Historyk, urodził się w 1927 w Kałuszynie.

 

Studiował historię na Uniwersytecie Warszawskim, od 1966 jest profesorem Instytutu Historii PAN; od 1965 jest redaktorem naczelnym rocznika "Odrodzenie i reformacja w Polsce". Zajmuje się badaniami nad historią kultury oraz ruchów religijnych w Polsce XVI i XVII wieku, jest również publicystą i popularyzatorem wiedzy historycznej oraz autorem szkiców o literaturze (m.in. opracował i wydał antologię "Literatura antyjezuicka w Polsce 1578 - 1925").

Wyróżniony m.in. Komandorskim Orderem Odrodzenia Polski, Medalem Komisji Edukacji Narodowej i Złotym Medalem Gloria Artis dla Zasłużonych Kulturze. Otrzymał nagrodę miesięcznika "Odra" 2011 za "zbiór napisanych z wielką pasją i talentem literackim esejów historycznych 'Od sasa do lasa' oraz dziesiątki wcześniejszych książek, będących mądrymi przewodnikami po przeszłości Polski."

"W humanistyce obowiązuje zasada, że im kto więcej napisał, tym więcej sformułował błędnych hipotez. (...) zmianę poglądów można mieć za złe historykom tylko wówczas, kiedy zbiega się ona w dziwny sposób ze zmianą ustroju, struktury politycznej itd." (Janusz Tazbir)

Bibliografia:

• "Święci, grzesznicy i kacerze. Z dziejów myśli polskiej kontrreformacji", Warszawa: Wiedza Powszechna, 1959
• "Stanisław Lubieniecki. Przywódca ariańskiej emigracji", Warszawa: PWN, 1961
• "Piotr Skarga. Szermierz kontrreformacji", Warszawa: Książka i Wiedza, 1962
• "Bracia polscy w Siedmiogrodzie", Warszawa: PWN, 1964
• "Historia Kościoła katolickiego w Polsce (1460-1795)", Warszawa: Wiedza Powszechna, 1966
• "Państwo bez stosów. Szkice z dziejów tolerancji w Polsce XVI i XVII w.", Warszawa: PIW, 1967
• "Szlachta a konkwistadorzy. Opinia staropolska wobec podboju Ameryki przez Hiszpanię", Warszawa: PWN, 1968
• "Rzeczpospolita i świat. Studia z dziejów kultury XVII wieku", Wrocław: Ossolineum, 1971
• "Arianie i katolicy", Warszawa: Książka i Wiedza, 1971,
• "Rzeczpospolita szlachecka wobec wielkich odkryć", Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973,
• "Dzieje polskiej tolerancji", Warszawa: Interpress, 1973,
• "Bracia polscy na wygnaniu. Studia z dziejów emigracji ariańskiej", Warszawa: PWN, 1977,
• "Kultura szlachecka w Polsce. Rozkwit - upadek - relikty", Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978,
• "Spotkanie z historią", Warszawa: Iskry, 1979,
• "Tradycja tolerancji religijnej w Polsce", Warszawa: Książka, 1980,
• "Świat panów Pasków", Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1986,
• "Szlaki kultury polskiej", Warszawa: PIW, 1986,
• "Polskie przedmurze chrześcijańskiej Europy. Mity a rzeczywistość historyczna", Warszawa: Interpress, 1987,
• "Szlachta i teologowie. Studia z dziejów polskiej kontrreformacji", Warszawa: Wiedza Powszechna, 1987,
• "Myśl polska w nowożytnej kulturze europejskiej", Warszawa: Nasza Księgarnia, 1986,
• "Od Haura do Isaury. Szkice o literaturze", Warszawa: PIW, 1989,
• "Protokoły mędrców Syjonu. Autentyk czy falsyfikat", Warszawa: Interlibro, 1992,
• "Reformacja w Polsce. Szkice o ludziach i doktrynie", Warszawa: BGW, 1993,
• "Opowieści prawdziwe i zmyślone", Warszawa: Interim, 1994,
• "Reforma, kontrreformacja, tolerancja", Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1996,
• "Polska na zakrętach dziejów", Warszawa: Sic!, 1997,
• "W pogoni z Europą", Warszawa: Sic!, 1998,
• "Silva Rerum Historicarum", 2002,
• "Polska. Losy państwa i narodu do 1939 roku" (współautor), Wydawnictwo Iskry, 2003,
• "Łyżka dziegciu w ekumenicznym miodzie", 2004,
• "Polacy na Kremlu i inne historyje", Wydawnictwo Iskry (2005)
• "Okrucieństwo w nowożytnej Europie", Warszawa: Sic!, 1999,
• "Długi romans z muzą Klio", Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 2007,
• "Prawda i fałsz. O polskiej chwale i wstydzie", 2010,
• "Pokuszenie historyczne. Ze świata szabel i kontuszy", 2011,
• "Od sasa do lasa", Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 2012.

Wybrane tłumaczenia:

• francuski:
  "La République nobiliaire et le monde" ("Rzeczpospolita i świat"), Wrocław: Ossolineum, 1986.
• angielski:
  "Poland as a Rampart of Christian Europe" ("Polska przedmurzem chrześcijańskiej Europy"), Warszawa: Interpress, 1987.

Opracowanie: 2002, uzupłenienie 2012.