Literatura

Tomasz Jastrun

Literatura
Paweł Kozioł
Fot. Włodzimierz Wasyluk/Reporter
Poeta, prozaik, eseista, reporter i krytyk literacki. Urodzony 15 września 1950 w Warszawie.

Członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Laureat Nagrody Fundacji Roberta Gravesa, Nagrody Fundacji Kościelskich, nagrody Kulturalnej NSZZ "Solidarności" za twórczość z okresu stanu wojennego, nagrody Dziennikarzy Niezależnych im. A. Słonimskiego oraz nagrody literackiej paryskiej "Kultury". Kawaler Orderu Odrodzenia Polski (2008). Syn dwojga poetów - Mieczysława Jastruna i Mieczysławy Buczkówny.

Felietony publikował m.in. w paryskiej "Kulturze" pod pseudonimami Witold Charłamp i Smecz. Pod tym ostatnim rozpoczął serię felietonów "Z ukosa", zamieszczaną następnie w dzienniku "Rzeczpospolita", a od czerwca 2007 w tygodniku "Newsweek". Inne jego cykle felietonów to "Notatnik erotyczny" (w czasopiśmie "Twój Styl") oraz "Czułym okiem" ("Zwierciadło"). Pracował w redakcji ostatniego z wymienionych pism oraz "Tygodnika Kulturalnego".

Tomasz Jastrun działał w opozycji i należał do "Solidarności" - był m.in. w Stoczni Gdańskiej podczas strajku sierpniowego, który opisuje jego reportaż Las Birnam ruszył. W okresie stanu wojennego przez rok się ukrywał, później był internowany, o którym to doświadczeniu traktują niektóre jego wiersze. Kilka spośród jego tomików ukazało się poza obiegiem oficjalnym. W latach 1982-1988 Jastrun redagował drugoobiegowe pismo literackie "Wezwanie". Gorzkim echem czasów opozycyjnych jest powieść Rzeka podziemna, na tło ówczesnej historii i wspomnień o niej rzucająca opowieść o rozpadzie osobowości i szaleństwie.

W okresie 1990-1994 Tomasz Jastrun przebywał w Szwecji jako attaché kulturalny i dyrektor Instytutu Polskiego w Sztokholmie. W bibliografii okres ten znaczy brak publikacji książkowych. Po powrocie do kraju przez pewien czas prowadził telewizyjny magazyn kulturalny "Pegaz".

Znaczącą część dorobku Tomasza Jastruna stanowią wiersze miłosne. Charakteryzują się one jednocześnie bezpośredniością, niestroniącą od obyczajowego konkretu ("Koszula jej męża / Wisi ukrzyżowana na krześle"), oraz delikatnością, obiecywaną zresztą przez tytuł tomu Tylko czułość idzie do nieba. Poeta często wykorzystuje jako tytuły wierszy rzeczowniki abstrakcyjne bądź słowa - zdawałoby się - poetycko zużyte, lecz w samym tekście zawsze pojawia się uzasadniający je konkret. Prawem kontrastu delikatny, fragmentaryczny opis ciała ukochanej może zakończyć się słowami ironicznie komentującymi ową fragmentaryczność: "nie ma większej rzeźni / niż pamięć". Ta oscylacja między delikatnością a dosadnością nadaje poezji Tomasza Jastruna szczególny charakter.

Twórczość

Poezja:
  • Bez usprawiedliwienia, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1978.
  • Promienie błędnego koła, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1980.
  • Na skrzyżowaniu Azji i Europy, Niezależna Oficyna Wydawnicza "Nowa", Warszawa 1982 lub 1983.
  • Biała łąka. Dziennik poetycki 9 listopada - 23 grudnia 1982 roku, Biblioteka Tygodnika Wojennego, Warszawa 1983.
  • Czas pamięci i zapomnienia, Przedświt, Warszawa 1985.
  • Węzeł Polski, Znak, Kraków 1988.
  • Miłość - niemiłość, Iskry, Warszawa 1999.
  • Tylko czułość idzie do nieba, Iskry, Warszawa 2003.
  • Powitania i pożegnania, Iskry, Warszawa 2007.
Proza:
  • Obok siebie, Czytelnik, Warszawa 1989.
  • Gorący lód (opowiadania), Jacek Santorski and Co., Warszawa 2003.
  • Gra wstępna (wybór felietonów z "Twojego Stylu"), Jacek Santorski and Co., Warszawa 2003.
  • Rzeka podziemna (powieść), Jacek Santorski and Co., Warszawa 2005.
Wywiad:
  • "Odzyskać ciszę" (z Tomaszem Jastrunem rozmawia Jarosław Borowiec), "Pro Arte" 18/2003.
Omówienia:
  • Zbigniew Chojnowski, "Ocalić od nieczułości", "Nowe Książki" 6/2003 (Tylko czułość idzie do nieba)
  • Sylwia Frołow, "Ale się porobiło", "Nowe Książki" 7/2005 (Rzeka podziemna).
  • Adriana Szymańska, "Elegia dla żywych i umarłych", "Przegląd Powszechny" 10/2007 (Powitania i pożegnania).

Autor: Paweł Kozioł, listopad 2010

Podobne

Literatura Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki

Poeta, urodzony 12 listopada 1962 roku w Wólce Krowickiej koło Lubaczowa...

Literatura Janusz Tazbir

Historyk, badacz dziejów kultury staropolskiej oraz reformacji i kontrreformacji w Polsce. Urodził...

Zobacz także

Film "Przewodnik do Polaków"

Pięć filmów dokumentalnych o polskim rocku, modzie, zabawkach, himalaizmie i seksie w czasach PRL-u tworzy "Przewodnik do Polaków"...

Sztuki wizualne Maria Poprzęcka "55 skarbów Polski"

Znakomita znawczyni i popularyzatorka sztuki profesor Maria Poprzęcka wybrała 55 najcenniejszych obiektów artystycznych znajdujących się w polskich zbiorach.

Odnośniki do innych działów bazy wiedzy