Autor powieści i opowiadań fantastycznych, a także esejów i słowników dotyczących tego gatunku literackiego ("Świat króla Artura" oraz "Rękopis znaleziony w smoczej jaskini"). Urodził się 21 czerwca 1948 w Łodzi, gdzie mieszka do dzisiaj.

Z wykształcenia ekonomista, w latach 1972-94 pracował w handlu zagranicznym.

Sapkowski jest pięciokrotnym laureatem nagrody im. Janusza A. Zajdla, stanowiącej najważniejsze wyróżnienie dla autorów fantastyki. W roku 1997 został wyróżniony Paszportem Polityki w dziedzinie literatury. Popularność pisarza nie ogranicza się przy tym do Polski. Jego powieści tłumaczono m.in. na rosyjski, angielski, czeski i niemiecki. W czerwcu 2009 angielski przekład powieści Krew elfów otrzymał nagrodę David Gemmel Award for Fantasy. W roku 2008 pisarz został honorowym obywatelem swojej rodzinnej Łodzi.

Sapkowski karierę literacką rozpoczynał jako tłumacz związany z czasopismem "Fantastyka". Zadebiutował dzięki ogłoszonemu przez nie konkursowi w roku 1985 (opowiadanie Wiedźmin zdobyło trzecie miejsce - pierwsze otrzymał Marek S. Huberath ). Dalsze opowiadania drukował najpierw w tym piśmie, a potem w kontynuującej je "Nowej Fantastyce", natomiast jego powieści bez wyjątku publikowało specjalizujące się w tym gatunku literackim wydawnictwo superNOWA.

Popularność Sapkowskiemu zapewniła saga o wiedźminie, złożona z trzech tomów opowiadań oraz powieściowego pięcioksięgu. Początek dały jej krótkie formy zawarte w tomach Wiedźmin, Ostatnie życzenie oraz Miecz przeznaczenia. W większości z nich powtarzającym się rozwiązaniem konstrukcyjnym było przekształcanie schematów fabularnych znanych z bajek, zawsze zmierzające w stronę wersji bardziej mrocznej i brutalnej niż oryginał. I tak na przykład bohaterka opowiadania Mniejsze zło, stanowiąca daleki odpowiednik Królewny Śnieżki, przystaje do trudniącej się rozbojem bandy siedmiu krasnoludów, a powodem okrucieństwa macochy względem niej jest przepowiednia, przypisująca księżniczkom urodzonym w dniu zaćmienia słońca skłonności psychopatyczne, jak również biologiczne mutacje (potwierdzone przez sekcje zwłok paru ofiar przepowiedni). Opowiadanie nie daje zresztą jasności w kwestii, czy główna bohaterka, Renfri, należy do dotkniętej klątwą grupy.

Z opowiadań stopniowo wyłania się zrąb fabularny większej całości. Czytelnik poznaje kolejne istotne dla cyklu postaci. Głównym bohaterem jest wiedźmin Geralt z Rivii - to człowiek trudniący się zawodowo zwalczaniem potworów, szkolony do tego od dziecka i posługujący się kodeksem moralnym swojej gildii. Kodeks ów zakłada m.in. zachowanie neutralności i unikanie opowiadania się za jedną ze stron w wątpliwych moralnie sytuacjach (znów należy tu przywołać opowiadanie Mniejsze zło). Warto wspomnieć również o czarodziejce Yennefer, z którą Geralta łączy skomplikowany związek, oraz o poecie Jaskrze.

W jednej ze swoich przygód - wymagającej odczarowania księżniczki zamienionej w strzygę - Geralt prosi o zapłatę, powołując się na "prawo niespodzianki". Jest to znana z wielu legend prośba o ofiarowanie czegoś, co gospodarz ma w domu, a jeszcze o tym nie wie. Sytuacja komplikuje się, gdyż gospodarzem jest królowa Cinthry, a "niespodzianką" okazuje się przedmałżeńskie dziecko jej córki, dziewczynka nazwana później Ciri. Losy wiedźmina i dziewczynki splatają się ponownie po upadku królestwa i po śmierci jej rodziców - Geralt domaga się takiej samej zapłaty od człowieka, któremu w podróży uratował życie, i znów niespodzianką okazuje się Ciri, która przybłąkała się do gospodarstwa. Wkrótce okazuje się, że dziewczynka, mająca domieszkę krwi elfów, w znaczący sposób wpłynie na losy opisywanego w powieści świata. Ujawnia ona bowiem zdolności daleko wykraczające poza zakres tego, co w powieściowym świecie jest uznawane za czary i magię.

Charakterystyczna dla opowiadań fragmentaryczność nie opuszcza pisarza i w pięcioksięgu. Fabuła nie rozwija się linearnie, a ważne dla niej informacje często podawane są jako przygodne. Utrata istotnego dla politycznych machinacji listu zostaje przedstawiona w postaci swego rodzaju noweli o królewskim posłańcu nazwiskiem Applegat. Pisarz przyzwyczaja nas do niego jak do bohatera, który odegra istotną rolę w dalszym ciągu powieści - tylko po to, by zabić go po kilkunastu stronach strzałą zbuntowanych, działających w partyzantce elfów.

Ten ostatni motyw każe powiedzieć o innym elemencie pisarstwa Sapkowskiego, jakim są aluzje do współczesności i bliskiej historii. I tak pojawiające się w pięcioksięgu zamorskie, merkantylne i izolacjonistyczne mocarstwo Kowir stanowi czytelną aluzję do Stanów Zjednoczonych, pojawia się wątek pogromów elfów i krasnoludów czy aneksji kraju dokonywanej pod hasłem ochrony mniejszości narodowych, podobnie jak to uczynili Rosjanie 17 września 1939 roku.

Sapkowski jest wyśmienitym stylizatorem i niejednokrotnie wymyśla nietypowe konwencje dla przedstawiania powieściowych wydarzeń. Na przykład kluczowa dla historii fikcyjnego świata bitwa pod Brenną, która powstrzymała imperialistyczne zakusy Nilfgaardu, zostaje przedstawiona z kilkunastu cząstkowych a uzupełniających się perspektyw. Najważniejsze z nich to: opowieść snuta z perspektywy lazaretu, tekst kroniki spisanej przez jednego z uczestników bitwy (kleryka walczącego jako ochotnik w chłopskiej piechocie), wreszcie - odbywający się kilkadziesiąt lat później egzamin w akademii wojskowej pokonanego w bitwie cesarstwa.

Wiedźmin to bohater, który odcisnął swoje piętno na kulturze popularnej. Postać ta występuje w komiksach rysowanych przez Bogusława Polcha w latach 1993-1995. Poza opowiadaniami Sapkowski udostępnił mu przynajmniej jeden pomysł niezrealizowany w formie prozatorskiej. Geralta z Rivii zagrał też Michał Żebrowski w - źle skądinąd przyjętym - filmie (2001) oraz serialu telewizyjnym (2002), wyreżyserowanych przez Marka Brodzkiego. Na podstawie wątków z pięcioksięgu powstała gra komputerowa "Wiedźmin" - jak dotąd najlepiej sprzedający się polski produkt w tej dziedzinie. Dialogi w zawartych w niej filmowych wstawkach udatnie naśladują styl Sapkowskiego, niekiedy śmielsze od oryginału w aluzjach obyczajowych (fragmenty są dostępne w serwisie YouTube).

Mimo protestów czytelników, Sapkowski definitywnie zrezygnował z kontynuacji sagi o wiedźminie. Kolejny napisany przez niego cykl stanowi trylogia husycka, której głównym bohaterem jest Reinmar z Bielawy, zwany także Reynevanem von Bielau. Akcja osadzona jest w XV wieku, podczas wojen husyckich, na ziemiach polskich, śląskich oraz czeskich. Główny bohater przedstawiony jest jako dość kochliwy adept magii, wciąż muszący uciekać przed kolejnymi zagrożeniami, z dziwną regularnością podejmujący błędne decyzje. W pewnym momencie przystaje on do husytów, co bynajmniej nie zapewnia mu większego bezpieczeństwa.

Mariusz Czubaj uważa, iż

"trylogia Sapkowskiego jest bowiem polemiką z polską tradycją powieści historycznej, z - dajmy na to - Kraszewskim i Sienkiewiczem, którzy pisywali o okrutnych czasach, pozbawiając je dozy okrucieństwa i najprostszego ludzkiego wymiaru. Tymczasem autor 'Wiedźmina' nie ukrywa, że jego postaci to ludzie niespecjalnie - powiedzmy - subtelni, za to z lubością pławiący się w tym, co kiedyś wielki teoretyk literatury Michaił Bachtin nazwał 'dołem materialno-cielesnym' ".

Trop ten potwierdzają liczne nawiązania językowe do Henryka Sienkiewicza oraz inne spojrzenie na postaci historyczne znane chociażby z Krzyżaków (takie jak Jagiełło czy królowa Jadwiga).

W 2009 roku Sapkowski po raz kolejny zaskoczył czytelników, osadzając powieść pod tytułem Żmija w Afganistanie podczas radzieckiej interwencji. Głównym bohaterem jest tym razem obdarzony zdolnościami paranormalnymi chorąży Armii Radzieckiej Paweł Lewart, mogący wylegitymować się polskim pochodzeniem. Jego nadprzyrodzone umiejętności przytłumił co prawda pobyt w szpitalu psychiatrycznym, lecz spotkanie tytułowej żmii pozwala je odzyskać.

Po omówieniu tych wszystkich pozycji można zaryzykować stwierdzenie, iż pisarstwo Sapkowskiego zmierza w stronę coraz ściślejszego osadzania motywów fantastycznych w rzeczywistości. Saga o wiedźminie dzieje się w świecie wymyślonym (choć padają sugestie, jakoby akcja miała miejsce na Ziemi przed epoką lodowcową), trylogia husycka - na początku XV wieku, natomiast Żmija ociera się o teraźniejszość (w epilogu mowa jest o polskiej interwencji w Afganistanie).


Bibliografia

Opowiadania:

• Wiedźmin, REPORTER, Poznań 1990.
• Ostatnie życzenie, superNOWA, Warszawa 1993.
• Miecz przeznaczenia, superNOWA, Warszawa 1993.
• Coś się kończy, coś się zaczyna, superNOWA, Warszawa 2000 (zawiera również opowiadania spoza cyklu wiedźmińskiego).

Powieści:

• Krew elfów, superNOWA, Warszawa 1994.
• Czas pogardy, superNOWA, Warszawa 1995.
• Chrzest ognia, superNOWA, Warszawa 1996.
• Wieża Jaskółki, superNOWA, Warszawa 1997.
• Pani Jeziora, superNOWA, Waszawa 1999.
• Narrenturm, superNOWA, Warszawa 2002.
• Boży bojownicy, superNOWA, Warszawa 2004.
• Lux perpetua, superNOWA, Warszawa 2006.
• Żmija, superNOWA, Warszawa 2009.

Inne:

• Oko Yrrhedesa, MAG, Warszawa 1995 (gra fabularna, mająca być wprowadzeniem w gatunek).
• Świat króla Artura. Maladie, superNOWA, Warszawa 1995 (esej).
• Rękopis znaleziony w Smoczej Jaskini, superNOWA, Warszawa 2001 (słownik literatury fantastycznej).

Wywiady:

• Historia i fantastyka, superNowa, Warszawa 2005 (wywiad-rzeka przeprowadzony przez Stanisława Beresia).
• "Stylizacja na zgorzknienie". Z Andrzejem Sapkowskim rozmawia Konrad T. Lewandowski, "Lampa" 8/2004.

Omówienia:

• Mariusz Czubaj, "Smutek Dolnego Śląska", "Polityka" 48 (2582) / 2006.
• Jakub Z. Lichański, "Nadgryziony rękopis czyli jak (nie) pisać o fantasy", "Nowe Książki" 11 / 2001 (Rękopis znaleziony w smoczej jaskini).
• Wojciech Orliński, "Bohater głupek", "Gazeta Wyborcza" 6.11.2002.
• Aleksandra Piekara, "Niedaleko od Wiedźmina?", "Opcje" 1 (78)/2010 (Żmija).
• Anita Krupa, "Sapkowski i Tolkien", "Ha!art" 1/2000.
• Tomasz Wojnarowski, " :'Lux Perpetua', czyli quasi-historii ostateczny koniec", "Portret" 23/2007.

Autor: Paweł Kozioł, październik 2010