Wojciech Bąkowski to jeden z najbardziej oryginalnych i wyrazistych artystów, działających w obszarze filmu animowanego. Jego twórczość - w pełni autorskie animacje, w których ekspresyjnym obrazom, towarzyszy niski, transowy głos artysty - zajmuje już znaczącą pozycję w świecie sztuki najnowszej, nie tylko w Polsce. Eksplorujące ciemne rewiry rzeczywistości obrazy z filmów artysty, dopełnione recytowanymi przez autora frazami własnych, niekonwencjonalnych wierszy, sprawiają, iż filmowy język reżysera należy do najwyraźniej rozpoznawalnych.

Bąkowski studiował w poznańskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie uzyskał dyplom w Pracowni Audiosfery Leszka Knaflewskiego oraz w Pracowni Filmu Animowanego Hieronima Neumanna. Od 2004 roku jest frontmanem grupy KOT, która koncertuje w oparciu o partytury na trzech wokalistów i dwa magnetofony dwukasetowe. Obok Bąkowskiego - teksty, muzyka, głos - obecnie tworzą ją Piotr Bosacki i Przemysław Sanecki. Należy do stowarzyszenia PINKPUNK; jest także liderem postrapowej formacji Czykita oraz grupy NIWEA. Wraz z Piotrem Bosackim, Radosławem Szlagą, Tomaszem Mrozem, Magdaleną Starską i Konradem Smoleńskim współtworzy grupę artystyczną PENERSTWO. Jest mocnym filarem tzw. nowej "ekspresji poznańskiej", grupy twórców o zbliżonej wrażliwości artystycznej, w których sztuce odzwierciedlenie znajduje penerska wizja rzeczywistości - wulgarna, czasem obsceniczna, fascynująca w swojej brzydocie, a jednocześnie nie pozbawiona pewnej delikatności.

Prace Bąkowskiego prezentowane były na wystawach zbiorowych i indywidualnych m.in. w: Muzeum Narodowym w Poznaniu, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, CSW Zamek Ujazdowski, Zachęcie Narodowej Galerii Sztuki, w Gare Saint Sauveur na Festivalu LILLE 3000 we Francji, Kunstverein we Freiburgu, Sainsbury Centre for Visual Arts w Norwich. Artysta brał także udział w biennale młodej sztuki "Younger than Jesus", zorganizowanym w nowojorskim New Museum. Jest zwycięzcą czwartej edycji konkursu Spojrzenia 2009, w którym głosem międzynarodowego jury uznany został za najbardziej interesującego twórcę młodej polskiej sceny artystycznej minionych dwóch lat. Specjalnie na konkurs, wraz z laureatką drugiej nagrody Anną Molską, przygotowali wideoinstalację zatytułowaną "Ukończono". Bąkowski został jednak doceniony przede wszystkim za dokonania ostatnich lat, a w szczególności swoje oryginalne, non-camerowe filmy animowane, malowane bezpośrednio na taśmie, z towarzyszącą obrazom melorecytacją autora. Wypracowanie autorskiego, rozpoznawalnego od pierwszych kadrów języka filmowego, zajęło młodemu artyście zaledwie kilka lat.

Jedynie pierwsze, studenckie etiudy odbiegają od późniejszej, właściwej Bąkowskiemu stylistyki, choć wyrazista osobowość artysty i wnikliwość w obserwowaniu rzeczywistości również na tych obrazach odcisnęły swoje piętno. Zrealizowane w 2003 roku Pętla i Masa dotykają problemu społecznego zniewolenia jednostki, która poprzez bezmyślne rytuały codzienności staje się elementem zunifikowanego tłumu. Egzystencja, składających się na ową masę indywiduów, sprowadza się do mechanicznie powtarzanych, tworzących pętlę, zdarzeń. Monochromatyczną plastykę obu filmów dopełnia równie istotna warstwa audialna - zgrzytliwy odgłos jadącego tramwaju i miarowy stukot kroków, który przebija się także, przez podobnie jak inne czynności, zautomatyzowaną i machinalną wieczorną modlitwę. Obie animacje zostały uhonorowane Nagrodą specjalną, za szczególne walory artystyczne na Ogólnopolskim Festiwalu Autorskich Filmów Animowanych w 2003 roku.

Po studiach Bąkowski realizował krótkie animacje i wizualizacje do muzyki swoich zespołów, w których wyraźnie widać już charakterystyczny styl autora, jego postpunkowo-penerską estetykę. W filmach pojawia się rozmazana kreska, rozedrgane, przybrudzone kadry - w niektórych obrazach doznanie brudu spotęgowane jest przez szarożółte tło - którym towarzyszy beznamiętny, choć oddziałujący na emocje, głos artysty. Pochodzące z lat 2004-2006 filmy: Gra na psie, Strach, obrazy do muzyki zespołu Czykita ATK i Gwiazdy dymią oraz Kundelku ujadaj perełko rób piekło, zrealizowany do utworu zespołu KOT, przypominają non-camerowe eksperymenty Juliana Józefa Antonisza. W częściowo odmiennej stylistyce utrzymane są teledyski Leży śnieg i Targam swój świat, oba z 2005 roku, w których reżyser wykorzystał przetworzone ujęcia z kamery cyfrowej. Osobne miejsce w twórczości artysty zajmuje również Wstyd, w którym zapętlone erotyczne obrazy zestawione zostały z prezentowanymi w świetle stroboskopów fotografiami przystępujących do pierwszej komunii dzieci. Filmowy dyptyk Wstyd i Strach został wyróżniony w 2006 roku na festiwalu OFAFA, którego jurorzy docenili artystyczną odwagę Bąkowskiego.

W 2007 roku powstały dwie kolejne non-camerowe animacje artysty: - Idziesz ze mną? - gdzie? - w dupę ciemną oraz Film mówiony 1. Pierwsza animacja to rysowane bezpośrednio na taśmie filmowej obrazki z dzieciństwa. Niebieski pisak, którym zostały wykonane, sprawia, że przypominają bazgroły ze szkolnych zeszytów. Do świata dzieciństwa, podwórkowych przygód, nawiązują również przedstawione w filmie historyjki, jednocześnie zabawne i pełne okrucieństwa. Obrazkom młodzieńczych przygód w gronie rówieśników, niebezpiecznych, czasem wręcz dramatycznych towarzyszy głos snującego opowieść narratora-chłopca.

O świecie prymitywnym, wulgarnym, który stanowi jednak znaczącą część rzeczywistości, Bąkowski opowiada także w Filmie mówionym 1. Na autorską prezentację wizji otaczającego świata składają się zarówno sekwencje powracających obrazów, jak i płynący z offu komentarz samego artysty. W charakterystycznej dla siebie poetyce autor-narrator przedstawia ludzką egzystencję: w sposób infantylny, pozornie naiwny, a jednocześnie brutalny, nie pomijając tego, co wstydliwe, nieprzyjemne, wręcz obrzydliwe. Malowane akwarelą, bezpośrednio na taśmie filmowej kadry, których estetykę można określić mianem ekscytującej brzydoty, obrazują odrażającą, a jednocześnie banalną w swej szpetocie, rzeczywistość blokowiska. Świat, po którym oprowadza widza artysta, choć zwyrodniały i odpychający, poprzez rozedrgane, przemawiające do wyobraźni i budzące emocje obrazy i niezwykły język oraz głos narratora, staje się niepokojąco frapujący. Autor wciąga widza w tę rzeczywistość, narzuca własną wizję i odczucia, a jednocześnie zmusza do głębszej refleksji. Film został uhonorowany Srebrną Kreską na festiwalu OFAFA w 2007 roku.

Animacja zapoczątkowała mini serię Filmów mówionych, oznaczonych kolejnymi numerami. Motyw podróży, między innymi, tramwajem, której towarzyszy pełen postękiwań monolog starca-narratora pojawia się w Filmie mówionym 2. Tykający nieustannie zegar, liczniki z samochodowej deski rozdzielczej, motocyklista, kule przypominają o przemijaniu i stanowią element rzeczywistości chorego człowieka, którego "dusza jeździ tramwajami". Przewijające się w kolejnych kadrach przedmioty: okulary, telewizor, czajnik wyznaczają granice świata starca, który czeka na "nieporównywalne zdarzenie, z niczym, to co mi się stanie". Reminiscencje powracającej we wspomnieniach przeszłości przeplatają się z tu i teraz, ze światem za oknem, w którym przewrócone bloki chwilami przypominają nagrobne płyty. Trywialność życia współgra z banalnością śmierci, o którą staruszek pyta spokojnym, wręcz znudzonym oczekiwaniem głosem, niczym o godzinę: "kiedy jest koniec? nie będzie?". Film nie epatuje penerskim przybrudzeniem, odpychającymi obrazami - świat z perspektywy odchodzącego człowieka wydaje bardziej uporządkowany, ascetyczny czy wręcz wyjałowiony. Charakterystyczna poetyka wypowiedzi, językowe zabawy (uredany, uratowany), a przede wszystkim rysunki, malowane tym razem kredką na papierze, ani na chwilę nie pozwalają zapomnieć, kto jest autorem poruszającego obrazu.

Film mówiony 3 nawiązuje do dwu wcześniejszych "mówionych" animacji. Ponownie pojawia się motyw choroby i tykającego zegara, a także obrazy i fragmenty wypowiedzi nawiązujące do części pierwszej. Kadry znów stają się mocno rozedrgane, kontury rysunków rozmazane, a filmowa rzeczywistość odrażająca, niekształtna, zrakowaciała. Duchowa pustka, konflikty społeczne, wypełniająca w pełni bezmyślną egzystencję "roboli" telewizja, to dominanty, wyłaniającego się z offowej melorecytacji obszaru istnienia. Obraz podszytego lękiem ludzkiego bytowania, w którym "tylko rak ma załatwione, że sobie tak rośnie", to powrót do penerskiej, "obleśnej", podszytej erotyką, brudem i smrodem istnienia, wizji rzeczywistości.

Pozornie wyprane z emocji filmy Bąkowskiego, poprzez siłę skondensowanego przekazu, oddziałują w pierwszej kolejności właśnie na emocje widza, który następnie musi zmierzyć się z zakamuflowaną głębią i bogactwem zawartych w nich treści. Utrzymane w nieco przyszarzałej, choć bogatej kolorystyce, ekspresjonistyczne animacje korespondują ze stylistyką Gruppy i niemieckiej Neue Wilde. Warto dodać, iż filmy Bąkowskiego to dzieła w stu procentach autorskie - artysta sam realizuje całość animacji, a działalność na wielu polach artystycznych pozwala na korzystanie z własnej muzyki, dźwięku czy poezji. Artysta jest także autorem książki Ciepły pies, w której znalazły się jego wiersze i rysunki. Wydana, w kilkuset egzemplarzach, przez Galerię Miejską Arsenał w Poznaniu w 2008 roku, towarzyszyła wystawie "Śniące ciała". Dwa lata wcześniej również w GM Arsenał ukazał się katalog do wystawy Bąkowskiego Wu Es Be. Wiersze i rysunki.

Współpracuje z Galerią Leto w Warszawie.
Strona artysty: www.myspace.com/wojciechbakowski.

Filmografia:

• 2003 - Masa (nagrody: OFAFA ‘03), Pętla (nagrody: OFAFA 2003, Łódź ‘04).
• 2004 - Gra na psie, ATK, Wstyd.
• 2005 - Strach, Gwiazdy dymią, Leży śnieg, Targam.
• 2006 - Kundelku ujadaj perełko rób piekło.
• 2007 - Film mówiony 1 (nagroda: OFAFA ‘07), Idziesz ze mną? - gdzie? - w dupę ciemną.
• 2008 - Film mówiony 2, Film mówiony 3.

Autor: Iwona Hałgas, listopad 2009

Czytaj także sylwetkę artystyczną Wojciecha Bąkowskiego autorstwa Karola Sienkiewicza.