Poniżej zamieszczamy dwa omówienia Dziewięciu Preludiów op. 1 na fortepian Karola Szymanowskiego: Anny Iwanickiej-Nijakowskiej z roku 2007 i Piotra Deptucha z roku 2002.

Anna Iwanicka-Nijakowska: "Preludia op. 1" Karola Szymanowskiego

Preludia op. 1 to najwcześniejsza znana kompozycja Karola Szymanowskiego. W 1900 roku kompozytor wybrał spośród pierwszych swoich miniatur fortepianowych dziewięć utworów i ułożył z nich zbiór przeznaczony do publikacji. Wybrane preludia pochodzą głównie z lat 1899-1900, jakkolwiek dwa z nich - numer 7 i 8 - powstały już prawdopodobnie w 1896 roku. Pierwsza ich edycja ukazała się jednak dopiero pod koniec 1905 roku, wydana przez Spółkę Nakładową Młodych Kompozytorów Polskich. Warto dodać, że sześć preludiów z op. 1 w 1903 roku otrzymało jedno z wyróżnień na Konkursie im. Konstantego Lubomirskiego w Warszawie.

Preludia cechuje wyraźne nawiązanie do twórczości Fryderyka Chopina, co wyraża się w podobnym sposobie kształtowania formy utworów i faktury fortepianowej. Dominuje w nich liryczny nastrój (osiem utrzymanych zostało w tonacji molowej). W kompozycji zauważalne jest jednak również zainteresowanie Szymanowskiego współczesnymi tendencjami w muzyce, a dokładnie utworami Aleksandra Skriabina (charakterystyczne zwroty harmoniczne).

Preludia op. 1 zawsze cieszyły się dużą popularnością wśród wykonawców. W swoim repertuarze posiadali je tak znakomici wirtuozi, jak Artur Rubinstein, czy Felicja Blumental. Doczekały się również transkrypcji na inne instrumenty, znanych nie mniej niż oryginał. Z 1948 roku pochodzi opracowanie na skrzypce lub wiolonczelę i fortepian Preludium nr 1 autorstwa Grażyny Bacewicz, która z powodzeniem wykonywała je wspólnie z bratem Kiejstutem Bacewiczem (w 1950 roku ich interpretacja ukazała się na płycie długogrającej Polskich Nagrań - Muza 1597). Ponadto istnieje także transkrypcja dwóch pierwszych Preludiów na kwartet smyczkowy, dokonana przez Stanisława Mikuszewskiego na okoliczność poświęcenia sarkofagu Karola Szymanowskiego na Skałce w Krakowie w 1938 roku.

Autor: Anna Iwanicka-Nijakowska, wrzesień 2007.


Piotr Deptuch: "Preludia op. 1" Karola Szymanowskiego

Pierwsze "oficjalne" dzieło w dorobku Karola Szymanowskiego.

Bolesław Gromadzki, przyjaciel kompozytora z okresu najwcześniejszej młodości sugerował, iż Preludia nr 7 i 8 zostały skomponowane już w roku 1896, co znaczy że byłyby one dziełem zaledwie 14-letniego chłopca (datowanie Gromadzkiego czasem bywało nieścisłe - trzeba o tym pamiętać). Wiadomo też, iż w momencie opuszczenia Tymoszówki celem podjęcia prywatnych studiów w Warszawie, czyli w roku 1900, cały cykl 9 miniatur był już ukończony. Mamy więc tu do czynienia z wyobraźnią kompozytorską całkowitego autodydakty, ukształtowaną jedynie przez własne fascynacje - wyobraźnią w stadium niejako embrionalnym. Młodziutki kompozytor nie tworzy tu z pewnością jeszcze swojego własnego świata emocji, stać go jednak na napisanie muzyki pięknej i co najistotniejsze szczerej.

Preludia Szymanowskiego wiele zawdzięczają Chopinowi, którego twórczość otaczano w Tymoszówce prawdziwym kultem. Pojawia się tu wiele podobnych rozwiązań fakturalnych, ten sam typ fortepianowej figuracji. Szymanowski jest jednak ciemniejszy w ekspresji - mimo młodego wieku przeszedł już doświadczenie wagnerowskiego Tristana, zachłystując się schopenhauerowskim pesymizmem. Z kompozytorów współczesnych najbliżej mu do Skriabina z jego stężoną melancholią i harmonicznym wyrafinowaniem. Lubi wolne tempo, krótkie wyraziste motywy, ostinatowe figury i harmoniczne progresje. Nie stroni jeszcze od diatoniki, której niebawem tak bardzo będzie unikał.

"Nie sposób opisać naszego zdumienia po zagraniu kilku pierwszych taktów 'Preludium'. Tę muzykę pisał mistrz! Gorączkowo przeczytaliśmy wszystkie rękopisy, a nasz entuzjazm i podniecenie rosły, w miarę jak uświadamialiśmy sobie, że oto odkrywamy wielkiego polskiego kompozytora" (Artur Rubinstein, "Moje młode lata")

Autor: Piotr Deptuch, 2002.