Tadeusz Różewicz; fot. Biuro Literackie

Urodził się 9 października 1921 roku w Radomsku, studiował historię sztuki na UJ. Poeta, dramaturg, prozaik. Od końca lat czterdziestych związany ze Śląskiem, od początku lat siedemdziesiątych mieszka we Wrocławiu.

Najwszechstronniejszy, a być może i najwybitniejszy z żyjących twórców literatury światowej. Najgodniejszy, najbardziej zasłużony kandydat do literackiej nagrody Nobla. Znany w świecie z wielu przekładów na języki obce (m.in. angielski, francuski, niemiecki, serbski, serbsko-chorwacki, szwedzki, duński, fiński), honorowany nagrodami państwowymi i międzynarodowymi. Czczony w wielu krajach, przede wszystkim bałkańskich, jako przykład wspaniałego poety o wysokim autorytecie moralnym.

 

Prekursor awangardy w poezji i dramacie, nowator, mocno zakorzeniony w bezustannie przetwarzanej tradycji romantycznej, twórca niezależny, stroniący - mimo nacisków opinii publicznej - od polityki, wielki samotnik, przekonany o misji artysty, pojmowanej jako stan wewnętrznego skupienia, wewnętrznego nasłuchu, etycznej wrażliwości.

 

Na pytanie: "czy możliwa jest poezja po Oświęcimiu?", dał własną odpowiedź, tworząc nowy typ powściągliwego wiersza, nazwany czwartym systemem wersyfikacyjnym literackiej polszczyzny ("Niepokój", 1947; "Czerwona rękawiczka", 1948). Nigdy nie pogodzony z konsekwencjami wojny (m.in. wstrząsający tom wspomnień poświęconych zamordowanemu przez gestapo bratu, "Nasz starszy brat", 1992, opowiadania pisane od lat pięcdziesiątych i zebrane w różnych wydaniach prozy) tropi współczesne przejawy ludzkiego okrucieństwa. Twórca zaskakującego nurtu w polskiej literaturze, skupionego na egzystencji, którą rozumie jako wysiłek istnienia, zmaganie z nicością ("Rozmowa z księciem", 1960; "Głos Anonima", 1961; "Nic w płaszczu Prospera", 1962; "Twarz", 1964; "Twarz trzecia", 1968). Poszukiwacz nowych form ekspresji poetyckiej odchodzący od awangardy w stronę ascetycznej prostoty, wstrząsającego skrótu, który jest także metaforą życia ludzkiego, zamkniętego aktem narodzin i aktem śmierci. "Tak, to już wszystko" - pointuje w jednym z wierszy kruchość egzystencji.

 

Odnowiciel formy teatralnej na miarę Becketta i Ionesco, zafascynowany teatrem "otwartym" i scenicznymi sposobami wyrażania wewnętrznych niepokojów człowieka współczesnego ("Kartoteka", 1968; "Stara kobieta wysiaduje", 1969; "Na czworakach", 1972; "Kartoteka rozrzucona", 1997). Twórca obdarzony nadzwyczajnym słuchem, wyprzedzający takie zjawiska sztuki współczesnej, jak feminizm czy postmodernizm ("Białe małżeństwo", 1975). Od lat wyciszony, z pozoru mniej aktywny, faktycznie skupiony na tworzeniu poetyckiej autobiografii, tj. formy, która pozwoliłaby na ciągłość zapisu, na przekraczanie granic między życiem, a sztuką, na komentarz dotykający całej egzystencji, równocześnie przekonany, że taki komentarz jest niemożliwy, że poezja jest przestrzenią Niewyrażalnego. Twórca niedefiniowalny, niepokojący, poeta zwrócony ku ciszy i milczeniu, odrzucający poetyckie rekwizyty, chciałoby się powiedzieć, pisarz mistyczny. A także klasyk awangardy, prekursor postmodernizmu, rewelator doświadczenia wewnętrznego. Poeta długiego życia, które otwarło mu drogę do Tajemnicy. Laureat Nagrody Nike'2000.

 

Źródło: www.polska2000.pl; Copyright: Stowarzyszenie Willa Decjusza, 2001

 

Zobacz też: "Sztuka - nić w labiryncie. Poezja Tadeusza Różewicza" - esej Małgorzaty Baranowskiej oraz "Dramaturgia Tadeusza Różewicza" - esej Michała Bujanowicza.

 

Wybrana bibliografia:

• "Niepokój", 1947.
• "Czerwona rękawiczka", 1948.
• "Rozmowa z księciem", 1960.
• "Głos Anonima", 1961.
• "Nic w płaszczu Prospera", 1962.
• "Twarz", 1964.
• "Twarz trzecia", 1968.
• "Kartoteka", 1968.
• "Stara kobieta wysiaduje", 1969.
• "Na czworakach", 1972.
• "Białe małżeństwo", 1975.
• "Pułapka", Warszawa: Czytelnik, 1982.
• "Płaskorzeźba", Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1991.
• "Nasz starszy brat", 1992.
• "Zawsze fragment", Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1996.
• "Kartoteka rozrzucona", Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1997.
• "Zawsze fragment. Recycling", Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1998.
• "Matka odchodzi", Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1999.
• "Nożyk profesora", Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2001.
• "Szara strefa", Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2002.
• "Wyjście", Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2004.
• "nauka chodzenia", Wrocław: Biuro Literackie, 2007.
• "Kup kota w worku", Wrocław: Biuro Literackie, 2008.
• "Margines, ale...", Wrocław: Biuro Literackie, 2010.
• "Wycieczka do muzeum", Wrocław: Biuro Literackie, 2010.
• "Kartoteka: reprint", Wrocław: Biuro Literackie, 2011 - premiera 24 lutego 2011.
• "Historia pięciu wierszy", Wrocław: Biuro Literackie, 2011 - zapowiedź, premiera 4 kwietnia 2011.

 

"Utwory zebrane", Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2003-2006:

• "Proza", t. 1-3,
• "Dramat", t. 1-3,
• "Poezja", t. 1-4,
• "Matka odchodzi",
• "Nasz starszy brat".

Wybrane tłumaczenia:

• angielski: "The card index, & other plays" London: Calder & Boyars, 1969 "Faces of anxiety: poems". London: Rapp & Whiting, 1969. "The witnesses & other plays" London: Calder & Boyars, 1970. "The survivor and other poems" Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1976. "Conversation with the prince: and other poems" London: Anvil Press Poetry, 1982. "Mariage Blanc and The hunger artist departs: two plays" London - New York: Marion Boyars, 1983. "Forms in relief and other works" New York: Legas, 1994. "Reading the apocalypse in bed: selected plays and short pieces" New York: Marion Boyars, 1998. "Recycling" London: Arc Publications, 2001
• niemiecki: "Der unterbrochene Akt (Akt przerwany)", Berlin: G. Kiepenheuer, 1965. "Weiße Ehe (Białe małżeństwo)", Berlin: G. Kiepenheuer, 1976. "Die Laokoon-Gruppe (Grupa Laokona)", Berlin: G. Kiepenheuer, 1962. "Die Kartothek (Kartoteka)", Berlin: G. Kiepenheuer, 1961. "Entblößung (Moja córeczka)", München: Hanser, 1968. "Auf allen Vieren (Na czworakach)", Berlin: G. Kiepenheuer, 1973. "Der Abgang des Hungerkünstlers (Odejście głodomora)", Berlin: Literar. Colloquium, 1980. "Die Falle (Pułapka)", Berlin: Henschel, 1983. "Eine alte Frau brütet (Stara kobieta wysiaduje)", Berlin: G. Kiepenheuer, 1969. "Der Tod in der alten Dekoration (Śmierć w starych dekoracjach)", München: Hanser, 1973. "Der komische Alte (Śmieszny staruszek)", Berlin: G. Kiepenheuer, 1964. "Die Zeugen oder unsere kleine Stabilisierung (Świadkowie albo nasza mała stabilizacja)", Berlin: G. Kiepenheuer, 1962. "Schild aus Spinngeweb (Tarcza z pajęczyny)", Frankfurt a.M.: Suhrkamp, 1967. "Er ging aus dem Hause (Wyszedł z domu)", Berlin: G. Kiepenheuer, 1965. "Das Paradiesgärtchen und andere szenische Miniaturen (Rajski ogródek)", Berlin: Henschel, 1991. "Überblendungen. Gedichte", München: Hanser, 1987. "Das unterbrochene Gespräch. Gedichte", Graz: Droschl, 1992. "Vorbereitung einer Dichterlesung und drei außergewöhnliche szenische Miniaturen", Berlin: Katzengraben-Presse, 1993.
• hiszpański: "El fichero (Kartoteka)", Madrid: Fundamentos, 1974. "Testigos o nuestra pequena estabilización (Świadkowie, albo nasza mała stabilizacja)", Madrid: Fundamentos, 1975.
• francuski: "Anthologie personnelle", Actes Sud, 1990.