Poniżej zamieszczamy dwa omówienia Uwertury koncertowej E-dur op. 12 Karola Szymanowskiego: Anny Iwanickiej-Nijakowskiej z roku 2007 i Piotra Deptucha z roku 2002.

Anna Iwanicka-Nijakowska:

Uwertura koncertowa E-dur op. 12 powstała w latach 1904-05. Kilka lat później, w latach 1912-13 kompozytor z pomocą Grzegorza Fitelberga przeinstrumentował ją na nowo. Prawykonanie pierwszej wersji utworu odbyło się podczas historycznego dla muzyki polskiej wydarzenia – na pierwszym koncercie "Młodej Polski w muzyce" (Spółki Nakładowej Młodych Kompozytorów Polskich) dnia 6 lutego 1906 roku w Warszawie w interpretacji Orkiestry Filharmonii Warszawskiej pod batutą Fitelberga. Druga wersja Uwertury została wykonana po raz pierwszy w Wiedniu, 13 marca 1913 roku przez Orkiestrę Tonkünstlerverein pod dyrekcją Oskara Nedbala.

Napisaną w stylu wagnerowsko-straussowskim kompozycję charakteryzuje ogromna ekspresja, siła brzmienia i rozmach w zakresie kształtowania szeroko rozwijanych tematów muzycznych. Pierwotnie utwór, wzorem późnoromantycznych dzieł Ryszarda Straussa, posiadał program poetycki (zamieszczony na początku partytury), którym był wstęp do poematu Tadeusza Micińskiego Witeź Włast.

Mimo, iż Uwertura zaliczana jest przez krytyków do dzieł, w których "osobowość twórcza Szymanowskiego nie wypowiedziała się nawet w najmniejszym stopniu"¹, to jednak cieszy się ona dużą popularnością wśród jej wykonawców. Świadczą o tym choćby liczne rejestracje fonograficzne kompozycji, dokonane przez m.in. Orkiestrę Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Witolda Rowickiego (Polskie Nagrania - zob. Karol Szymanowski, Muza - w wersji na płycie długogrającej i CD) i Kazimierza Korda (CD Accord), WOSPR pod batutą Jacka Kaspszyka (kilka wydań EMI - zob. Karol Szymanowski), Orkiestrę Filharmonii Śląskiej pod kierownictwem Karola Stryji (Wifon i Marco Polo - zob. Karol Szymanowski) i Patricka Fournilliera (nagranie z 3. Międzynarodowego Konkursu Dyrygentów im. Grzegorza Fitelberga w 1987 roku), a także orkiestry zagraniczne - BBC Philharmonic Orchestra pod batutą Vassily'ego Sinaisky'ego (Chandos) oraz London Philharmonic Orchestra pod dyrekcją Leona Botsteina (Telarc).


Autor: Anna Iwanicka-Nijakowska, wrzesień 2007.

Piotr Deptuch:

Pierwszy utwór orkiestrowy Szymanowskiego, świadectwo jego zmagań z techniką instrumentacji (dopiero wersja z 1913 roku przyniosła brzmienie satysfakcjonujące kompozytora). W swojej warstwie brzmieniowej Uwertura nawiązuje całkowicie do stylu R. Straussa, którego muzyką zachłysnął się młody Szymanowski w roku 1903, podczas dyrygenckich występów niemieckiego kompozytora w Warszawie. Najmocniejszą stroną utworu jest przede wszystkim przenikająca go niemal od wewnątrz, młodzieńcza, spontaniczna i pełna heroicznego blasku siła, której źródłem są nie tylko wspomnienia straussowskiego Don Juana, ale przede wszystkim wiersz Tadeusza Micińskiego Witeź Włast, pełniący rolę motta i ukrytego literackiego programu dzieła. Mimo stylistycznej niesamodzielności Uwertura koncertowa ma spore walory repertuarowe, dlatego dość często wykonywana jest podczas koncertów.

Tadeusz Miciński, Witeź Włast - pierwsze dwie strofy wiersza, które znalazły się na tytułowej karcie partytury Uwertury koncertowej

"Ja nie będę wam grał pieśni smutnej,
o Cienie!
lecz dam tryumf dumny i okrutny,
co zawali błękitów sklepienie
i zdruzgocze -
waszych bogów tęskniące bezmoce.

I powiodę was w kraj zórz polarnych
z dźwiękiem rogów -
i zakrwawię u kamieni ofiarnych -
i przekuję was ludzi - w półbogów -
dziką pieśnią serca wam zachwycę -
a do ręki dam grom - i orlicę"

Autor: Piotr Deptuch, 2002.