Tadeusz Różewicz, 2005 - fot. Elżbieta Lempp

Poeta, dramaturg, prozaik. Urodził się 9 października 1921 w Radomsku, studiował historię sztuki na UJ, od końca lat 40. związany ze Śląskiem, od 30 lat mieszka we Wrocławiu.

Najwszechstronniejszy, a być może i najwybitniejszy z żyjących twórców literatury światowej. Znany w świecie z wielu przekładów na języki obce (angielski, arabski, bułgarski, duński, estoński, fiński, francuski, hindi, hiszpanski, kataloński, litewski, niderlandzki, niemiecki, rosyjski, serbski, serbsko-chorwacki, szwedzki, węgierski, włoski), honorowany nagrodami państwowymi i międzynarodowymi. Czczony w wielu krajach, przede wszystkim bałkańskich, jako przykład wspaniałego poety o wysokim autorytecie moralnym.

Prekursor awangardy w poezji i dramacie, nowator, mocno zakorzeniony w bezustannie przetwarzanej tradycji romantycznej, twórca niezależny, stroniący - mimo nacisków opinii publicznej - od polityki, wielki samotnik, przekonany o misji artysty, pojmowanej jako stan wewnętrznego skupienia, wewnętrznego nasłuchu, etycznej wrażliwości.

Na pytanie: czy możliwa jest poezja po Oświęcimiu? dał własną odpowiedź, tworząc nowy typ powściągliwego wiersza, nazwany czwartym systemem wersyfikacyjnym literackiej polszczyzny ("Niepokój", 1947; "Czerwona rękawiczka", 1948). Nigdy nie pogodzony z konsekwencjami wojny (m.in. wstrząsający tom wspomnień poświęconych zamordowanemu przez Gestapo bratu, "Nasz starszy brat", 1992, opowiadania pisane od lat 50. i zebrane w różnych wydaniach prozy) tropi współczesne przejawy ludzkiego okrucieństwa.

Twórca zaskakującego nurtu w polskiej literaturze, skupionego na egzystencji, którą rozumie jako wysiłek istnienia, zmaganie z nicością ("Rozmowa z księciem", 1960; "Głos Anonima", 1961; "Nic w płaszczu Prospera", 1962; "Twarz", 1964; "Twarz trzecia", 1968). Poszukiwacz nowych form ekspresji poetyckiej odchodzący od awangardy w stronę ascetycznej prostoty, wstrząsającego skrótu, który jest także metaforą życia ludzkiego, zamkniętego aktem narodzin i aktem śmierci. "Tak, to już wszystko" - pointuje w jednym z wierszy kruchość egzystencji.

Odnowiciel formy teatralnej na miarę Becketta i Ioneski, zafascynowany teatrem "otwartym" i scenicznymi sposobami wyrażania wewnętrznych niepokojów człowieka współczesnego ("Kartoteka", 1968; "Stara kobieta wysiaduje", 1969; "Na czworakach", 1972; "Kartoteka rozrzucona", 1997). Twórca obdarzony nadzwyczajnym "słuchem", wyprzedzający takie zjawiska sztuki współczesnej, jak feminizm czy postmodernizm ("Białe małżeństwo", 1975). Od lat wyciszony, z pozoru mniej aktywny, faktycznie skupiony na tworzeniu poetyckiej autobiografii, tj. formy, która pozwoliłaby na ciągłość zapisu, na przekraczanie granic między życiem, a sztuką, na komentarz dotykający całej egzystencji, równocześnie przekonany, że taki komentarz jest niemożliwy, że poezja jest przestrzenią Niewyrażalnego. Twórca niedefiniowalny, niepokojący, poeta zwrócony ku ciszy i milczeniu, odrzucający poetyckie rekwizyty, chciałoby się powiedzieć, pisarz mistyczny. A także klasyk awangardy, prekursor postmodernizmu, rewelator doświadczenia wewnętrznego. Poeta długiego życia, które otwarło mu drogę do Tajemnicy. Laureat Nagrody Nike'2000.

Źródło: www.polska2000.pl; Copyright: Stowarzyszenie Willa Decjusza, 2001

Zobacz też:

• "Sztuka - nić w labiryncie. Poezja Tadeusza Różewicza" - esej Małgorzaty Baranowskiej;
• "Dramaturgia Tadeusza Różewicza" - esej Michała Bujanowicza;
• Inscenizacje "Kartoteki" i innych utworów Tadeusza Różewicza w teatrze polskim;
• "Dorzecze Różewicza" - antologia wierszy Tadeusza Różewicza wraz ze szkicami 24 poetów;
• Faksymile "Kartoteki" i wierszy Tadeusza Różewicza.

Wybrana bibliografia:

• "Niepokój", 1947.
• "Czerwona rękawiczka", 1948.
• "Rozmowa z księciem", 1960.
• "Głos Anonima", 1961.
• "Nic w płaszczu Prospera", 1962.
• "Twarz", 1964.
• "Twarz trzecia", 1968.
• "Kartoteka", 1968.
• "Stara kobieta wysiaduje", 1969.
• "Na czworakach", 1972.
• "Białe małżeństwo", 1975.
• "Pułapka", Warszawa: Czytelnik, 1982.
• "Płaskorzeźba", Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1991.
• "Nasz starszy brat", 1992.
• "Zawsze fragment", Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1996.
• "Kartoteka rozrzucona, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1997.
• "Zawsze fragment. Recycling", Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1998.
• "Matka odchodzi", Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1999.
• "Nożyk profesora", Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2001.
• "Szara strefa", Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2002.
• "Wyjście", Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2004.
• "nauka chodzenia", Wrocław: Biuro Literackie, 2007.
• "Kup kota w worku", Wrocław: Biuro Literackie, 2008 (zobacz: "Zacząć od końca" - Janusz Drzewucki o książce, "Twórczość" grudzień 2008).
• "Margines, ale...", Wrocław: Biuro Literackie, 2010.
• "Wycieczka do muzeum", Wrocław: Biuro Literackie, 2010.
• "Kartoteka: reprint", Wrocław: Biuro Literackie, 2011 - premiera 24 lutego 2011.
• "Historia pięciu wierszy", Wrocław: Biuro Literackie, 2011 - premiera 4 kwietnia 2011.

"Utwory zebrane", Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2003-2006:

• "Proza", t. 1-3,
• "Dramat", t. 1-3,
• "Poezja", t. 1-4,
• "Matka odchodzi",
• "Nasz starszy brat".

 

Wybrane tłumaczenia:

• angielski: "The card index, & other plays", London: Calder & Boyars, 1969. "Faces of anxiety: poems", London: Rapp & Whiting, 1969. "The witnesses & other plays", London: Calder & Boyars, 1970. "The survivor and other poems", Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1976. "Conversation with the prince: and other poems", London: Anvil Press Poetry, 1982. "Mariage Blanc and The hunger artist departs: two plays", London - New York: Marion Boyars, 1983. "They came to see a poet", London: Anvil Press Poetry 1991. "Forms in relief and other works", New York: Legas, 1994. "The Trap", Amsterdam: Harwood Acad. 1997. "Reading the apocalypse in bed: selected plays and short pieces", New York: Marion Boyars, 1998. "Recycling", London: Arc Publications, 2001. "New Poems", New York: Archipelago Books, 2007.
• francuski: "Anthologie personnelle", Actes Sud, 1990. "Le piège; précédé de Conversations interrompues", Paris: Ed. Théâtrales 1993, 2005. "Poésies choisies. Bilingue", Kraków: Wydawnictwo Literackie 1998. "Poèmes dans: Poètes de l'apocalypse", Lille: Presses Univ. de Lille, 1992. "Théâtre I: Le Fichier; Témoignage ou notre petit confort", Age d'Homme, 2005. "Inquiétudes" (wybór poezji), 2005. "Théâtre II: Drôle de petit vieux; La Vieille Femme qui couve; La Sortie de l'Artiste de la Faim", Lausanne, L'Age d'Homme, 2008. "Regio et autres poèmes", Paris: Arfuyen, 2008. "Ma fille", Belval: Circé, Belval, 2009.
• hiszpański: "El fichero" (Kartoteka), Madrid: Fundamentos, 1974. "Testigos o nuestra pequena estabilización" (Świadkowie, albo nasza mała stabilizacja), Madrid: Fundamentos, 1975. "Matrimonio blanco; El Ayunador se va" [Białe małżeństwo; Odejście głodomora], Madrid: Asoc.de Directores de Escena de España, 2001. "Poesía abierta: (1944-2003)" [polsko-hiszpańskie wydanie], Barcelona: La Poesía, Señor Hidalgo, 2003. "Siempre fragmentos" [wybór wierszy], Caracas: Bid & co. Editor, 2008.
• kataloński: "Angoixa = Niepokój" [polsko-katalońskie wydanie], Carcaixent: Edicions 96, 2002. "Udols d'un llop de paper" [wybór wierszy, polsko-katalońskie wydanie], Carcaixent: Edicions 96, 2010.
• niemiecki: "Der unterbrochene Akt" (Akt przerwany), Berlin: G. Kiepenheuer, 1965. "Weiße Ehe" (Białe małżeństwo), Berlin: G. Kiepenheuer, 1976. "Die Laokoon-Gruppe" (Grupa Laokona), Berlin: G. Kiepenheuer, 1962. "Die Kartothek" (Kartoteka), Berlin: G. Kiepenheuer, 1961. "Entblößung" (Moja córeczka), München: Hanser, 1968. "Auf allen Vieren" (Na czworakach), Berlin: G. Kiepenheuer, 1973. "Der Abgang des Hungerkünstlers" (Odejście głodomora), Berlin: Literar. Colloquium, 1980. "Die Falle" (Pułapka), Berlin: Henschel, 1983. "Eine alte Frau brütet" (Stara kobieta wysiaduje), Berlin: G. Kiepenheuer, 1969. "Der Tod in der alten Dekoration" (Śmierć w starych dekoracjach), München: Hanser, 1973. "Der komische Alte" (Śmieszny staruszek), Berlin: G. Kiepenheuer, 1964. "Die Zeugen oder unsere kleine Stabilisierung" (Świadkowie albo nasza mała stabilizacja), Berlin: G. Kiepenheuer, 1962. "Schild aus Spinngeweb" (Tarcza z pajęczyny), Frankfurt a.M.: Suhrkamp, 1967. "Er ging aus dem Hause" (Wyszedł z domu), Berlin: G. Kiepenheuer, 1965. "Das Paradiesgärtchen und andere szenische Miniaturen" (Rajski ogródek), Berlin: Henschel, 1991. "Überblendungen. Gedichte", München: Hanser, 1987. "Das unterbrochene Gespräch. Gedichte", Graz: Droschl, 1992. "Vorbereitung einer Dichterlesung und drei außergewöhnliche szenische Miniaturen", Berlin: Katzengraben-Presse, 1993. "Zweite ernste Verwarnung" [wybór wierszy], München Wien: C. Hanser, 2000. "Mutter geht" (Matka odchodzi), Karl Stutz, 2009.
• włoski: "Il guanto rosso e altre poesie" [poezje zebrane], Milano: Libri Scheiwiller, 2003. "Bassorilievo" [Płaskorzeźba], Milano: Libri Scheiwiller, 2004. "Le parole sgomente. Poesie 1947-2004" [zbiór wierszy], Metauro, Pesaro 2007.