaj pewne elementy serializmu są dla mnie niezbędne, podobnie jak poliwersyjność i polistrukturalizm. I jeśli w tych kilku zdaniach miałem dokonać autoprezentacji, to po tym wszystkim, co powyżej napisałem, mogę dodać jeszcze jedno: przy komponowaniu bawi mnie możność wykorzystywania różnych technik. Chyba nie ma wśród najnowszych takiej, która by mnie zupełnie nie interesowała. Cieszy mnie to o wiele więcej, niż niegdyś nurzanie się w strumieniu efektów perkusyjnych, jakie mogą dać instrumenty smyczkowe (I Kwartet smyczkowy). I tak stosowanie najróżniejszych technik służy mi jedynie jako środek do komponowania i nie będzie naprawdę żadna nieskromnością i przesadą, gdy powiem, że w niektóre rejony mojego wewnętrznego świata muzycznego wchodzę dowolnymi środkami technicznymi i znajduję się niezależnie od nich tam, gdzie na początku zamierzyłem." ("Res Facta" nr 5, 1971)

Krzysztof Meyer rozpoczynał swoją działalność twórczą w okresie panowania idei awangardy. W sferze dźwięku i on poszukiwał nowych brzmień, ale sonorystyka nie zakłócała nigdy jego poczucia formy jako procesu o wyraźnym rozwoju dramaturgicznym, z fazami o różnym napięciu. Dość szybko zresztą zrezygnował z awangardowo pojmowanej dźwiękowości na rzecz tradycyjnych kategorii estetycznych - ładu formalnego, równowagi elementów dzieła i pięknego brzmienia. Wiele jego utworów nosi klasyczne tytuły, sugerujące zastosowanie tradycyjnej formy. Są to symfonie, koncerty, kwartety czy sonaty. Ale na ogólnej koncepcji formy kończą się związki twórczości Krzysztofa Meyera z tradycją. Zarówno wewnętrzna struktura utworów, jak i ich język dźwiękowy są przejawem w pełni świadomego, indywidualnego wykorzystania nowoczesnego warsztatu kompozytorskiego.

W kontekście intelektualnej samoświadomości twórczej trzeba wspomnieć o pracach muzykologicznych Krzysztofa Meyera. Jest on autorem przetłumaczonej na kilka języków, fundamentalnej monografii Dymitra Szostakowicza, którego twórczość była mu bardzo bliska. Wspólnie z żoną napisał dwutomową biografię Witolda Lutosławskiego. Przygotował wiele referatów i artykułów poświęconych muzyce i twórcom XX wieku oraz wybranym zagadnieniom z teorii muzyki. Od 1966 roku prowadzi nieprzerwanie działalność pedagogiczną w zakresie teorii muzyki.

Ważniejsze kompozycje:

• Sonata na wiolonczelę op. 1 (1959-61)
• Introspekcja op. 2 na 5 wiolonczel (1960)
• Aforyzmy op. 3 na fortepian (1961)
• Muzyka na trzy wiolonczele, kotły i fortepian op. 4 (1961-62)
• Sonata fortepianowa nr 1 op. 5 (1962)
• Sonata fortepianowa nr 2 op. 7 (1963)
• Kwartet smyczkowy nr 1 op. 8 (1963)
• Pieśni rezygnacji i zaprzeczenia op. 9 na sopran, skrzypce i fortepian (1963)
• Interludio statico op. 11 na klarnet i 4 wiolonczele (1963-64)
• Concerto da camera op. 6 na flet, perkusję i smyczki (1964)
• Symfonia nr 1 op. 10 (1964)
• Koncert skrzypcowy nr 1 op. 12 (1964-65)
• Sonata fortepianowa nr 3 op. 13 (1964-66)
• Quartettino op. 16 na sopran, flet, wiolonczelę i fortepian (1966)
• Symfonia nr 2 'Epitaphium Stanisław Wiechowicz in memoriam' op. 14 na chór mieszany i orkiestrę (1966-67)
• Hommage à Nadia Boulanger op. 17 na flet, altówkę i harfę (1967)
• Pięć utworów kameralnych op. 18 na mezzosopran, klarnet, skrzypce i altówkę (1967)
• Cyberiada op. 15, opera komiczna w 3 aktach (1967-70)
• Symfonia nr 3 'Symphonie d'Orphee' op. 20 na chór mieszany i orkiestrę (1968)
• Sonata fortepianowa nr 4 op. 22 (1968)
• Kwartet smyczkowy nr 2 op. 23 (1969)
• Quattro colori op. 24 na klarnet, puzon, wiolonczelę i fortepian (1969-70)
• Kwartet smyczkowy nr 3 OP. 27 (1970-71)
• Concerto da camera OP. 29 na obój, perkusję i smyczki (1972)
• Sonata na klawesyn solo op. 30 (1972-73)
• Symfonia nr 4 op. 31 (1973)
• Koncert na trąbkę i orkiestrę OP. 35 (1973-75)
• Kwartet smyczkowy nr 4 op. 33 (1974)
• Śpiewy polskie op. 34 na sopran i orkiestrę (1974)
• Czarodziejskie obrazki op. 21a na fortepian (1975)
• Sonata na skrzypce solo op. 36 (1975)
• Sonate de sons rayonnants na fortepian (1975-2003)
• Moment musical na wiolonczelę (1976)
• Fireballs op. 37 na orkiestrę (1976)
• Lyric Triptych Op. 38 for tenor and chamber orchestra (1976)
• Concerto retro op. 39 na flet, skrzypce, wiolonczelę i klawesyn (1976)
• Trzy utwory na perkusję i taśmę op. 40 (1976)
• Symfonia D-dur w stylu W. A. Mozarta op. 41 (1976-77)
• Kwartet smyczkowy nr 5 op. 42 (1977)
• Dwadzieścia cztery preludia na fortepian op. 43 (1977-78)
• Suita dziecięca op. 25a na fortepian (1978)
• Symfonia nr 5 op. 44 na smyczki (1978-79)
• Dziewięć fraszek Stanisława Jerzego Leca op. 45 na sopran i fortepian (1979)
• Koncert fortepianowy op. 46 (1979)
• Interludio drammatico op. 48 na obój i zespół (1979-80)
• Hrabina op. 49, balet w 1 akcie na motywach opery Stanisława Moniuszki (1980)
• Trio na skrzypce, wiolonczelę i fortepian op. 50 (1980)
• Sonata per flauti solo op. 52 (1980)
• Gracze op. 53, pełna wersja opery Dmitra Szostakowicza w 3 aktach (1980-81)
• Sześć preludiów na skrzypce solo (1981)
• Kwartet smyczkowy nr 6 op. 51 (1981)
• Colloquium niedzielne na ulicy op. 54 na baryton i fortepian (1981)
• Skrzypcowy kramik op. 55 na skrzypce i fortepian (1981)
• Canzona na wiolonczelę i fortepian op. 56 (1981)
• Sonatina for the Young op. 55a for violin and piano (1981-83)
• Symfonia nr 6 „Symfonia Polska" op. 57 (1982)
• Hommage à Johannes Brahms op. 59 na orkiestrę (1982)
• Pezzo capriccioso op. 60 na obój i fortepian (1982)
• Koncert na flet i orkiestrę op. 61 (1983)
• Sonata na wiolonczelę i fortepian op. 62 (1983)
• Canti Amadei op. 63, concerto da camera na wiolonczelę i orkiestrę (1983-84)
• Concerto da camera op. 64 na harfę, wiolonczelę i smyczki (1984)
• Kwartet smyczkowy nr 7 op. 65 (1985)
• Kwartet smyczkowy nr 8 op. 67 (1985)
• Concerto retro op. 39a na flet, klawesyn i smyczki (1986)
• Kwartet na 4 saksofony op. 65a (1986)
• Kwintet klarnetowy op. 66 (1986)
• Capriccio op. 69 na 6 instrumentów (1987-88)
• Musica incrostata per orchestra op. 70 (1988)
• Wjeliczalnaja op. 71 na chór mieszany (1988)
• Wittener Kammermusik na flet, obój i klarnet (1988)
• Klonowi bracia op. 72, opera dziecięca w 2 aktach (1988-89)
• Caro Luigi op. 73 na 4 wiolonczele i smyczki (1989)
• Fanfare für acht Posaunen (1989)
• Kwartet smyczkowy nr 9 op. 74 (1989-90)
• Fantazja na organy op. 75 (1990)
• Monolog na wiolonczelę solo (1990)
• Kwintet fortepianowy op. 76 (1990-91)
• Pezzo per Mauro op. 77 na flet, saksofon altowy, puzon, fortepian, kontrabas i perkusję (1991)
• Koncert na saksofon altowy i orkiestrę smyczkową op. 79 (1992)
• Carillon pour orchestre op. 80 (1992-93)
• Trio na flet, altówkę i gitarę op. 78 (1992-94)
• Trio smyczkowe op. 81 (1993)
• Kwartet smyczkowy nr 10 op. 82 (1993-94)
• Misterioso op. 83 na skrzypce i fortepian (1994)
• Koncert wiolonczelowy nr 2 op. 85 (1994-95)
• Te Deum op. 84 na chór mieszany (1995)
• Sonata na skrzypce i orkiestrę op. 86 (1995)
• Msza op. 68a na chór mieszany i orkiestrę (1995-96)
• Farewell Music op. 88 na orkiestrę (1997)
• Au delà d'une absence op. 89 na kwartet smyczkowy (1997)
• Trio na klarnet, wiolonczelę i fortepian op. 90 (1997-98)
• Stworzenie świata op. 91, oratorium (1999)
• Capriccio interrotto op. 93 na skrzypce i fortepian (2000)
• Impromptu multicolore op. 92 na dwa fortepiany (2000)
• Les sons rayonnants na 2 pianole i komputer (2000)
• Cinque colori na flet, skrzypce, wiolonczelę, perkusję i fortepian (2001)
• Koncert na klarnet i orkiestrę op. 96 (2001)
• Kwartet smyczkowy nr 11 op. 95 (2001)
• Symfonia nr 7 op. 97 (Symfonia czasu przemijającego) (2001-2002)
• Trio na obój, fagot i fortepian op. 98 (2002)
• Sonata na wiolonczelę i fortepian nr 2 (2003-2004)
• Epitafium op. 100 na 3 wiolonczele i fortepian (2004)
• Duetti concertanti op. 101 na fagot i fortepian (2004)
• Metamorfozy op. 102 na saksofon altowy i fortepian (2004)
• Kwartet smyczkowy nr 12 op. 103 (2004-2005)
• Quasi una fantasia op. 104 na fortepian (2005)
• Koncert podwójny na skrzypce, wiolonczelę i orkiestrę op. 105 (2005-2006)
• Souvenir de Sanssouci na pianolę (2006)

Autor: Małgorzata Kosińska, Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, styczeń 2002; aktualizacja: grudzień 2008