Aktorka teatralna i filmowa. Urodziła się 12 maja 1933 roku w Warszawie.

W 1955 roku ukończyła Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie. W tym samym roku debiutowała w krakowskim Teatrze Młodego Widza w widowisku Ballady i romanse według Adama Mickiewicza w reżyserii Haliny Gallowej. W Teatrze Młodego Widza występowała do 1957 roku, w latach 1957-1959 należała do zespołu Teatru im. Juliusza Osterwy w Lublinie. W kolejnych latach grała na scenach warszawskich: w Teatrze Powszechnym (1959-1964, 1966-1968), Teatrze Ateneum (1964-1965, 1982-1986), Teatrze Narodowym (1968-1982) oraz w Teatrze Współczesnym (1986-2006). Jest wykładowcą Akademii Teatralnej w Warszawie, autorką wspominkowych książek Zatrzymać czas (1990), Zdarzenia potoczne (1993), Zapach szminki (2000) oraz zbioru felietonów Opowieści moje (2000).

Jej pierwszym znaczącym sukcesem była rola Nory w Domu lalki Henryka Ibsena w reżyserii Jerzego Golińskiego (Teatr im. Osterwy w Lublinie, 1958). Dwa lata później uznanie przyniosła jej wzruszająco zagrana Grusza Wachnadze w Kaukaskim kredowym kole Bertolta Brechta w reżyserii Ireny Babel (Teatr Powszechny w Warszawie, 1960), a w 1961 roku tytułowa Eurydyka w sztuce Jeana Anouilha w reżyserii Jacka Szczęka - przekonująco pokazana dziewczyna, żywcem wyjęta z ówczesnych warszawskich kawiarni czy studenckich klubów. Przy okazji Eurydyki Andrzej Hausbrandt pisał:

"(...) aktorkę drążyła sprawa, która potem stanie się świadomą osią jej twórczości: granie zawsze siebie, tyle że w danej, założonej sytuacji" ("Kucówna", Warszawa 1977).

Kolejne ważne role teatralne Kucówny z lat 60. związane są z przedstawieniami Adama Hanuszkiewicza realizowanymi na deskach Teatru Powszechnego. Aktorka pokazała naiwną Pannę Młodą w Weselu Stanisława Wyspiańskiego (1963), pełną dramatycznego napięcia Sonię w Zbrodni i karze według Fiodora Dostojewskiego (1964), zagrała Kazimierę Wąsowską w Panu Wokulskim według Lalki Bolesława Prusa (1967) i Dianę w Fantazym Juliusza Słowackiego (1967).

Nieskrywanie w rolach własnego "ja", nadawanie granym postaciom, niezależnie od repertuaru, współczesnego rysu, sprawiło, że widzowie łatwo utożsamiali się z kreowanymi przez nią bohaterkami.

"Postaci stwarzane przez nią na scenie, określane są prawidłami dobrego smaku i gustu, wyważone wedle zasad prawdy psychologicznej, ich działania umotywowane są obyczajowo i społecznie, zgodnie z powszechnym doświadczeniem i życiowym prawdopodobieństwem, i - co najważniejsze - zgodnie z osobowością artystki" - pisała Elżbieta Baniewicz ("Teatr" 1976, nr 7).

W następnych sezonach Kucówna grała w kolejnych przedstawieniach Hanuszkiewicza, tym razem na scenie Teatru Narodowego. Była Żoną w Nie-Boskiej komedii Zygmunta Krasińskiego (1969) i tytułową świętą Joanną z utworu George'a Bernarda Shawa (1969). W interpretacji Kucówny Joanna pozostała przede wszystkim zwykłą dziewczyną, która równocześnie ma w sobie wiele heroizmu:

"W sylwetce Joanny stworzonej przez Kucównę dominuje prostota i żarliwość" - notował Andrzej Władysław Kral ("Teatr" 1969, nr 21)

Zagrała także m.in. Gertrudę w Hamlecie Szekspira, emanującą erotyzmem matkę duńskiego królewicza (1970), utrzymaną w komediowej konwencji Maszę w Trzech siostrach Antoniego Czechowa (1971) i Lady Makbet w Makbecie Szekspira (1972).

W 1973 roku stworzyła jedną ze swoich najciekawszych ról z tego okresu - wcieliła się w postać Berty w Wygnańcach Jamesa Joyce'a w reżyserii Andrzeja Łapickiego (Teatr Narodowy).

"(...) potrafiła w roli Berty stworzyć żywą, pełną pasji, temperamentu i wdzięku postać 'wiecznej kobiety' - jakiegoś prototypu niezapomnianej Molly z 'Ulissesa' " - pisała Leonia Jabłonkówna ("Teatr" 1973, nr 9).

Rok później można ją było zobaczyć w Miesiącu na wsi Iwana Turgieniewa, przedstawieniu reżyserowanym przez Hanuszkiewicza w Teatrze Narodowym. Rola Natalii Pietrowny była kontynuacją kobiecych portretów, zapoczątkowanych przez Kucównę w Panu Wokulskim. Tym razem Kucówna pokazała osobę walczącą o osobistą wolność i prawo do uczuć.

"Rola Natalii Pietrowny wyjątkowo przystawała - w tej interpretacji reżyserskiej - do realistycznego, spontanicznego aktorstwa Kucówny" - pisał Hausbrandt - "Odpowiadała na pytania, jakie tak często stawia sobie, rozważając własną sytuację wobec upływającego czasu, przemijania życia, szans, kobiecych warunków" ("Kucówna", Warszawa 1977).

Jedną z najważniejszych teatralnych "rozmów", jakie Kucówna odbyła z widzami, stał się monodram Maria Ireneusza Iredyńskiego w reżyserii Hanuszkiewicza przygotowany na scenie Narodowego (1975). Rozmowa była tym istotniejsza, że dotyczyła współczesnej rzeczywistości polskiej, a bohaterka monodramu należała do pokolenia Kucówny. W drugiej części przedstawienia aktorka pojawiała się na scenie w prywatnym ubraniu, a cały spektakl nabierał bardzo osobistego charakteru.

"(...) gra tu siebie jako aktorkę zarówno mówiąc tekst aktorki, jak i wtedy, gdy przekazuje historię życia bohaterki 'Marii'. Jej dramatyzm i niezwykłość potwierdza doświadczenie widzów podobnie jak Maria żyjących w tym kraju, zaplątanych w Historię, Politykę i Rzeczywistość dnia codziennego" (Elżbieta Baniewicz, "Teatr" 1976, nr 7).

W kolejnych latach Kucówna zagrała w Teatrze Narodowym u Hanuszkiewcza m.in. Annę Wojnicew w Płatonowie Czechowa (1976) i odartą z patosu Fedrę w tragedii Jeana Racine'a (1977), ale sprawdziła się również w repertuarze komediowym. W 1980 roku wcieliła się w postać Elwiry, żony pechowego pisarza, we współczesnej komedii Seans Nöela Cowarda:

"Kucówna umie ruszać się, mówić, śmiać się, umie nawet - co należy do rzadkich wyjątków w polskim aktorstwie - płakać w rytm melodii Duke'a Ellingtona" - pisała o tej roli Agnieszka Baranowska ("Kultura" 1980, nr 15).

W spektaklach reżyserowanych przez Hanuszkiewicza, tym razem w Teatrze Ateneum, Kucówna zagrała jeszcze m.in. Zdawnialską w Synu marnotrawnym Stanisława Trembeckiego (1983) oraz Elwirę w Cydzie Pierre'a Corneille'a (1985). U Macieja Englerta na scenie Teatru Współczesnego była Fioną Foster w Jak się kochają w niższych sferach Alana Ayckbourna (1983) i Charlottą Schoen w Letycji i Lubczyku Petera Shaffera (1989), tworząc gwiazdorski duet z Mają Komorowską. W 1991 roku zagrała Starą w Krzesłach Eugene'a Ionesco w reżyserii Szczepana Szczykno (Teatr Dramatyczny w Warszawie). Partnerował jej w roli Starego Henryk Bista.

"Wykonawcy znakomicie wytrzymują - i czytelnie przekazują - nieustanne mieszanie gatunków teatralnych, granie w wielu konwencjach, od klasycznego dramatu po absurdalną groteskę" - pisała Magdalena Raszewska ("Słowo" 1991, nr 7).

Na scenie warszawskiego Współczesnego grała także m.in. Martę Lipkową w Rozbitym dzbanie Heinricha Kleista (1992) i Myrtle Webb w Naszym mieście Thorntona Wildera (1998) - oba przedstawienia w reżyserii Englerta oraz Wdowę Drugą we Wdowach Sławomira Mrożka w reżyserii Erwina Axera (1992). Wystąpiła w spektaklach reżyserowanych przez Zbigniewa Zapasiewicza: była Panią Tooth we Wszystko w ogrodzie Edwarda Albee'go (1998) oraz Jean Horton w Kwartecie Ronalda Harwooda (2000). W 2001 roku wystąpiła w roli Matki w Bambini di Praga przedstawieniu Agnieszki Glińskiej według Bohumila Hrabala. Ostatnio można ją było oglądać jako Connie w spektaklu Masz być szczęśliwa Simona Burta zrealizowanym przez Jana Bratkowskiego w warszawskim Teatrze Ochoty (2006) oraz na deskach warszawskiego Teatru Komedia jako Panią de Rosemonde w Niebezpiecznych związkach Christophera Hamptona w reżyserii Bartłomieja Wyszomirskiego (2008).

Dorobek telewizyjny Kucówny to kilkadziesiąt ról w Teatrze Telewizji, z którym zaczęła współpracę w 1959 roku. Jedną z jej pierwszych ról na małym ekranie była Manduła we fragmentach Zawiszy Czarnego Słowackiego w reżyserii Hanuszkiewicza (1959). Potem wystąpiła w jego następnych przedstawieniach, m.in. w Białej Adolfa Rudnickiego w roli Flory (1960) oraz w monodramie Listy Heloizy wg Pierre'a Abelarda (1963), a także jako Zosia w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza (1966) oraz tytułowa Panna Julia z dramatu Augusta Strindberga (1971). Brała udział w poetyckich spektaklach Hanuszkiewicza - m.in. Kwiatach polskich Juliana Tuwima (1965) i Pochwalone niech będą ptaki Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego (1967). Zagrała też m.in. Walę w Irkuckiej historii Aleksieja Arbuzowa w reżyserii Stanisława Wohla (1964), Lizzie w Ladacznicy z zasadami Jean-Paul Sartre'a w reżyserii Jana Bratkowskiego (1964), Ksantypę w Obronie Ksantypy Ludwika Hieronima Morstina w reżyserii Jerzego Gruzy (1969) i tytułową Balladynę w przedstawieniu przygotowanym przez Ewę i Czesława Petelskich (1970). Wzięła udział w poetyckim programie Listy śpiewające Agnieszki Osieckiej w reżyserii Olgi Lipińskiej (1966), była też prostytutką Zulą w Notesie Zdzisława Skowrońskiego w reżyserii Jerzego Antczaka (1968) - Hausbrandt pisał, że rola była doskonała

"Właśnie dla Kucówny. Aktorki, która z wyjątkowym talentem potrafi przekazywać widowni owe zbitki sprzecznych uczuć miotających kobietą, odsłaniającej z wyjątkową intuicją tajemnice pokrętnych, połamanych przez los i dramatyczne okoliczności, ludzkich psychik" ("Kucówna", Warszawa 1977).

Powróciła do roli Kazimiery Wąsowskiej, tym razem w Telepatrzydle pana Prusa, widowisku Hanuszkiewicza z 1969 roku. Rok później grała Bronkę w czeroodcinkowym serialu teatralnym Ireny Bołtuć na podstawie Dziewcząt z Nowolipek Poli Gojawiczyńskiej. Niecodziennym przedsięwzięciem telewizyjnym stały się Opowieści mojej żony w reżyserii Hanuszkiewicza na podstawie krótkich opowiadań drukowanych w prasie przez Mirosława Żuławskiego (1972-1973). W tych rozpisanych na kilkanaście odcinków kameralnych historiach publiczność nie widziała postaci granej przez aktorkę, ale samą Kucównę, która raz jeszcze dała dowód, że potrafi poprzez kamerę nawiązać bezpośredni kontakt z odbiorcą.

"Indywidualność aktorska Kucówny, jej odrębność artystyczna, to umiejętność wewnętrznego skupienia, koncentracji psychicznej, sugerowania nam, że coś nas z nią łączy, że mamy jakiś wspólny sekret (...)" - pisał o jej telewizyjnych rolach Wiesław Czapiński. - "(...) Widownia odczuwa ten kontakt - dialog zostaje nawiązany natychmiast" ("Ekran" 1968, nr 4).

Jej filmografia jest skromniejsza. Ma na swoim koncie kilkanaście ról filmowych i serialowych. Pierwszą z nich zagrała w obyczajowym filmie Leonarda Buczkowskiego Deszczowy lipiec (1957). Potem była jeszcze m.in. Bronką w tragedii miłosnej Wiano Jana Łomnickiego (1963), Teresą w telewizyjnym dramacie obyczajowym Bariery dźwięku Zbigniewa Kuźmińskiego (1968) i lekarką Marią w Spirali Krzysztofa Zanussiego (1978). Wystąpiła w tytułowej roli w Sabinie, psychologicznym filmie w reżyserii Kazimierza Tarnasa (1998). Oglądać ją można było także w nowych serialach: Egzaminie z życia (2005-2007) i Dwóch stronach medalu (2006-2007) i Domu nad rozlewiskiem (2009).

Odznaczenia i nagrody:

• 1963 - Nagroda Komitetu ds. Polskiego Radia i Telewizji za wybitne role w repertuarze współczesnym na antenie Polskiego Radia;
• 1964 - Nagroda Komitetu ds. Polskiego Radia i Telewizji za kreacje aktorskie w Teatrze Telewizji oraz występy estradowe w kabarecie "Mix";
• 1964 - Nagroda za rolę Panny Młodej w Weselu Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Adama Hanuszkiewicza w Teatrze Powszechnym w Warszawie na 4. Kaliskich Spotkaniach Teatralnych;
• 1964 - Nagroda aktorska I stopnia za rolę Sonii w Zbrodni i karze według Fiodora Dostojewskiego w reżyserii Adama Hanuszkiewicza w Teatrze Powszechnym w Warszawie na Festiwalu Sztuk Rosyjskich i Radzieckich w Katowicach;
• 1968 - Nagroda Komitetu ds. Polskiego Radia i Telewizji za kreacje aktorskie w spektaklach Teatru Telewizji;
• 1968 - Złoty Ekran '67;
• 1969 - Złoty Ekran '68 - za kreacje aktorskie w spektaklach telewizyjnych - za rolę tytułową w Elektrze Eurypidesa w reżyserii Adama Hanuszkiewicza i rolę Dorli w Szewskiej pasji Filipa Hotza Maxa Frischa w reżyserii Nicoloffa Serge'a;
• 1970 - Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski;
• 1971 - Nagroda II stopnia za osiągnięcia aktorskie w teatrze i w Teatrze Telewizji przyznana przez Ministerstwo Kultury i Sztuki;
• 1974 - Nagroda miasta stołecznego Warszawy;
• 1974 - Nagroda Komitetu ds. Polskiego Radia i Telewizji za rolę w Opowieściach mojej żony Mirosława Żuławskiego w reżyserii Adama Hanuszkiewicza (razem z Adamem Hanuszkiewiczem i Mirosławem Żuławskim);
• 1975 - Medal 30-lecia PRL;
• 1975 - Nagroda za rolę Matki Boskiej Poczajowskiej w przedstawieniu Beniowski według Juliusza Słowackiego w reżyserii Adama Hanuszkiewicza w Teatrze Narodowym w Warszawie na 1. Opolskich Konfrontacjach Teatralnych;
• 1976 - Nagroda I stopnia za rolę tytułową w przedstawieniu Maria Ireneusza Iredyńskiego w reżyserii Adama Hanuszkiewicza w Teatrze Narodowym w Warszawie na 17. Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu;
• 1977 - Odznaczona nagrodą "Za zasługi dla Warszawy";
• 1978 - Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski;
• 1990 - Nagroda główna za rolę Charlotty Schoen w Letycji i Lubczyku Petera Shaffera w reżyserii Macieja Englerta w Teatrze Współczesnym w Warszawie na 30. Kaliskich Spotkaniach Teatralnych;
• 1996 - Dyplom za najlepsze varsaviana - wyróżnienie za książkę "Zatrzymać czas";
• 1997 - Nagroda prywatna Jolanty Geras za całokształt pracy aktorskiej na Wrocławskich Spotkaniach Teatrów Jednego Aktora;
• 1998 - Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski.

Autor: Monika Mokrzycka-Pokora, grudzień 2007; aktualizacja: listopad 2009.