Muzyka

Jerzy Bauer

Muzyka
Małgorzata Kosińska
Kompozytor i pedagog, urodzony 12 maja 1936 w Łodzi.

Studiował w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Łodzi: teorię muzyki (dyplom w 1959), dyrygenturę (dyplom w 1961) oraz kompozycję pod kierunkiem Tomasz Kiesewettera (dyplom w 1966). W latach 1969-70 odbył studia uzupełniające u Nadii Boulanger w Paryżu.

W latach 1959-60 pracował w Państwowym Liceum Muzycznym w Łodzi. W 1960 rozpoczął działalność pedagogiczną w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Łodzi. W 1979 uzyskał tytuł docenta, w 1987 profesora nadzwyczajnego, zaś w 1992 profesora zwyczajnego. W latach 1980-98 pełnił funkcję kierownika Katedry Kompozycji, Teorii Muzyki i Rytmiki, a od 2000 jest kierownikiem Katedry Teorii Muzyki. Jednocześnie - w latach 1990-96 - był dziekanem Wydziału Kompozycji, Teorii, Wychowania Muzycznego i Rytmiki łódzkiej uczelni. W latach 1989-91 sprawował funkcję wiceprezesa Zarządu Głównego Związku Kompozytorów Polskich.

Utwory Jerzego Bauera były wykonywane na wielu koncertach i festiwalach, m.in. na "Warszawskiej Jesieni" i Festiwalu Polskiej Muzyki Współczesnej "Musica Polonica Nova" we Wrocławiu.

Jest laureatem wielu nagród i wyróżnień na konkursach kompozytorskich: w 1970 otrzymał III nagrodę na Konkursie Kompozytorskim w Gdańsku za Trio stroikowe nr 1 na obój, klarnet i fagot (1964), w 1971 - wyróżnienie na Konkursie Kompozytorskim im. Grzegorza Fitelberga w Katowicach za Aetatis Mediae Sculpturae na chór mieszany, chór chłopięcy i wielką orkiestrę symfoniczną (1970-71), w 1973 - wyróżnienie na Konkursie Kompozytorskim im. Karola Szymanowskiego w Katowicach za Pulsacje symfoniczne na wielką orkiestrę symfoniczną, dwie gitary elektryczne i organy (1973), w 1984 - II nagrodę na Ogólnopolskim Konkursie Kompozytorskim w Białymstoku za Jubilate e la danza polacca na orkiestrę symfoniczną (1984), w tym samym roku - III nagrodę na Ogólnopolskim Konkursie Kompozytorskim w Łodzi za Trzy ballady na gitarę (1983), w 1985 - I nagrodę na Ogólnopolskim Konkursie Kompozytorskim w Kamieniu Pomorskim za Accende lumen sensibus na organy (1985), w 1988 - brązowy medal podczas XXXI Concours International de Guitare zorganizowanego przez Radio France w Paryżu za Les couleurs et les rythmes en mouvement na gitarę (1989), zaś w 1991 - I nagrodę na Ogólnopolskim Konkursie im. Wawrzyńca Żuławskiego w Warszawie za Malowanki wiejskie na sopran (mezzosopran) i fortepian (1991).

Jerzy Bauer w 1980 został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, w 2005 – Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, w 2006 – Srebrnym Medalem "Zasłużony kulturze Gloria Artis".
"W początkowej fazie twórczości Bauera dostrzegamy próby poszukiwań nowych rozwiązań sonorystycznych zawsze jednak podporządkowane nadrzędnej idei, jaką było dążenie do pogłębienia strony wyrazowej kompozycji. W recenzjach czytamy o 'olbrzymim ładunku energetycznym', 'dramatycznych spięciach' (Trzy koncepcje), 'drapieżnej sile' (Trzy eseje), 'żarliwości i pasji tej muzyki' (Inwokacja na skrzypce i fortepian). Eksperymentowanie z nowymi technikami gry było jednak krótkim i niewiele znaczącym epizodem w twórczości Bauera, a od negacji zdecydowanie bliższe było mu rozwijanie zdobyczy twórców epok minionych. Wyrósł bowiem, jak sam przyznawał 'w zachwycie nad wielką muzyką europejską, nad tradycją' i to ona właśnie ukształtowała jego estetyczną wrażliwość. Fascynacja muzyką przede wszystkim Bartóka, Ravela i Strawińskiego, a także kontakt z wybitną osobowością Nadii Boulanger sprawiły, że bliższa mu stała się formalna przejrzystość i kolorystyczne wyrafinowanie kompozytorów francuskich aniżeli twórczość przedstawicieli szkoły wiedeńskiej.

Kwestionując nowatorstwo jako nadrzędną kategorię wartościowania kompozycji muzycznej odnajdywał jej sens w ciągłości, kontynuacji doświadczeń wybitnych kompozytorów epok minionych, nie traktując jednak ich twórczości jako źródła cytatów, wzorców do naśladowania, lecz impulsów dla tworzenia nowych, bardzo osobistych wypowiedzi. Spośród wielu tropów dostrzegamy w twórczości Bauera nawiązanie do klimatu muzyki Ravela - w drugiej, śpiewnej części (Koncertu na wiolonczelę i orkiestrę, która jest rodzajem hołdu złożonego temu kompozytorowi; rolę tę pełni również przeznaczony na klawesyn i gitarę utwór A jednak habanera). Reminiscenze na organy zawierają wyraźne aluzje messiaenowskie obejmujące rytmikę, motywikę ('ptasie' motywy w zakończeniu), dyspozycję materiału dźwiękowego (eksponowanie trytonu), a także rejestrację i specyficzny koloryt dzieła. Divertimento na instrumenty perkusyjne i dwa fortepiany - muzyka barwna i żywiołowa budzi wyraźne skojarzenia z Sonatą na dwa fortepiany i perkusję Bartoka. W twórczości Bauera pojawiają się również wyraźne skłonności archaizacyjne (w Trzech staropolskich pieśniach pasyjnych, Trzech trenach, czy Rzeźbach średniowiecza), zawsze jednak nawiązanie do określonego modelu historycznego wzbogacone jest ekspresją wynikającą z operowania środkami współczesnymi.

Kompozycje Bauera cechuje niezwykła pieczołowitość w konstruowaniu form - obce było mu jakiekolwiek jej niedookreślenie. Znajdował oparcie w tradycyjnych schematach formalnych i chociaż posługiwał się nimi w sposób dość swobodny zawsze jednak dbał o to, by forma dzieła pozostała czytelna dla słuchacza.

Na oblicze wyrazowe jego kompozycji duży wpływ ma dyspozycja materiału dźwiękowego - dla uzyskania określonego brzmieniowego klimatu stosuje różne sposoby ich selekcjonowania, a tworzone struktury koncentrowane są zazwyczaj wokół kilku punktów centralnych.

W nurcie solowym i kameralnym ilościowo wyróżniają się kompozycje na gitarę i z udziałem tego instrumentu, z których wiele uzyskało nagrody. Z myślą o swym synu - wybitnym wiolonczeliście, stworzył w 1982 Sonatę w jednej części na wiolonczelę i fortepian, a dwa lata później, we współpracy z nim - jemu dedykowany Koncert na wiolonczelę i orkiestrę.

Pośród kompozycji wokalno-instrumentalnych na uwagę zasługuje Missa Pagana, której podporządkowana tekstowi warstwa muzyczna stanowi oryginalną syntezę środków o genezie liturgicznej z pogańskim, żywiołowym zachwytem nad pięknem świata oraz głęboką refleksją nad jego problemami." (Ewa Kowalska-Zając, Kompozytorzy polscy 1918-2000 pod red. Marka Podhajskiego)
Ważniejsze kompozycje:
  • Sonatina na fortepian (1962)
  • Dytyramb na cześć Pokoju na chór dziecięcy lub żeński i fortepian (1963)
  • Trzy pieśni na sopran i fortepian (1963)
  • Humoreska na cztery puzony (1963)
  • Trio stroikowe nr 1 na obój, klarnet i fagot (1964)
  • Rondo kwartowe na klarnet i fortepian (1964)
  • Suita na orkiestrę smyczkową (1964)
  • Divertimento [wersja I] na instrumenty perkusyjne i dwa fortepiany (1965)
  • Divertimento [wersja II] na fortepian na 4 ręce (1965)
  • Suita-groteska na małą orkiestrę symfoniczną (1965)
  • Uwertura w węgierskim stylu na wielką orkiestrę symfoniczną (1965)
  • Na Zachód, na Południe, na Północ na chór dziecięcy i instrumenty perkusyjne (1965)
  • Trio stroikowe "Metamorfozy" na obój, klarnet i fagot (1966)
  • Czerwone i czarne na fortepian i orkiestrę (1967)
  • Toccatina na klarnet i fortepian (1967)
  • Trzy koncepcje na wielką orkiestrę symfoniczną (1968)
  • Ekspresje morskie na fortepian (1968)
  • Pieśń o Żołnierzach z Westerplatte na chór mieszany (1968)
  • Suita na fortepian (1969)
  • Mikstury na zespół kameralny (1969)
  • Suita dziecięca na dwa flety (1969)
  • Introdukcja i trzy modlitwy o pokój na orkiestrę smyczkową (1970)
  • Aetatis Mediae Sculpturae na chór mieszany, chór chłopięcy i wielką orkiestrę symfoniczną (1970-71)
  • Tworzenie świata na zespół perkusyjny (1971)
  • Pieśń o nocy czerwcowej na baryton i fortepian (1971)
  • Trzy treny na baryton i fortepian (1972)
  • Trzy eseje na skrzypce i fortepian (1972)
  • Da suonare na klarnet i fortepian (1972)
  • Trzy re-konstrukcje na fortepian (1972)
  • Pomnik krzyczący, kantata na chór mieszany i wielką orkiestrę symfoniczną (1972)
  • Toccatina polska na fortepian (1973)
  • Reminiscenze na organy (1973)
  • Pulsacje symfoniczne na wielką orkiestrę symfoniczną, dwie gitary elektryczne i organy (1973)
  • Invocazioni na skrzypce i fortepian (1974)
  • Contemplazione in do na fortepian (1974)
  • Nike warszawska na wielką orkiestrę symfoniczną (1974)
  • Musica in do na kameralny zespół smyczkowy (1975)
  • Trzy melodie kurpiowskie na wiolonczelę i fortepian (1975)
  • Ballada o cudzie [wersja I] na głos i fortepian (1975)
  • Ballada o cudzie [wersja II] na głos i gitarę (1975)
  • Preludia i taniec polski na skrzypce i fortepian (1976)
  • Misteria eleuzyjskie na flet i fortepian (1976)
  • Sonosfery na fortepian i orkiestrę (1976)
  • Dwa świątki ludowe na obój i gitarę (1977)
  • Mozaika diatoniczna na trąbkę i fortepian (1977)
  • Pentatonium na organy (1977)
  • Racconto di una chitarra na gitarę (1977)
  • Trzy pieśni na mezzosopran i fortepian (1977)
  • Pensiero per la chiusura na gitarę (1978)
  • Preludio, e Passacaglia ballante na dwie gitary (1978)
  • Wariacje oberkowe na wiolonczelę i orkiestrę (1978)
  • W siedmiu dźwiękach w hołdzie W. Landowskiej na klawesyn (1979)
  • Fantazja chorałowa na temat chorału protestanckiego "Ein feste Burg ist unser Gott" na organy (1980)
  • Concertino na skrzypce i orkiestrę (1980)
  • Trzy małe passacaglie na obój i fortepian (1980)
  • Trzy pieśni na baryton i fortepian (1980)
  • Trzy fragmenty zimowe na skrzypce i fortepian (1981)
  • Taniec polski 80 na wielką orkiestrę symfoniczną (1981)
  • Cztery improwizacje na gitarę (1981)
  • Trzy staropolskie pieśni pasyjne na organy (1981)
  • Narodziny małej passacaglii na orkiestrę kameralną (1982)
  • Sonata w jednej części na wiolonczelę i fortepian (1982)
  • Muzyka w dwóch częściach na obój, klarnet i fagot (1982)
  • Wiersze o Karolu Szymanowskim na chór dziecięcy i zespół smyczkowy (orkiestrę kameralną) (1982)
  • Przysłowia z Fenis na chór mieszany (1982)
  • Na śmierć znajomej sosny na 3-głosowy chór dziecięcy (1983)
  • Passacaglia na fortepian (1983)
  • Trzy ballady na gitarę (1983)
  • Leśny koncert, widowisko muzyczno-estradowe na orkiestrę symfoniczną, 2 skrzypiec, chór dziecięcy, balet i narratora (1983)
  • Monologi dialogujące na gitarę i flet (1984)
  • Wycinanka góralska na 2 wiolonczele (1984)
  • Jubilate e la danza polacca na orkiestrę symfoniczną (1984)
  • Barwy przestrzeni na flet, wiolonczelę i fortepian (1985)
  • Tarantella na waltornię i fortepian (1985)
  • Concerto per violoncello e orchestra (1985)
  • Accende lumen sensibus na organy (1985)
  • Kołysanka na fortepian (1985)
  • Zdarzenie na perkusję (1986)
  • Musica per quattro flauti (1986)
  • Les images du mouvement na klawesyn i gitarę (1986)
  • Un désire na chór a cappella (1986)
  • 3 Primitivi per violoncello e pianoforte (1987)
  • Jasne świergotania na flet i orkiestrę (1987)
  • Pocztówka z gór na dwa fortepiany (1988)
  • Play for moods na kwartet smyczkowy (1988)
  • Missa Pagana na baryton solo, chór mieszany, 3 flety, gitarę i fortepian (1988)
  • Libera me Domine [wersja I] na sekstet smyczkowy i organy (1989)
  • Libera me Domine [wersja II] na organy (1989)
  • Ritornello e choro na skrzypce i orkiestrę (1989)
  • Les couleurs et les rythmes en mouvement na gitarę (1989)
  • A jednak habanera ... (w 115 rocznicę urodzin M. Ravela) na klawesyn i gitarę (1990)
  • Play serious to make fun na flet, gitarę i akordeon (1991)
  • Malowanki wiejskie na sopran (mezzosopran) i fortepian (1991)
  • Trio nr 1 na fortepian, skrzypce i wiolonczelę (1992)
  • Wariacje w poszukiwaniu tematu na wiolonczelę (1992)
  • Improwizacja jubileuszowa Aretuzy na gitarę (1993)
  • Epitafium pamięci Witolda Lutosławskiego na skrzypce, wiolonczelę i fortepian (1994)
  • Uwertura złocista na septet waltorniowy (1994)
  • Trio nr 2 "La serieta e leggerezza" na skrzypce, wiolonczelę i fortepian (1995)
  • Variations by means of bachcabachab na gitarę (1995)
  • Trio "Musikalische Stimmung und Scherz" na flet altowy i gitarę (1996)
  • Duo concertante na duet gitarowy i orkiestrę symfoniczną (1997)
  • Zaśpiew z gór na wiolonczelę i fortepian (1998)
  • Rozmyślania eschatologiczne (pamięci Bernarda Pietrzaka) na organy (1998)
  • Zbiór miniatur fortepianowych z elementami improwizacji dla dzieci (1998)
  • BACHCAB na organy (1999)
  • 4 Momenty muzyczne na gitarę (1999)
  • Rezonanse i rytmy na obój i fortepian (1999)
  • Mowo ojczysta na 4-głosowy chór dziecięcy (1999)
  • Fanfary, dzwony i dzwonki na fortepian i orkiestrę symfoniczną (2000)
  • Moment muzyczny na skrzypce i fortepian (2000)
  • Dlaczego ogródek nie śpiewa? na mezzosopran i fortepian (2000)
  • Cykl pieśni do tekstów Wisławy Szymborskiej na mezzosopran i fortepian (2001)
  • Stylizacje na dwa akordeony (2002)
  • Dualistyl na obój i fortepian (2003)
  • Kaprys węgierski na fagot i fortepian (2005)
Autor: Małgorzata Kosińska, Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, wrzesień 2003, aktualizacja: wrzesień 2008.

Podobne

Muzyka FRYDERYK CHOPIN, PIEŚNI I PIOSNKI OP. 74

Fryderyk Chopin: Pieśni i piosnki op. 74. "Życzenie", "Wiosna", "Smutna rzeka", "Hulanka", "Gdzie...

Zobacz także

Literatura Elżbieta Janicka "Festung Warschau"

Jak sugerują opisy książki - ale też komentarze samej autorki - "Festung Warschau" jest rodzajem spacerownika - a więc przewodnika, w którym krok po kroku, ulica po ulicy poznajemy dane miejsce. Jest...

Sztuki wizualne Wojciech Fangor "Postaci"

Obraz Fangora należy do najbardziej kanonicznych dzieł polskiego socrealizmu. Operuje prostą retoryką przeciwieństw: kiedyś i teraz, po tej i po tamtej stronie.

Odnośniki do innych działów bazy wiedzy