Koniec XIX wieku. Łódź, centrum rodzącego się polskiego włókiennictwa. Karol Borowiecki pracuje u Bucholca jako główny inżynier, marząc o założeniu własnej fabryki, podobnie jak jego przyjaciele - pośrednik Moryc Welt i Maks Baum, syn właściciela starej, podupadającej tkalni. Od spotkanej w teatrze Lucy Zuckerowej, pięknej żony bogatego fabrykanta, Karol wyciąga tajemnicę: wkrótce mają zostać podniesione cła na bawełnę. Trzej przyjaciele łączą kapitały i Moryc wyjeżdża do Hamburga, by kupić jak największy transport surowca: po jego sprzedaży będą mieli kapitał na budowę fabryki.

Łódzcy fabrykanci, obawiając się konkurencji firmy Borowieckiego, który jako Polak mógłby liczyć na lepszy zbyt swoich towarów, organizują opór. Borowieckiemu zamyka się kredyt, odmawia sprzedaży maszyn. Karol sprzedaje rodzinny majątek dawnemu fornalowi wzbogaconemu na dostawach do łódzkich zakładów. Ojciec Karola, ziemianin nie pojmujący nowych czasów, wraz z mieszkającą w jego dworku Anką, narzeczoną Borowieckiego, przenoszą się do Łodzi. Fabrykę udaje się dokończyć.

Stary Zucker dowiaduje się o romansie żony z Karolem. Mimo zapewnień o bezpodstawności oskarżeń, każe śledzić żonę wyjeżdżającą właśnie do Berlina. Karol potajemnie jej towarzyszy. W pociągu odbiera telegram o pożarze fabryki. Tej samej nocy umiera jego ojciec.

Fabryka nie była ubezpieczona, przyjaciele są zrujnowani. Jedynym wyjściem staje się zerwanie z Anką i ślub z córką niemieckiego milionera, Madą Mueller. Borowiecki osiąga cel, staje się wielkim przemysłowcem.

" 'Ziemia obiecana' ukazuje nam kapitalizm nieucywilizowany, surowy, prawdziwszy, jakby będący emanacją samej zwierzęcej natury człowieka. Świat łódzkiego biznesu jest tak jawny i naturalny w swojej nikczemności, że aż - na zasadzie paradoksu - wydaje się światem, który w ogóle nie zetknął się z normami etycznymi, światem bez grzechu. Przez ten obszar mroku przechodzi jedyna smuga światła: przyjaźń łącząca Polaka, Żyda i Niemca. Ta przyjaźń i solidarność jest wyzwaniem rzuconym wilczemu stadu." (Konrad Eberhardt, "Kino" 1974)

"Z pozoru może się wydawać, iż Wajda jest zafascynowany niespożytą siłą witalną, energią, przedsiębiorczością, a także brakiem zahamowań i życiowym bądź seksualnym apetytem trzech młodych bohaterów 'Ziemi obiecanej'. W istocie przecież - ostrzej niż to napisał Reymont, wydobywa na jaw całą pustkę ich życia, pokrytą dynamicznym infantylizmem i automatyzmem robienia za wszelką cenę 'grubych pieniędzy'. Na końcu filmu, gdy już porobili interesy i doprowadzili do mety życiowe kariery, widzimy bezbarwnych, zgaszonych, postarzałych, kuklastych panów dorobkiewczów i posiadaczy wielkiego kapitału: 'realnych ludzi' bez przyszłości." (Tomasz Burek, "Kino" 1974)

"Karol Olbrychskiego był współczesny. To ktoś, kto - wsłuchawszy się w ducha czasu - pozostawił daleko za sobą domową edukację i zamroził sobie duszę. Od winy wobec samego siebie - doszedł do strzelania do robotników. Dlatego mimo całej monumentalnej demoniczności 'Ziemia obiecana' brzmiała aktualnie. I w niczym nie wyłamywała się z tradycji szkoły polskiej: zbiorowej psychoterapii. A końcowy gest najodważniejszego z robotników, który na salwę policji zareagował odruchem buntu, nie tyle odsyłał do niedawnych wydarzeń grudniowych, jak szeptano po premierze, ile raczej proroczo antycypował zdarzenia, które miały nastąpić już niedługo..." (Tadeusz Lubelski, "Kwartalnik Filmowy" 1997)

"W wizji Wajdy Łódź to miasto spotęgowane, przerysowane, owładnięte jednym celem. Dźwięk krosien i zgiełk giełdy są jego muzyką, która oszałamia, zabija uczucia, odbiera rozum i zapędza w obłędny rytm. Miato Wajdy, wyolbrzymione i spotworniałe czarne królestwo kapitału i spekulacji - to Łódź, ale także dżungla Manchesteru lub Chicago. Łódź ma swój wywoławczy motyw muzyczny - staccatto krosien. W tle narastający szum maszyn, pasów transmisyjnych, prowadnic. Wielkofabryczny rapsod zagłusza krzyk człowieka, którego miażdżą tryby. Na białych suknach pojawiają się czerwone kwiaty krwi.
Film Andrzeja Wajdy - spójny i rozdarty, jednolity i wielostylowy, piękny i dosadny. Mistrzowsko przeczuty i niekonsekwentny. Styl, w którym z 'grzechów' wybucha żywiołowość. Łaczy urodę ze złym smakiem, rozum z uczuciem, intuicję z doświadczeniem, poezję z prozą. Film wybitny." (Aleksander Ledóchowski, "Film")

"Spojrzałem na ten film na nowo. Przed laty chwalono rytm i impet 'Ziemi obiecanej', dziś jednak wydały mi się one niewystarczające; przemontowałem więc film, znacznie go skracając. Także dźwięk musiał być poddany daleko idącej obróbce, ze względu na nowe możliwości techniczne dzisiejszych kin. Dodałem scenę, w której łódzcy bankierzy i rachmistrze, ludzie bardzo różni razem muzykują. Bohaterowie, którzy myślą tylko o pieniądzach, i przed oczami mają same taryfy celne, spotykają się nagle po to, żeby grać wspólnie jakiś kwartet Mendelssohna czy Schumanna. To nie tylko zaskakuje, to czyni fim bardziej paradoksalnym i głębszym."(Andrzej Wajda o nowej wersji Ziemi obiecanej, która powstała w 2000 roku, "Kino" 2000)

• Ziemia obiecana, Polska 1974/2000. Reżyseria i scenariusz według powieści Władysława Stanisława Reymonta - Andrzej Wajda. Zdjęcia Witold Sobociński, Edward Kłosiński, Wacław Dybowski. Montaż Halina Prugar, Zofia Dwornik. Dźwięk Krzysztof Wodziński, Leszek Wronko. Muzyka Wojciech Kilar. Scenografia Tadeusz Kosarewicz. Kierownictwo produkcji Barbara Pec-Ślesicka, Janina Krassowska. Obsada Daniel Olbrychski (Karol Borowiecki), Wojciech Pszoniak (Moryc Welt), Andrzej Seweryn (Maks Baum), Anna Nehrebecka (Anka), Tadeusz Białoszczyński (ojciec Karola), Franciszek Pieczka (Mueller), Bożena Dykiel (Mada Mueller), Danuta Wodyńska (Muellerowa), Marian Glinka (Wilhelm Mueller), Andrzej Szalawski (Bucholc), Jadwiga Andrzejewska (Bucholcowa), Kalina Jędrusik (Lucy Zuckerowa), Jerzy Nowak (Zucker), Stanisław Igar (Gruenspan), Kazimierz Opaliński (ojciec Maksa), Andrzej Łapicki (Trawiński), Zbigniew Zapasiewicz (Kessler), Piotr Fronczewski (Horn), Wojciech Siemion (Wilczek), Jerzy Zelnik (Stein), Włodzimierz Boruński (Halpern), Marek Walczewski (Bum-Bum), Bogusław Sochnacki (Grosglueck), Bohdana Majda (Grosglueckowa), Teodor Gendera (Endelman), Aleksander Dzwonkowski (ksiądz), Kazimierz Wichniarz (Zajączkowski), Zdzisław Kuźniar (Kaczmarek), Jan P. Kruk (służący Mateusz), Jerzy Obłamski (Malinowski), Zofia Gryglaszewska (Malinowska), Grażyna Michalska (Zośka Malinowska), Maciej Góraj (Adam Malinowski), Lidia Korsakówna (wdowa), Emilia Krakowska (Gitla), Kazimierz Kaczor (Kipman), Jerzy Przybylski (lekarz Bucholca), Mieczysław Waśkowski (August - służący Bucholca), Alicja Sobieraj (służąca Anki), Krzysztof Majchrzak (Socha). Produkcja PRF Zespoły Filmowe - Zespół X. Kolor, 35 mm - 4896 m i 70 mm - 6100 m, 175'

Nagrody:

• 1975
  - I nagroda Złoty Hugon na XI MFF w Chicago, Złoty Medal na IX MFF w Moskwie
  - Grand Prix - Złote Lwy Gdańskie (ex aequo) oraz nagroda za scenografię, muzykę i rolę Wojciecha Pszoniaka na II Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku
  - Złote Grono VII Lubuskiego Lata Filmowego w Łagowie
  - Syrena Warszawska - Nagroda Klubu Krytyki Filmowej Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich
  - Nagroda I stopnia Ministra Kultury i Sztuki dla Andrzeja Wajdy
• 1976 - nominacja do Oscara - nagrody amerykańskiej Akademii Filmowej
• 1977 - Grand Prix Złoty Kłos na XXI MFF w Valladolid
• 1978
  - I nagroda dla najlepszego filmu na XVIII MFF w Cartagenie w Kolumbii i nagroda dla najlepszego reżysera festiwalu
  - Grand Prix XIX MFF w Avellino