Pracę nad skomponowaniem operetki w trzech aktach "Loteria na mężów czyli narzeczony nr 69" (bez opusu) do libretta Juliana Krzewińskiego-Maszyńskiego podjął Karol Szymanowski w 1908 roku z pobudek czysto finansowych. Utwór, ukończony rok później, zaliczany jest dziś do marginaliów w dorobku kompozytora i już w chwili powstawania nie cieszył się aprobatą jego twórcy. W liście do Grzegorza Fitelberga Szymanowski skarżył się:

"mam taki nawał roboty, że mi ręce opadają: najgorsze to kopiowanie i korekta, przy tym operetka jak jakie czarne fatum wisi nade mną; ale postanowiłem, zacisnąwszy zęby, skończyć ją przed Warszawą i mało mi bardzo brakuje".¹

W 1912 roku kompozytor zamówił u Jerzego Guranowskiego niemiecki przekład libretta w związku z zamiarem wystawienia operetki w Wiedniu. "Loteria", początkowo zatytułowana "Główna wygrana", miała się ukazać na scenie pod pseudonimem "Whitney". Utwór nie został jednak wykonany scenicznie ani w Polsce, ani poza granicami kraju. Nie był także wydany drukiem. Dopiero 30 grudnia 1952 roku w Polskim Radiu w Katowicach przedstawione zostały fragmenty dzieła w wykonaniu Natalii Stokowackiej i Bogdana Paprockiego oraz Wielkiej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia pod dyrekcją Grzegorza Fitelberga.

Autor: Anna Iwanicka-Nijakowska, wrzesień 2007.
 

Światowa prapremiera operetki Karola Szymanowskiego "Loteria na mężów czyli Narzeczony nr 69" - w inscenizacji Józefa Opalskiego - miała miejsce w Operze Krakowskiej 5 i 12 listopada 2007 roku, podczas kolejnej, trzeciej odsłony Festiwalu Muzyki Polskiej.