Literatura
Ignacy Krasicki
Literatura
Dostojnik kościelny, poeta, a także prekursor polskiej powieści. Urodził się 3 lutego 1735 w Dubiecku nad Sanem, zmarł 14 marca 1801 w Berlinie.
Pod pseudonimem Michał Mowiński wydał również komedie Solenizant, Statysta i Łgarz. Wywodził się ze zubożałej rodziny magnackiej. W 1751 za namową rodziców - i podobnie jak jego dwaj bracia - wstępuje do seminarium duchownego w Warszawie, w 1759 otrzymuje święcenia kapłańskie, po czym udaje się na dwuletnie studia do Rzymu. Po powrocie do kraju sprawował funkcję sekretarza prymasa Władysława Łubieńskiego - co było tym bardziej znaczące, że w czasie bezkrólewia prymas sprawował funkcję tzw. interrexa, czyli pełnił niektóre obowiązki monarchy. Potem Krasicki został kapelanem królewskim Stanisława Augusta Poniatowskiego, a z czasem monarcha obdarzył go m.in. Orderem Orła Białego. W 1765 wraz z Franciszkiem Bohomolcem i przy współpracy króla Krasicki zakłada czasopismo "Monitor", wychodzące do roku 1785, krytyczne wobec pozostałości kultury czasów saskich.
Od 1767 Krasicki piastuje godność biskupa warmińskiego (co dawało mu również prawo zasiadać w Senacie Rzeczypospolitej, a po I rozbiorze Polski zmuszało go do trudnej przyjaźni z Fryderykiem II). W 1795 obejmuje stanowisko arcybiskupa gnieźnieńskiego, czego skutkiem była przeprowadzka z rezydencji biskupiej w Lidzbarku Warmińskim do Łowicza i Skierniewic. Wkrótce potem stanął przed nieprzyjemną koniecznością przetłumaczenia, skomentowania i rozpowszechnienia papieskiego brewe, wzywającego do posłuszeństwa monarchom, piętnującego zaś wszelkie powstania i rewolucje, a także przy okazji filozofię oświecenia. W latach 1788-89 wydawał pismo "Co tydzień".
Za początek kariery literackiej Ignacego Krasickiego wypada uznać rok 1775. Wówczas przedstawił on na tzw. obiadach czwartkowych, wydawanych przez Stanisława Augusta Poniatowskiego dla ludzi kultury, fragmenty poematu heroikomicznego Myszeidos. Spośród nich największą popularność zdobyła strofa śpiewana jako Hymn do miłości ojczyzny, przez pewien czas pełniąca funkcję nieoficjalnego hymnu Polski.
Krasickiego wypada uznać za przedstawiciela nurtu klasycznego w poezji. Świadczy o tym fakt, że książę biskup warmiński z zasady wybierał gatunki literackie mogące wylegitymować się starożytnym rodowodem - bajkę, satyrę, poemat heroikomiczny (to jest parodię poematu epickiego), czy wreszcie formę tak egzotyczną, jak dialogi zmarłych, w latach 1798-1799 wydawane w czasopiśmie "Co tydzień". Wyjątkiem od tego trendu wydają się próby wykorzystania nowego gatunku literackiego - powieści (Mikołaja Doświadczyńskiego Przypadki - 1776, oraz Pan Podstoli - 1778-1784). Mieszczą się one jednak w klasycznym rozumieniu literatury jako rodzaju wypowiedzi, który powinien zachowywać równowagę między dostarczaniem przyjemności estetycznej, wzbudzaniem uczuć oraz pouczaniem.
Największe natężenie aktywności pisarskiej Ignacego Krasickiego datuje się na lata 1775-1780. W 1775 wychodzi Myszeida, rok później powieść Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki, pierwsza część Pana Podstolego oraz anonimowo wydana Monachomachia - w 1778. Rok 1779 to wydanie Satyr oraz zbioru Bajki i przypowieści.
Styl Krasickiego wyróżnia się klarowną składnią, która w swoich czasach musiała zwracać uwagę tym większą, że czytelnicy mieli jeszcze w pamięci zupełnie inny wzorzec estetyczny, typowy dla odchodzącej epoki baroku. Klarowność ta sprawia, że nawet w dłuższych utworach w rodzaju satyr łatwo można wyodrębnić fragmenty mogące z powodzeniem pełnić funkcję aforyzmów. Zarówno w Satyrach, jak i w Bajkach poeta często sięgał do dialogu, niekiedy finezyjnie przeplatając dłuższe i krótsze wypowiedzi. W ten sposób Krasicki, mimo że uprawiał twórczość z założenia moralizatorską, nie musiał za każdym razem wyrażać swojej opinii wprost, co mogłoby wprowadzić wrażenie pewnej monotonii.
Dla dzisiejszego czytelnika twórczość Ignacego Krasickiego może sprawiać wrażenie nieco obcej, głównie ze względu na jej moralizatorskie podłoże. Broni się ona jednak za pomocą ironii, niekiedy zaskakująco nowoczesnej. Nie można również zapominać o wkładzie poety w rozwój kultury polskiego oświecenia, czy o wprowadzeniu do naszej literatury utopii (wyspa Nipu w Mikołaja Doświadczyńskiego przypadkach). A w roku 2008 reaktywowane pismo "Co Tydzień" można kupić m.in. w Mysłowicach.
Twórczość:
Autor: Paweł Kozioł, grudzień 2008. Tekst opracowany do projektu internetowej "Antologii polskiej poezji od Średniowiecza do wieku XXI" wg koncepcji Piotra Matywieckiego.
Pod pseudonimem Michał Mowiński wydał również komedie Solenizant, Statysta i Łgarz. Wywodził się ze zubożałej rodziny magnackiej. W 1751 za namową rodziców - i podobnie jak jego dwaj bracia - wstępuje do seminarium duchownego w Warszawie, w 1759 otrzymuje święcenia kapłańskie, po czym udaje się na dwuletnie studia do Rzymu. Po powrocie do kraju sprawował funkcję sekretarza prymasa Władysława Łubieńskiego - co było tym bardziej znaczące, że w czasie bezkrólewia prymas sprawował funkcję tzw. interrexa, czyli pełnił niektóre obowiązki monarchy. Potem Krasicki został kapelanem królewskim Stanisława Augusta Poniatowskiego, a z czasem monarcha obdarzył go m.in. Orderem Orła Białego. W 1765 wraz z Franciszkiem Bohomolcem i przy współpracy króla Krasicki zakłada czasopismo "Monitor", wychodzące do roku 1785, krytyczne wobec pozostałości kultury czasów saskich.
Od 1767 Krasicki piastuje godność biskupa warmińskiego (co dawało mu również prawo zasiadać w Senacie Rzeczypospolitej, a po I rozbiorze Polski zmuszało go do trudnej przyjaźni z Fryderykiem II). W 1795 obejmuje stanowisko arcybiskupa gnieźnieńskiego, czego skutkiem była przeprowadzka z rezydencji biskupiej w Lidzbarku Warmińskim do Łowicza i Skierniewic. Wkrótce potem stanął przed nieprzyjemną koniecznością przetłumaczenia, skomentowania i rozpowszechnienia papieskiego brewe, wzywającego do posłuszeństwa monarchom, piętnującego zaś wszelkie powstania i rewolucje, a także przy okazji filozofię oświecenia. W latach 1788-89 wydawał pismo "Co tydzień".
Za początek kariery literackiej Ignacego Krasickiego wypada uznać rok 1775. Wówczas przedstawił on na tzw. obiadach czwartkowych, wydawanych przez Stanisława Augusta Poniatowskiego dla ludzi kultury, fragmenty poematu heroikomicznego Myszeidos. Spośród nich największą popularność zdobyła strofa śpiewana jako Hymn do miłości ojczyzny, przez pewien czas pełniąca funkcję nieoficjalnego hymnu Polski.
Krasickiego wypada uznać za przedstawiciela nurtu klasycznego w poezji. Świadczy o tym fakt, że książę biskup warmiński z zasady wybierał gatunki literackie mogące wylegitymować się starożytnym rodowodem - bajkę, satyrę, poemat heroikomiczny (to jest parodię poematu epickiego), czy wreszcie formę tak egzotyczną, jak dialogi zmarłych, w latach 1798-1799 wydawane w czasopiśmie "Co tydzień". Wyjątkiem od tego trendu wydają się próby wykorzystania nowego gatunku literackiego - powieści (Mikołaja Doświadczyńskiego Przypadki - 1776, oraz Pan Podstoli - 1778-1784). Mieszczą się one jednak w klasycznym rozumieniu literatury jako rodzaju wypowiedzi, który powinien zachowywać równowagę między dostarczaniem przyjemności estetycznej, wzbudzaniem uczuć oraz pouczaniem.
Największe natężenie aktywności pisarskiej Ignacego Krasickiego datuje się na lata 1775-1780. W 1775 wychodzi Myszeida, rok później powieść Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki, pierwsza część Pana Podstolego oraz anonimowo wydana Monachomachia - w 1778. Rok 1779 to wydanie Satyr oraz zbioru Bajki i przypowieści.
Styl Krasickiego wyróżnia się klarowną składnią, która w swoich czasach musiała zwracać uwagę tym większą, że czytelnicy mieli jeszcze w pamięci zupełnie inny wzorzec estetyczny, typowy dla odchodzącej epoki baroku. Klarowność ta sprawia, że nawet w dłuższych utworach w rodzaju satyr łatwo można wyodrębnić fragmenty mogące z powodzeniem pełnić funkcję aforyzmów. Zarówno w Satyrach, jak i w Bajkach poeta często sięgał do dialogu, niekiedy finezyjnie przeplatając dłuższe i krótsze wypowiedzi. W ten sposób Krasicki, mimo że uprawiał twórczość z założenia moralizatorską, nie musiał za każdym razem wyrażać swojej opinii wprost, co mogłoby wprowadzić wrażenie pewnej monotonii.
Dla dzisiejszego czytelnika twórczość Ignacego Krasickiego może sprawiać wrażenie nieco obcej, głównie ze względu na jej moralizatorskie podłoże. Broni się ona jednak za pomocą ironii, niekiedy zaskakująco nowoczesnej. Nie można również zapominać o wkładzie poety w rozwój kultury polskiego oświecenia, czy o wprowadzeniu do naszej literatury utopii (wyspa Nipu w Mikołaja Doświadczyńskiego przypadkach). A w roku 2008 reaktywowane pismo "Co Tydzień" można kupić m.in. w Mysłowicach.
Twórczość:
- Bajki, przypowieści, satyry, Krajowa Agencja Wydawnicza, Rzeszów 1986.
- Satyry i listy, oprac. Jacek Sokolski, Ossolineum, Wrocław 1990.
- Dzieła wybrane, oprac. Z. Goliński, t. I-II, Warszawa 1989.
- Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki. http://monika.univ.gda.pl/~literat/mikolaj/ zdigitalizowane w ramach programu "Wirtualna Biblioteka Literatury Polskiej"
- Elżbieta Aleksandrowska, "Problemy monitorowego autorstwa Krasickiego. Z warsztatu bibliografa 'Monitora' ", "Pamiętnik Literacki" 1999, z. 1.
- Zbigniew Goliński, Ignacy Krasicki. Warszawa 1979.
- Teresa Kostkiewiczowa, "O języku poetyckim Ignacego Krasickiego", [w:] tejże, Horyzonty wyobraźni. O języku poezji czasów Oświecenia, Warszawa 1984.
- Ignacy Krasicki - nowe spojrzenia, red. Zbigniew Goliński, Teresa Kostkiewiczowa, Krystyna Stasiewicz, 2001.
- Maciej Parakitny, "O genezie 'Myszeidy' Ignacego Krasickiego", "Pamiętnik Literacki" 1998, z. 1.
- Ryszard Przybylski, Klasycyzm czyli prawdziwy koniec Królestwa Polskiego, Marabut, Gdańsk 1996.
- Tomasz Pokrzywniak, "Ignacy Krasicki", [w:] Pisarze polskiego Oświecenia, t. 1, red. Teresa Kostkiewiczowa, Zbigniew Goliński, Warszawa 1992.
Autor: Paweł Kozioł, grudzień 2008. Tekst opracowany do projektu internetowej "Antologii polskiej poezji od Średniowiecza do wieku XXI" wg koncepcji Piotra Matywieckiego.
Podobne
Literatura Tadeusz Różewicz, "Matka odchodzi"
Książka Różewicza złożona jest z dokumentów rodzinnych, własnych wierszy poświęconych matce i szkicu...
Literatura Tadeusz Różewicz, "Nożyk profesora"
Na okładce książki Tadeusza Różewicza widnieje autentyczny obozowy nożyk przyjaciela poety, znanego...
Zobacz także
Teatr Och-Teatr w Warszawie
Prywatna scena założona przez Fundację Krystyny Jandy na Rzecz Kultury. Działa od 2010 roku w dawnym kinie Ochota przy ulicy Grójeckiej w Warszawie.
Teatr Teatr Polonia w Warszawie
Prywatna scena założona przez Fundację Krystyny Jandy na Rzecz Kultury. Działa od 2005 roku w dawnym kinie Polonia przy ulicy Marszałkowskiej w Warszawie.
