Muzyka

Andrzej Krzanowski

Muzyka

Kompozytor i akordeonista. Urodzony 9 kwietnia 1951 w Bielsku-Białej, zmarł 1 października 1990 w Czechowicach-Dziedzicach.

Studiował w katowickiej Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej kompozycję pod kierunkiem Henryka Mikołaja Góreckiego (1971-75) oraz grę na akordeonie pod kierunkiem Joachima Pichury. Począwszy od 1967 brał udział w koncertach wykonując współczesną muzykę akordeonową. Występował na licznych festiwalach, takich jak I Międzynarodowy Festiwal Akordeonowy w Digne-les-Bains, Dresdner Musikfestspiele, Musikprotokoll w Grazu, XV Międzynarodowy Festiwal w Pontino, Gaudeamus Music Week, Gulbenkian Contemporary Music Festival w Lizbonie, "Musica 83" w Strasburgu i wielu innych. Jako kompozytor debiutował na festiwalach Młodzi Muzycy Młodemu Miastu w Stalowej Woli (1975, 1976) oraz Spotkaniach Muzycznych w Baranowie (1976), prezentując cykl wokalno-instrumentalno-sceniczny Audycji I-IV.

W 1975 rozpoczął pracę pedagogiczną w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej we Wrocławiu, a następnie w 1976 - w katowickiej Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej jako asystent. W latach 1984 i 1986 wykładał na kursach darmstadckich, w 1987 na międzynarodowych kursach Letniej Akademii "Time of Music" w Viitasaari w Finlandii.

W 1984 otrzymał zamówienie od Krzysztofa Pendereckiego na skomponowanie II Symfonii. W 1986 uzyskał stypendium Witolda Lutosławskiego, a w 1988 - stupendium Scottish Arts Council.

Andrzej Krzanowski był laureatem Nagrody Prezesa Rady Ministrów za twórczość dla dzieci i młodzieży (1985) oraz zdobywcą wielu nagród na konkursach kompozytorskich, m.in. w 1976 - II nagrody na XIX Konkursie Młodych Związku Kompozytorów Polskich za Canti di Wratislavia na orkiestrę (1976), w tym samym roku - I nagrody na Konkursie Kompozytorskim im. Artura Malawskiego w Krakowie za Kwartet smyczkowy nr 1 [wersja II] (1976), dwukrotnie III nagrody na Międzynarodowym Konkursie Kompozytorskim im. Carla Marii von Webera w Dreźnie: w 1978 - za Kwartet smyczkowy nr 1 oraz w 1979 - za Kwartet smyczkowy nr 2 (1978), w 1978 - wyróżnienia na Konkursie Kompozytorskim w Stalowej Woli za koncert dla ośmiu wykonawców Con vigore (1978), w 1979 - I nagrody na Konkursie Kompozytorskim Naczelnej Redakcji Muzycznej Polskiego Radia i Telewizji w Warszawie za Fugę na kwintet akordeonowy (1975), w 1980 - III nagrody na Konkursie Kompozytorskim im. Artura Malawskiego za Alkagran czyli jedno miejsce na prawym brzegu Wisły na kwintet akordeonowy (1980), w 1981 - I nagrody na I Międzynarodowym Konkursie Kompozytorskim na utwór akordeonowy w Digne-les-Bains za wiatr echo niesie po polanie [wersja II] na akordeon i klawesyn amplifikowany (1981) oraz wyróżnienia na Międzynarodowym Konkursie Fundacji "Gaudeamus" za Trzy medytacje na akordeon (1979), w 1985 - I nagrody na Konkursie Kompozytorskim na utwór na organy solo w Kamieniu Pomorskim za Relief III na organy (1985), w tym samym roku - na I Ogólnopolskim Konkursie Kompozycji Akordeonowych w Rzeszowie: II nagrody za Trzy etiudy na akordeon (1985) oraz III nagrody za Capriccio na akordeon (1983), w 1986 - wyróżnienia na Konkursie Kompozytorskim zorganizowanym z okazji 25-lecia Festiwalu "Poznańska Wiosna Muzyczna" za utwór Gdzie kończy się tęcza na perkusję i klarnet basowy (1985) oraz II nagrody na IV Międzynarodowym Konkursie Kompozytorskim na utwór akordeonowy w Anconie za Trzy etiudy na akordeon (1985), w 1987 - II nagrody na Międzynarodowym Konkursie Kompozytorskim w Digne-les-Bains za utwór Over the Rainbow na altówkę, perkusję i akordeon (1985-87).

Andrzej Krzanowski był twórcą muzyki symfonicznej, kameralnej i wokalno-instrumentalnej, ale jego szczególną specjalnością była muzyka na akordeon. Ten mało szanowany, pospolity instrument doczekał się w jego twórczości prawdziwej nobilitacji. Krzanowski wydobył z niego nieznane możliwości i niespodziewane piękno. Sam kompozytor był wybitnym wirtuozem akordeonu. Oprócz kompozycji studiował grę na akordeonie w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Katowicach. Występował jako akordeonista na wielu międzynarodowych festiwalch, dwukrotnie był wykładowcą gry na akordeonie na prestiżowych Międzynarodowych Kursach Wakacyjnych Nowej Muzyki w Darmstadt. W obsadzie wielu jego utworów występuje akordeon. Jako kompozytor debiutował na festiwalu Młodzi Muzycy Młodemu Miastu w Stalowej Woli w latach 1975 i 1976 oraz na Spotkaniach Muzycznych w Baranowie Sandomierskim w roku 1976. Przedstawił tam cykl czterech kompozycji wokalno-instrumentalno-scenicznych pod nazwą Audycje, który później dopełniły następne dwa utwory o takich samych tytułach.

Audycje ze Stalowej Woli były niemal sztandarowymi dziełami nowego rozdziału polskiej muzyki współczesnej, który otworzyli swoimi stalowowolskimi debiutami Andrzej Krzanowski, Eugeniusz Knapik i Aleksander Lasoń. Wszyscy trzej zostali nazwani od daty urodzenia jako "Pokoleniem '51", albo od "kultowego" festiwalu w Stalowej Woli - "pokoleniem stalowowolskim". Wszyscy trzej stanęli w opozycji do awangardy lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, a ich twórczość określono jako "nowy romantyzm". Każdy z nich zachował jednak indywidualną autonomię. Andrzej Krzanowski utrzymał najściślejszy z "Pokolenia '51" związek z awangardą. Jego Audycje cechuje nowoczesny, w znacznej mierze nawiązujący do awangardy język kompozytorski, ale równocześnie romantyczny emocjonalizm, skłaniający się nawet ku wybujałemu ekspresjonizmowi. Są to utwory wokalno-instrumentalne, z tekstami Jacka Bieriezina, Zbigniewa Doleckiego, Mariana Stanclika i Sławomira Mrożka. Występują w nich cytaty z dzieł kompozytorów innych epok, na przykład Jana Sebastiana Bacha i Karola Szymanowskiego. Zróżnicowane obsady zawierają obok tradycyjnych instrumentów nietypowe źródła dźwięku, jak syreny i gwizdki. Ważną rolę odgrywa w Audycjach akordeon. Kompozytor wykorzystał w nich również taśmę i przewidział efekty wizualne.

Ważniejsze kompozycje:

  • Preludium na akordeon (1970)
  • Taniec na akordeon (1970)
  • Sonata na akordeon (1972)
  • Szkice na klarnet solo (1972)
  • Trzy utwory na obój i trąbkę (1972)
  • Studium I na akordeon i orkiestrę (1973)
  • Audycja I wg poezji Jacka Bieriezina na głos recytujący, flet, tam-tam, syrenę, gwizdek i 2 taśmy (1973)
  • Audycja II wg poezji Jacka Bieriezina na głos recytujący, flet, tam-tam, syrenę, gwizdek i 2 taśmy (1973)
  • Pieśni północne na chór mieszany (1973)
  • Kanon na akordeon (1974)
  • Fuga-fantazja nr 2 na akordeon (1974)
  • Audycja III wg poezji Jacka Bieriezina na aktora, sopran, 2 akordeony, saksofon barytonowy, trąbkę, gitarę elektryczną, perkusję i taśmę (1974)
  • Studium II na akordeon (1974)
  • De profundis, kantata na baryton i orkiestrę (1974)
  • Partita na obój, klarnet i fagot (1974)
  • Trzy etiudy na sopran, flet i taśmę (1974-76)
  • Toccata na tercet akordeonowy (1974-80)
  • Kanon na akordeon (1974)
  • Audycja IV wg poezji Zbigniewa Doleckiego na głos recytujący, syrenę, talerze, akordeon i taśmy (1975)
  • Studium III na akordeon (1975)
  • Nokturn, Preludium i Fuga na kwintet akordeonowy (1971-75)
  • Symfonia nr 1 (1975)
  • Canti di Vratislavia na orkiestrę (1976)
  • Kwartet smyczkowy nr 1 [wersja I] (1976)
  • Kwartet smyczkowy nr 1 [wersja II] (1976)
  • Studium V na kwintet akordeonowy (1976)
  • Audycja V, opera w 20 scenach (1977)
  • Transpaiting, spektakl audiowizualny (1977)
  • Con vigore, koncert dla ośmiu wykonawców (1978)
  • Koncert na orkiestrę [wersja I] (1978)
  • Kwartet smyczkowy nr 2 (1978)
  • Sonata na tubę (1978)
  • Studium IV na duet akordeonowy (1978)
  • Chorał na akordeon (1979)
  • Trzy medytacje na akordeon (1979)
  • cztery bagatele na akordeon (1979)
  • Nokturn i Scherzo na akordeon (1979)
  • Oda na akordeon (1979)
  • Sonatina na akordeon (1979)
  • Katedra na akordeon (1979)
  • Tryptyk na akordeon (1979)
  • Alkagran czyli jedno miejsce na prawym brzegu Wisły na kwintet akordeonowy (1980)
  • Chorał na kwintet akordeonowy (1980)
  • Sonata di concerto na akordeon (1980)
  • Taniec góralski na duet akordeonowy (1980)
  • Trzy utwory na kwintet akordeonowy (1980)
  • Echo na akordeon (1981)
  • Wiatr echo niesie po polanie [wersja I] na dwa akordeony (1981)
  • Wiatr echo niesie po polanie [wersja II] na akordeon i klawesyn amplifikowany (1981)
  • Jedenaście utworów na orkiestrę dziecięcą (1981)
  • Kalangra, 20 utworów dla dzieci na akordeon (1981)
  • Salve Regina [wersja I] na chór chłopięcy i organy (1981)
  • Salve Regina [wersja II ]na chór chłopięcy lub żeński a cappella (1981)
  • Mała partita na skrzypce solo (1981)
  • Koncert na orkiestrę [wersja II] (1981-82)
  • Impresje zimowe na akordeon (1982)
  • Miniatury na fortepian (1982)
  • Suita dziecięca na fortepian (1982)
  • Audycja VI na sopran i kwartet smyczkowy (1982)
  • Trifle na akordeon i klarnet basowy (1983)
  • Capriccio na akordeon (1983)
  • Impresje wiosenne na akordeon (1983)
  • Adagio na akordeon (1983)
  • Reminiscenza [wersja I] na akordeon, klarnet, skrzypce i wiolonczela (1983)
  • Symfonia nr 2 na 13 instrumentów smyczkowych (1983-84)
  • Reminiscenza [wersja II] na kwartet smyczkowy (1984)
  • Rapsodia na akordeon (1983); utwór napisany z Grażyną Krzanowską
  • Sonata Breve na akordeon koncertowy (z basowym manuałem melodycznym) lub akoredon 120-basowy (1983); utwór napisany z Grażyną Krzanowską
  • Impresje lata na flet, klarnet i akordeon (1984)
  • Relief I na akordeon (1984)
  • Niech żyje i wzrasta (preludium) na akordeon (1984)
  • Larghetto na akordeon (1984)
  • Relief II na akordeon (1985)
  • Trzy etiudy na akordeon (1985)
  • Relief III na organy (1985)
  • Gdzie kończy się tęcza na perkusję i klarnet basowy (1985)
  • Relief IV na sopran i dzwony rurowe (1985)
  • Over the Rainbow na altówkę, perkusję i akordeon (1985-87)
  • Relief V na wiolonczelę (1986)
  • Impresje jesienne na akordeon basowy amplifikowany (1986)
  • Relief VI na akordeon basowy amplifikowany (1986)
  • Divertimento na akordeon (1986)
  • Sonata na akordeon nr 2 (1987)
  • Sonatina na akordeon nr 2 (1987)
  • Cztery nowele na akordeon (1987)
  • Nokturn na dwa akordeony (1987)
  • Relief VII na akordeon i perkusję (1988)
  • Trzy małe preludia na akordeon (1988)
  • Pejzaż sentymentalny na dwa akordeony (1988)
  • Gakkaj, 5 utworów na akordeon dla dzieci (1988)
  • Kwartet smyczkowy nr 3 (1988)
  • Relief IX (szkocki) na kwartet smyczkowy i taśmę (1988)
  • Sonata na gitarę (1990)


Opracowanie: Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, wrzesień 2002.
 

Podobne

Muzyka Prąd w kablach płynie cały czas

Konrad Smoleński opowiada o swoich doświadczeniach i fascynacjach dźwiękiem, które doprowadziły go...

Muzyka Wydano Symfonie Szymanowskiego pod dyrekcją Gergieva

Pierwsze dwie Symfonie Karola Szymanowskiego w wykonaniu londyńskiej orkiestry.

Zobacz także

Muzyka Prąd w kablach płynie cały czas

Konrad Smoleński opowiada o swoich doświadczeniach i fascynacjach dźwiękiem, które doprowadziły go do obecnej prezentacji w Pawilonie Polskim na Biennale w Wenecji.

Literatura Ignacy Karpowicz, "Ości"

To najlepsza obok "Balladyn i romansów" powieść Ignacego Karpowicza i kolejny dowód jego literackiej klasy. "Ości" to opowieść o świecie zmiennych tożsamości, pozbawionym moralnego kręgosłupa czy...

Odnośniki do innych działów bazy wiedzy

Najczęściej czytane

Muzyka Fryderyk Chopin

Jeden z najwybitniejszych kompozytorów polskich, urodzony 1 marca (lub 22 lutego) 1810 w Żelazowej Woli, zmarł 17 października 1849 w Paryżu.

Muzyka Stanisław Moniuszko

Kompozytor, dyrygent oper, orkiestr symfonicznych i chórów oraz pedagog. Urodzony 5 maja 1819 w majątku Ubiel k. Mińska, zmarł 4 czerwca 1872 w Warszawie.

Muzyka Polski jazz

Spis treści: Korzenie | Filary jazzu znad Wisły | Stylistyka polskiego jazzu | Współczesna scena yassowa | Jazzowe opracowania muzyki Fryderyka Chopina.

Muzyka Witold Lutosławski

Kompozytor i dyrygent. Urodzony 25 stycznia 1913 w Warszawie, zmarł 7 lutego 1994 tamże.

Muzyka Ignacy Jan Paderewski

Kompozytor, pianista, polityk, mąż stanu. Jedna z najwybitniejszych i najważniejszych postaci w historii Polski. Urodził się 6 listopada 1860 w Kuryłówce, zmarł 29 czerwca 1941 w Nowym Jorku.