Krzysztof Meyer, fot. Tomasz Kamiński, Agencja Gazeta

Kompozytor, pianista i pedagog, urodzony 11 sierpnia 1943 w Krakowie.

Gry na fortepianie zaczął się uczyć w wieku 5 lat. Od 1954 uczęszczał na prywatne lekcje teorii i kompozycji do Stanisława Wiechowicza. Po ukończeniu Szkoły Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Krakowie rozpoczął naukę w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie; studiował kompozycję, początkowo w klasie Wiechowicza, a po jego śmierci - u Krzysztofa Pendereckiego (dyplom z wyróżnieniem - 1965), oraz teorię u Aleksandra Frączkiewicza (dyplom także z wyróżnieniem - 1966). W 1964, 1966 i 1968 uzupełniał swoją edukację muzyczną w Paryżu i Fontainebleau, gdzie odbył studia w zakresie kompozycji i gry na fortepianie pod kierunkiem Nadii Boulanger. W 1966 otrzymał stypendium im. Aarona Coplanda.

W latach 1966-68 współpracował jako pianista z krakowskim zespołem muzyki współczesnej MW2. W okresie tym rozpoczął również swoją działalność jako pedagog. W latach 1966-87 nauczał kompozycji i przedmiotów teoretycznych w Akademii Muzycznej w Krakowie, gdzie od 1972 do 1975 był również prorektorem, a w latach 1975-87 - kierownikiem Katedry Teorii Muzyki. W roku akademickim 1980/81 przebywał dzięki stypendium "Auswaertige Künstler zu Gast" w Hamburgu. Od 1987 jest profesorem kompozycji w Hochschule für Musik w Kolonii. Wykładał także muzykę współczesną w Austrii, Brazylii, Francji, Niemczech, Szwajcarii, Wenezueli i Związku Radzieckim. Należy do Akademie der Künste w Mannheim. Ponadto w sezonie 1991/92 był composer-in-residence w Filharmonii Kolońskiej, a w 1996 - na festiwalu w Seattle.

Muzyka Krzysztofa Meyera była wykonywana w wielu najważniejszych ośrodkach muzycznych, m.in. w Carnegie Hall w Nowym Jorku, Berlińskiej Filharmonii i wiedeńskim Wiener Musikverein.

Krzysztof Meyer zajmuje się również pisarstwem muzycznym. Napisał pierwszą polską monografię życia i twórczości Dymitra Szostakowicza (Kraków 1973; wydanie niemieckie - Lipsk, 1980) oraz "Dymitr Szostakowicz i jego czasy" (wydanie francuskie - Paryż, 1994; wydanie niemieckie - Bergisch-Gladbach, 1995 i Moguncja, 1998; wydanie holenderskie - Amsterdam, 1996; wydanie hiszpańskie -Madryt, 1997; wydanie rosyjskie - St. Petersburg, 1998; wydanie polskie - Warszawa, 1999). Jest autorem wielu artykułów, głównie o muzyce współczesnej, w takich periodykach, jak "Melos", "Muzyka", "Ruch Muzyczny", "Das Orchester", "Sovetskaya Muzyka".

Czynnie udziela się także w Związku Kompozytorów Polskich; w latach 1971-89 był członkiem Zarządu Głównego, w latach 1985-89 - prezesem. Od 1974 do 1988 uczestniczył też w pracach Komisji Repertuarowej Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej "Warszawska Jesień".

Za swoją twórczość kompozytorską Krzysztof Meyer otrzymał wiele nagród: w 1966 - II nagrodę na Konkursie Młodych Kompozytorów Związku Kompozytorów Polskich za "Symfonię op. 10" (1964) i I nagrodę na Concours des Jeunes Compositeurs w Fontainebleau za pieśni do słów Szekspira, w 1967 - wyróżnienie na Konkursie Kompozytorskim im. Grzegorza Fitelberga za "Symfonię nr 2 'Epitaphium Stanisław Wiechowicz in memoriam'" op. 14 na chór mieszany i orkiestrę (1966-67), w 1968 - I nagrodę na tym samym konkursie za "Symfonię nr 3 'Symphonie d'Orphee'" op. 20 na chór mieszany i orkiestrę (1968), w 1970 - Grand Prix de Composition Musicale Fundacji Księcia Pierre de Monaco za operę "Cyberiada" op.15 (1967-1970) oraz wyróżnienie na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO w Paryżu za "Kwartet smyczkowy nr 2" op. 23 (1969), w 1972 - II nagrodę na Konkursie Kompozytorskim im. Artura Malawskiego w Krakowie za "Concerto da camera op. 29" na obój, perkusję i smyczki (1972), w 1974 - I nagrodę na Konkursie im. Karola Szymanowskiego w Warszawie za "Symfonię nr 4" op. 31 (1973), w 1975 - Medal Rządu Brazylii za "Kwartet smyczkowy nr 4" op. 33 (1974), w 1976 - wyróżnienie na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO za "Kwartet smyczkowy nr 3" op. 27 (1970-71), a w 1977 - Medal Rządu Brazylii za "Concerto retro" op. 39 na flet, skrzypce, wiolonczelę i klawesyn (1976).

Ponadto otrzymał: dwukrotnie Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki (1973, 1975), Złoty Krzyż Zasługi (1974), Odznakę "Zasłużony Działacz Kultury" (1979), Nagrodę im. Gottfrieda von Herdera (1984), Nagrodę Związku Kompozytorów Polskich (1992), Nagrodę Fundacji im. Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1994), Nagrodę im. Johanna Stamitza w Mannheim (1996), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1997) oraz Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2003).

Krzysztof Meyer należy do kompozytorów o głębokiej intelektualnej samoświadomości twórczej. W ankiecie dla pisma "Res Facta" z roku 1971 dwudziestosześcioletni wówczas kompozytor napisał:

"W swoich własnych utworach wyszedłem od techniki dwunastotonowej ('1. Sonata fortepianowa'). Później przyswoiłem sobie tak zwany 'energetyzm bruitystyczny', wywodzący się od Varese'a, a któremu patronuje u nas Górecki i poniekąd Penderecki ('1. Symfonia'), później doszedłem do aleatoryzmu w różnych postaciach (kontrolowany w '4. Sonacie fortepianowej', poliwersyjny w 'Trio' na flet, altówkę i harfę, polistrukturalny w '2. Symfonii'). Z każdej z tych technik starałem się wyciągnąć te możliwości, które wydawały mi się korzystne dla mojego świata dźwiękowego i porzucałem je w chwili, gdy po prostu przestały mnie interesować, znudziły mnie. Zawsze jednak coś z nich pozostawało - do dzisiaj pewne elementy serializmu są dla mnie niezbędne, podobnie jak poliwersyjność i polistrukturalizm. I jeśli w tych kilku zdaniach miałem dokonać autoprezentacji, to po tym wszystkim, co powyżej napisałem, mogę dodać jeszcze jedno: przy komponowaniu bawi mnie możność wykorzystywania różnych technik. Chyba nie ma wśród najnowszych takiej, która by mnie zupełnie nie interesowała. Cieszy mnie to o wiele więcej, niż niegdyś nurzanie się w strumieniu efektów perkusyjnych, jakie mogą dać instrumenty smyczkowe ('1. Kwartet smyczkowy'). I tak stosowanie najróżniejszych technik służy mi jedynie jako środek do komponowania i nie będzie naprawdę żadna nieskromnością i przesadą, gdy powiem, że w niektóre rejony mojego wewnętrznego świata muzycznego wchodzę dowolnymi środkami technicznymi i znajduję się niezależnie od nich tam, gdzie na początku zamierzyłem." ("Res Facta" nr 5, 1971)

Krzysztof Meyer rozpoczynał swoją działalność twórczą w okresie panowania idei awangardy. W sferze dźwięku i on poszukiwał nowych brzmień, ale sonorystyka nie zakłócała nigdy jego poczucia formy jako procesu o wyraźnym rozwoju dramaturgicznym, z fazami o różnym napięciu. Dość szybko zresztą zrezygnował z awangardowo pojmowanej dźwiękowości na rzecz tradycyjnych kategorii estetycznych - ładu formalnego, równowagi elementów dzieła i pięknego brzmienia. Wiele jego utworów nosi klasyczne tytuły, sugerujące zastosowanie tradycyjnej formy. Są to symfonie, koncerty, kwartety czy sonaty. Ale na ogólnej koncepcji formy kończą się związki twórczości Krzysztofa Meyera z tradycją. Zarówno wewnętrzna struktura utworów, jak i ich język dźwiękowy są przejawem w pełni świadomego, indywidualnego wykorzystania nowoczesnego warsztatu kompozytorskiego.

W kontekście intelektualnej samoświadomości twórczej trzeba wspomnieć o pracach muzykologicznych Krzysztofa Meyera. Jest on autorem przetłumaczonej na kilka języków, fundamentalnej monografii Dymitra Szostakowicza, którego twórczość była mu bardzo bliska. Wspólnie z żoną napisał dwutomową biografię Witolda Lutosławskiego. Przygotował wiele referatów i artykułów poświęconych muzyce i twórcom XX wieku oraz wybranym zagadnieniom z teorii muzyki. Od 1966 roku prowadzi nieprzerwanie działalność pedagogiczną w zakresie teorii muzyki.

 

Ważniejsze kompozycje:

• "Sonata na wiolonczelę" op. 1 (1959-61)
• "Introspekcja" op. 2 na 5 wiolonczel (1960)
• "Aforyzmy" op. 3 na fortepian (1961)
• "Muzyka na trzy wiolonczele, kotły i fortepian" op. 4 (1961-62)
• "Sonata fortepianowa nr 1" op. 5 (1962)
• "Sonata fortepianowa nr 2" op. 7 (1963)
• "Kwartet smyczkowy nr 1" op. 8 (1963)
• "Pieśni rezygnacji i zaprzeczenia" op. 9 na sopran, skrzypce i fortepian (1963)
• "Interludio statico" op. 11 na klarnet i 4 wiolonczele (1963-64)
• "Concerto da camera" op. 6 na flet, perkusję i smyczki (1964)
• "Symfonia nr 1" op. 10 (1964)
• "Koncert skrzypcowy nr 1" op. 12 (1964-65)
• "Sonata fortepianowa nr 3" op. 13 (1964-66)
• "Quartettino" op. 16 na sopran, flet, wiolonczelę i fortepian (1966)
• "Symfonia nr 2 'Epitaphium Stanisław Wiechowicz in memoriam'" op. 14 na chór mieszany i orkiestrę (1966-67)
• "Hommage à Nadia Boulanger" op. 17 na flet, altówkę i harfę (1967)
• "Pięć utworów kameralnych" op. 18 na mezzosopran, klarnet, skrzypce i altówkę (1967)
• "Cyberiada" op. 15, opera komiczna w 3 aktach (1967-70)
• "Symfonia nr 3 'Symphonie d'Orphee'" op. 20 na chór mieszany i orkiestrę (1968)
• "Sonata fortepianowa nr 4" op. 22 (1968)
• "Kwartet smyczkowy nr 2" op. 23 (1969)
• "Quattro colori" op. 24 na klarnet, puzon, wiolonczelę i fortepian (1969-70)
• "Kwartet smyczkowy" nr 3 op. 27 (1970-71)
• "Concerto da camera" op. 29 na obój, perkusję i smyczki (1972)
• "Sonata na klawesyn solo" op. 30 (1972-73)
• "Symfonia nr 4" op. 31 (1973)
• "Koncert na trąbkę i orkiestrę" op. 35 (1973-75)
• "Kwartet smyczkowy nr 4" op. 33 (1974)
• "Śpiewy polskie" op. 34 na sopran i orkiestrę (1974)
• "Czarodziejskie obrazki" op. 21a na fortepian (1975)
• "Sonata na skrzypce solo" op. 36 (1975)
• "Sonate de sons rayonnants" na fortepian (1975-2003)
• "Moment musical" na wiolonczelę (1976)
• "Fireballs" op. 37 na orkiestrę (1976)
• "Lyric Triptych" op. 38 for tenor and chamber orchestra (1976)
• "Concerto retro" op. 39 na flet, skrzypce, wiolonczelę i klawesyn (1976)
• "Trzy utwory na perkusję i taśmę" op. 40 (1976)
• "Symfonia D-dur w stylu W. A. Mozarta" op. 41 (1976-77)
• "Kwartet smyczkowy nr 5" op. 42 (1977)
• "Dwadzieścia cztery preludia na fortepian" op. 43 (1977-78)
• "Suita dziecięca" op. 25a na fortepian (1978)
• "Symfonia nr 5" op. 44 na smyczki (1978-79)
• "Dziewięć fraszek Stanisława Jerzego Leca" op. 45 na sopran i fortepian (1979)
• "Koncert fortepianowy" op. 46 (1979)
• "Interludio drammatico" op. 48 na obój i zespół (1979-80)
• "Hrabina" op. 49, balet w 1 akcie na motywach opery Stanisława Moniuszki (1980)
• "Trio" na skrzypce, wiolonczelę i fortepian op. 50 (1980)
• "Sonata per flauti solo" op. 52 (1980)
• "Gracze" op. 53, pełna wersja opery Dymitra Szostakowicza w 3 aktach (1980-81)
• "Sześć preludiów" na skrzypce solo (1981)
• "Kwartet smyczkowy nr 6" op. 51 (1981)
• "Colloquium" niedzielne na ulicy op. 54 na baryton i fortepian (1981)
• "Skrzypcowy kramik" op. 55 na skrzypce i fortepian (1981)
• "Canzona na wiolonczelę i fortepian" op. 56 (1981)
• "Sonatina for the Young" op. 55a for violin and piano (1981-83)
• "Symfonia nr 6 'Symfonia Polska'" op. 57 (1982)
• "Hommage à Johannes Brahms" op. 59 na orkiestrę (1982)
• "Pezzo capriccioso" op. 60 na obój i fortepian (1982)
• "Koncert na flet i orkiestrę" op. 61 (1983)
• "Sonata na wiolonczelę i fortepian" op. 62 (1983)
• "Canti Amadei" op. 63, concerto da camera na wiolonczelę i orkiestrę (1983-84)
• "Concerto da camera" op. 64 na harfę, wiolonczelę i smyczki (1984)
• "Kwartet smyczkowy nr 7" op. 65 (1985)
• "Kwartet smyczkowy nr 8" op. 67 (1985)
• "Concerto retro" op. 39a na flet, klawesyn i smyczki (1986)
• "Kwartet na 4 saksofony" op. 65a (1986)
• "Kwintet klarnetowy" op. 66 (1986)
• "Capriccio" op. 69 na 6 instrumentów (1987-88)
• "Musica incrostata per orchestra" op. 70 (1988)
• "Wjeliczalnaja" op. 71 na chór mieszany (1988)
• "Wittener Kammermusik" na flet, obój i klarnet (1988)
• "Klonowi bracia" op. 72, opera dziecięca w 2 aktach (1988-89)
• "Caro Luigi" op. 73 na 4 wiolonczele i smyczki (1989)
• "Fanfare für acht Posaunen" (1989)
• "Kwartet smyczkowy nr 9" op. 74 (1989-90)
• "Fantazja" na organy op. 75 (1990)
• "Monolog" na wiolonczelę solo (1990)
• "Kwintet fortepianowy" op. 76 (1990-91)
• "Pezzo per Mauro" op. 77 na flet, saksofon altowy, puzon, fortepian, kontrabas i perkusję (1991)
• "Koncert na saksofon altowy i orkiestrę smyczkową" op. 79 (1992)
• "Carillon pour orchestre" op. 80 (1992-93)
• "Trio" na flet, altówkę i gitarę op. 78 (1992-94)
• "Trio smyczkowe" op. 81 (1993)
• "Kwartet smyczkowy nr 10" op. 82 (1993-94)
• "Misterioso" op. 83 na skrzypce i fortepian (1994)
• "Koncert wiolonczelowy nr 2" op. 85 (1994-95)
• "Te Deum" op. 84 na chór mieszany (1995)
• "Sonata na skrzypce i orkiestrę" op. 86 (1995)
• "Msza" op. 68a na chór mieszany i orkiestrę (1995-96)
• "Farewell Music" op. 88 na orkiestrę (1997)
• "Au delà d'une absence" op. 89 na kwartet smyczkowy (1997)
• "Trio" na klarnet, wiolonczelę i fortepian op. 90 (1997-98)
• "Stworzenie świata" op. 91, oratorium (1999)
• "Capriccio interrotto" op. 93 na skrzypce i fortepian (2000)
• "Impromptu multicolore" op. 92 na dwa fortepiany (2000)
• "Les sons rayonnants" na 2 pianole i komputer (2000)
• "Cinque colori" na flet, skrzypce, wiolonczelę, perkusję i fortepian (2001)
• "Koncert na klarnet i orkiestrę" op. 96 (2001)
• "Kwartet smyczkowy nr 11" op. 95 (2001)
• "Symfonia nr 7" op. 97 (Symfonia czasu przemijającego) (2001-2002)
• "Trio" na obój, fagot i fortepian op. 98 (2002)
• "Sonata na wiolonczelę i fortepian nr 2" (2003-2004)
• "Epitafium" op. 100 na 3 wiolonczele i fortepian (2004)
• "Duetti concertanti" op. 101 na fagot i fortepian (2004)
• "Metamorfozy" op.102 na saksofon altowy i fortepian (2004)
• "Kwartet smyczkowy nr 12" op. 103 (2004-2005)
• "Quasi una fantasia" op. 104 na fortepian (2005)
• "Koncert podwójny" na skrzypce, wiolonczelę i orkiestrę op. 105 (2005-2006)
• "Souvenir de Sanssouci" na pianolę (2006)

Autor: Małgorzata Kosińska, Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, styczeń 2002; aktualizacja: grudzień 2008