Reżyser, scenarzysta filmowy. Urodził się 29 października 1948 roku we Wrocławiu.

W 1971 uzyskał dyplom z matematyki na Wydziale Matematyki, Fizyki i Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego. Studiował również historię sztuki i dziennikarstwo. W 1980 ukończył Studium Scenariuszowe PWSFTViT w Łodzi.

W latach 1974-81 był kierownikiem działów filmowych w miesięczniku "Opole", a później w "Odrze". Działał w Akademickim Klubie Filmowym "81/2". Od 1977 związany z zespołem Filmowym "X". W latach 1985-90 był członkiem Rady Artystycznej Studia Filmowego im. Karola Irzykowskiego, a w latach 1987-90 oraz 1994-96 wiceprezesem Stowarzyszenia Filmowców Polskich. Jest członkiem Rady Programowej miesięcznika "Odra" i wykładowcą reżyserii i scenopisarstwa w szkołach filmowych w Polsce i za granicą. W 1975 otrzymał nagrodę im. Karola Irzykowskiego za publikacje filmowe. W 1990 przyznano mu nagrodę Jury Fundacji Jana Pawła II za twórczość filmową "dającą wyraz szczególnej trosce o człowieka, o podstawowe wartości humanistyczne, zwłaszcza w krańcowo złożonych polskich warunkach społeczno-moralnych". W tym samym roku otrzymał Nagrodę Miasta Wrocławia.

Zaczynał karierę jako dziennikarz filmowy. Pisze lekko, inteligentnie i dynamicznie, a jego krytyka jest cięta, lecz wyważona. Wydał dwa zbiory felietonów filmowych: Wróżenie z kina (Ossolineum 1978) i Niewinność utracona w kinie (Ossolineum 1981) oraz zbiór reportaży Pierwszy stopień do piekła (Wyd. Łódzkie 1978). Tak o tym opowiadał:

"Krytykiem filmowym byłem zamiast. Wiedziałem już w szkole średniej, że kiedyś będę próbował robić filmy. Rozumiałem wtedy reżyserię (...) jako rodzaj powołania. Był to rezultat wychowania na filmach szkoły polskiej." ("Film" 1988 nr 51)

Już pod koniec studiów próbował swoich sił w realizacji filmów i w 1971 zdobył I nagrodę oraz nagrodę publiczności za film krótkometrażowy Wielki świat na festiwalu filmów studenckich w Katowicach.W 1977 napisał scenariusz do filmu telewizyjnego Poza układem. Podczas realizacji filmu współpracował z reżyserem Janem Rutkiewiczem oraz zagrał postać Stefcia. Później był asystentem Andrzeja Wajdy przy filmie Dyrygent (1979) i II reżyserem u Sylwestra Chęcińskiego przy filmie tv Bo oszalałem dla niej (1980). Współpracował również z Wojciechem Marczewskim przy filmie Dreszcze (1981). Napisał scenariusze do filmów Planeta krawiec (reż. Jerzy Domaradzki, 1983) i do Paradox Lake (reż. Przemysław Reut, 2002), za ten ostatni otrzymał w 2002 r. nagrodę na MFF w Mediolanie. Jest również autorem scenariuszy do wszystkich swoich filmów i producentem filmowym (Saco Films).

Jego kariera reżyserska zaczęła się pechowo. Pierwszy film, który reżyserował, telewizyjny Wolny strzelec (1981) nie został dopuszczony do rozpowszechniania. Dopiero po sześciu latach wyświetlono go w telewizji. W międzyczasie Saniewski napisał scenariusz i wyreżyserował następny film Nadzór (1983) i właśnie on bywa często uznawany za jego debiut reżyserski. Film, którego akcja rozgrywa się w więzieniu dla kobiet, a dotyczy między innymi niesprawiedliwych wyroków orzekanych w sądach, nie był zbyt lubiany przez ówczesne władze i do szerokiego rozpowszechniania wszedł dopiero w roku 1988. Maciej Pawlicki tak pisał:

" 'Nadzór' jest filmem kłopotliwym. Drażni i niepokoi, zadaje sobie i nam niewygodne pytania. Daleki jest przy tym od łatwych oskarżeń, bliski jest oskarżeń bardzo trudnych. Wszystko dlatego, że jest filmem ważnym i uczciwym wobec widza." ("Film" 1988 nr 05)

Już po tych dwóch filmach można było stwierdzić, że Saniewski chce w swojej twórczości zajmować się tematami trudnymi i ważnymi społecznie. Jego trzeci film Sezon na bażanty (1985) podejmuje sprawę niewygodnego wówczas problemu emigracji Polaków. W filmie Dotknięci (1988) wraca do kwestii izolacji bohatera uwięzionego i jego tęsknoty za najszerzej pojmowaną wolnością. Tym razem jednak wprowadza nas nie za mury więzienia, a szpitala psychiatrycznego. Ponownie porusza problem uprzedmiotowienia człowieka, jako jedno z zagrożeń, z którym wielu z obywateli musi walczyć. Sam reżyser widział problem jeszcze szerzej:

"Dobudowałem 'Dotkniętym' piętro ogólniejsze: próbowałem zobaczyć w filmie parabolę rzeczywistości, w której jedni grają rolę pacjentów, drudzy zaś lekarzy, ale wszyscy razem zamknięci są w kręgu tej samej choroby." ("Film" 1988 nr 51)

Te cztery filmy Saniewski zrealizował przed rokiem 1989 i każdy z nich ma w sobie podskórną krytykę zniewolenia. Następny film Obcy musi fruwać (1993) powstał już w wolnym kraju i jest komediodramatem, w którym Saniewski opowiada o sytuacji artystów w nowych czasach, zaś w Deszczowym żołnierzu (1996) wraca do tragedii zbrodni stalinowskich. W filmie Bezmiar sprawiedliwości (2006) reżyser ponownie zajmuje się problemem uwięzienia człowieka, tym razem skazanego za nie popełnioną przez niego zbrodnię. Film analizuje problemy funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.

Charakterystyczną cechą wszystkich filmów Saniewskiego jest mieszanie konwencji i stylów. Reżyser uważa, że taki zabieg ożywia narrację, burzy schematy i jest cechą charakterystyczną współczesnego kina.

"Moje filmy mają zwykle widoczną warstwę sensacyjną, bądź melodramatyczną, która, oczywiście, wcale nie jest najważniejsza, ale dopiero na jej podstawie staram się budować znaczenia głębsze. Emocje są do pogodzenia ze sferą intelektualną. Obie te sfery powinny istnieć w filmie, jeśli ma on mieć jakąś rangę i dotrzeć do widza." ("Kino" 1986 nr 05)

Po latach Tadeusz Sobolewski tak ocenia twórczość reżysera:

"Siłą filmów Saniewskiego jest docieranie do ludzkiej słabości bez naiwnego zgorszenia, bez moralizowania. (...) Saniewski jest typem emocjonalnego intelektualisty, który wie i czuje więcej niż jest w stanie przekazać jako reżyser. Jednak się broni. Stanowi przypadek odwrotny niż większość reżyserów, którzy ze szkoły filmowej wynoszą jakąś umiejętność opowiadania, ale nie bardzo wiedzą o czym mówić. Saniewski wie aż za dobrze. ("Gazeta Wyborcza" 2007 nr 59)

Filmografia

Filmy fabularne:

• 1981 - Wolny strzelec. W fabryce ginie podczas pożaru młoda pracownica. Sprawą zajmuje się dziennikarz Piotr (tytułowy wolny strzelec), który w swoim artykule obarcza winą za wypadek Labusa, dyrektora zakładu. Po oddaniu reportażu do druku, dziennikarz odkrywa, że dyrektor jest niewinny, lecz już za późno na wycofanie tekstu. Labus po przeczytaniu oskarżeń dostaje zawału i umiera. Jak się okazało bezkompromisowy, ale i naiwny Piotr stał się narzędziem w rękach zręcznych manipulatorów, którzy chcieli usunąć dyrektora.
  
  
• 1983 - Nadzór. Bohaterką filmu jest młoda więźniarka Klara, skazana za udział w aferze gospodarczej na drakońską, nieadekwatną do winy karę dożywocia. W więzieniu okazuje się, że jest w ciąży. Mimo beznadziejności sytuacji, decyduje się urodzić dziecko. Robi to na przekór całemu światu, wie przecież, że jej dziecko będzie się wychowywać bez matki. Jednak narodziny są dla Klary ostatnią szansą ucieczki przed rozpaczą, dziecko staje się jej jedyną nadzieją. Niezwykle sugestywny dramat psychologiczny, pobudzający do refleksji o granicach ludzkiej wolności, o sprawiedliwości i relacjach między jednostką a społecznością.
  Nagrody: 1984 - Don Kichot - nagroda PF DKF; Nagroda im Andrzeja Munka przyznawana przez PWSFTViT w Łodzi; 1985 - Nagroda za debiut reżyserski na FPFF w Gdańsku; Nagroda FIPRESCI na WTF w Mannheim; Nagroda dla najlepszego filmu roku przyznana przez Niezależny Komitet Kultury "Solidarność" (za rok 1984); 1986 - Złota Taśma przyznawana przez Koło Piśmiennictwa SFP w kategorii: film polski ( za rok 1985).
  
  
• 1985 - Sezon na bażanty. Akcja filmu toczy się w roku 1981. Była żona młodego szpadzisty Pawła w tajemnicy wyjeżdża za granicę, zabierając ich syna. Paweł jedzie w ślad za nimi. Po wielu przygodach udaje mu się odebrać dziecko i przywieźć z powrotem do kraju. Telewizja stara się wykreować go na bohatera i patriotę, który chce, żeby jego syn wychowywał się w Polsce. Dla Pawła cała sprawa ma znaczenie ambicjonalne i jest szczęśliwy, że udało mu się wygrać. Gdy świętuje zwycięstwo, zapominając o swoim dziecku, chłopiec ucieka i idzie pieszo w kierunku granicy, gdzie jest jego matka. Połączenie dramatu rodzinnego z wątkiem sensacyjnym.
  
  
• 1988 - Dotknięci (scenariusz według opowiadania Andrzeja Kijowskiego Oskarżony). Joanna przebywa w szpitalu psychiatrycznym. Mąż, Jan, zabiera ją do domu, gdzie Joanna popełnia samobójstwo. Jan zostaje oskarżony o morderstwo i poddany badaniom psychiatrycznym. Mimo tego, że prokurator umarza sprawę, pogrążony w apatii po serii elektrowstrząsów Jan nadal przebywa w szpitalu. Dopiero za namową syna wraca do domu. Film jest wyrazem lęku i gwałtownym sprzeciwem przeciw przemocy i manipulowaniu człowiekiem.
  Nagrody: 1988 - Nagroda dziennikarzy na FPFF w Gdyni; 1989 - Nagroda Szefa Kinematografii za twórczość filmową w dziedzinie filmu fabularnego, za reżyserię i scenariusz.
  
  
• 1993 - Obcy musi fruwać (prod. Polska, Niemcy). Akcja filmu rozgrywa się w Berlinie, na początku lat dziewięćdziesiątych, niedługo po zburzeniu muru. Reżyser teatralny Maks przyjeżdża do przebywających tam od dłuższego czasu polskich przyjaciół. Chcą razem wystawić ambitną sztukę. Jednak nie mają pieniędzy na realizację swoich planów. Gromadzą fundusze m.in. sprzedając kawałki berlińskiego muru. Walczą z biurokracją. Gdy w końcu po pokonaniu wielu trudności doprowadzają do premiery sztuki, przychodzą na nią tylko dwie osoby. Historia ludzi, którzy usiłują spełnić swoje marzenia w innym kraju, porusza wciąż aktualne kwestie szowinizmu po obu stronach naszej granicy. Film zajął pierwsze miejsce w rankingu dziennikarskim tygodnika "New Times".
  Nagrody: 1993 - Nagrody dla najlepszego filmu oraz najlepszego filmu zagranicznego na MFF w Phoenix; 1994 - "Silver Award" na 27. MFF w Houston; 1997 - "Silver Award" na MFF w Charleston.
  
  
• 1996 - Deszczowy żołnierz (prod. Polska, Niemcy). Uczciwa i nieprzekupna młoda prokuratorka Anna spotyka w deszczu mężczyznę, który nic nie pamięta i nie wie nawet kim jest. Kobieta ukrywa go na terenie opustoszałego miasteczka, gdzie niegdyś stacjonowało radzieckie wojsko. Anna próbuje ustalić tożsamość tajemniczego człowieka, z którym wkrótce zaczyna łączyć ją uczucie. Tropy prowadzą Annę do jej własnego ojca i tragicznej historii jaka rozegrała się w 1949 roku. Film fatalnie przyjęty w Polsce, został doceniony za granicą i wyświetlany był w wielu krajach Europy. W Hollywood, w najbardziej wpływowym tam tygodniku "Variety" ukazała się bardzo pochlebna recenzja filmu.
  Nagrody: 1996 - Nagroda Fundacji Kultury Polskiej na FPFF w Gdyni; 1997 - "Gold Star Award" oraz nagroda za reżyserię na 30. MFF w Houston.
  
  
• 2006 - Bezmiar sprawiedliwości. Bohaterem filmu jest Łukasz, młody absolwent prawa, który chce dociec, czy skazany na 25 lat więzienia Jerzy rzeczywiście zamordował swoją ciężarną kochankę. Sam proces ukazany jest z punktu widzenia oskarżyciela, obrońcy i sędziego. Łukasz podczas swoich poszukiwań znajduje przeoczony przez wszystkich w śledztwie dowód niewinności niesłusznie skazanego człowieka.
  Nagrody: 2006 - wyróżnienie dziennikarzy na FPFF w Gdyni; 2007 – "Złote Zęby" - nagroda publiczności na Festiwalu Filmów Polskich w Chicago; "Brązowe Grono" na Lubuskim Lecie Filmowym w Łagowie; wyróżnienie na Festiwalu Filmu Polskiego w Perpignan; nagroda główna: Brązowa Statuetka Leliwity (Tarnowska Nagroda Filmowa) w Tarnowie; 2008 – nagroda specjalna jury na WorldFest Independent Film Festival w Houston; 2009 – specjalna nagroda Stowarzyszenia Krytyków Filmowych Rosji "Biały Słoń" na Festiwalu Filmów Polskich "Wisła" w Moskwie.

Filmy dokumentalne:

• 2002 - Wracając do Marka - film o związku Marka Hłaski z Sonją Ziemann.
  
  
• 2003 - Zwyczajna świętość (scenariusz we współpracy z Heleną Saniewską) - film przedstawia sylwetkę i działalność kanonizowanej Urszuli Ledóchowskiej, założycielki Zgromadzenia Serca Jezusa Konającego.
  
  
• 2004 - Rozdarcie, czyli Gombro w Berlinie - dokument fabularyzowany o pobycie Gombrowicza w Berlinie w maju 1963 roku.

Reżyserował w teatrach, m.in:

• 2002 - Szczęśliwe wydarzenie (autor: Sławomir Mrożek) Nowy Teatr we Wrocławiu;
• 2003 - Toksyny (autor: Krzysztof Bizio) Teatr im. Jaracza w Łodzi;
• 2004 - Szczęśliwe wydarzenie (autor: Sławomir Mrożek) Teatr im. Juliusza Osterwy w Gorzowie Wielkopolskim;
• 2004 - Nienasycenie, czyli mowy... (autorzy: Wiesław Saniewski i Zbigniew Raj), reżyseria i inscenizacja wspólnie w Jackiem Schoenem, Teatr Bagatela im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego w Krakowie.

Autor: Halina Olczak-Moraczewska, grudzień 2006; aktualizacja: wrzesień 2009.