Jan Kidawa-Błoński nie ukrywa, że inspiracją dla niego i jego współpracowników był głośny film niemiecki Życie na podsłuchu Floriana Henckla von Donnersmarcka - wyróżniony Europejską Nagrodą Filmową, Oscarem i wieloma innymi prestiżowymi nagrodami obraz życia w NRD, obserwowany przez funkcjonariusza tamtejszej służby bezpieczeństwa Stasi.

"Można założyć, że jednym z bohaterów tamtego filmu jest dramaturg i reżyser teatralny Bertolt Brecht, którego kochanka została zwerbowana przez Stasi - mówił reżyser w wywiadzie zamieszczonym w materiałach prasowych filmu. - Jednak pozostałe realia 'Życia na podsłuchu' zostały zmienione, akcja rozgrywa się w innym okresie, po śmierci Brechta, jeden z bohaterów jest dramaturgiem, inny reżyserem. Nie chodzi więc o samego Brechta, ale o przypadek Brechta, o ukazanie pewnych mechanizmów działania bezpieki, wspólnych, jak wiemy, dla całego bloku wschodniego, choć w przypadku NRD szczególnie drastycznych. Podobnie jest z naszym filmem: 'Różyczka', wspierając się przypadkiem podobnym do losów znanego pisarza, opowiada o metodach inwigilacji i represjonowania środowisk twórczych pod koniec lat 60. ubiegłego stulecia."

Nazwisko pisarza nie wydaje się szczególnie istotne, choć dla wielu widzów Różyczka będzie filmem z kluczem. Ale film Kidawy-Błońskiego to przede wszystkim próba spojrzenia na koniec lat 60. - coraz bardziej duszną atmosferę schyłku rządów Władysława Gomułki, wewnątrzpartyjne rozgrywki o władzę, których rezultatem była wrzawa o Dejmkowską inscenizację Dziadów Adama Mickiewicza, studencki protest Marca 1968 roku i pomarcowa hucpa, skutkująca emigracją kilkunastu tysięcy osób pochodzenia żydowskiego, w większości czujących się Polakami, a przecież wyklętych przez aparat państwowy i zmuszonych do wyjazdu z upokarzającym "dokumentem podróży" - paszportem bez prawa powrotu - w ręce.

Ten ponury fragment polskiej historii twórcy Różyczki pokazują przez pryzmat osobliwego trójkąta uczuciowego. Bohaterem tej opowieści jest z jednej strony wybitny pisarz Adam Warczewski (gra go Andrzej Seweryn), z tzw. trudną przeszłością, daleki od poparcia dla obowiązującego systemu politycznego, lecz zarazem legitymizujący go swą twórczością i obecnością w życiu kulturalnym. Z drugiej strony pojawia się oficer Służby Bezpieczeństwa Roman Rożek (Robert Więckiewicz), mający Warczewskiego rozpracowywać - oddany systemowi i czerpiący z tego określone profity. Dla osiągnięcia założonych celów gotów jest poświęcić nawet własne życie osobiste - sugeruje swojej kochance (Magdalena Boczarska) wejście w krąg znajomych pisarza. Tak rodzi się agentka "Różyczka", donosząca bezpiece na dumnego ze swej niezależności literata. Ale Rożek nie przewidział, że dziewczyna, która została agentką z miłości do niego, ulegnie fascynacji mężczyzną, którego ma obserwować. Nie tylko odtrąci - prostackie może, lecz szczere - uczucie esbeka, ale i zrezygnuje ze swej agenturalnej działalności, która przynosiła tak znakomite rezultaty. W jednej chwili świat staje na głowie - zarówno ten wewnętrzny, świat uczuć Rożka, jak i ten zewnętrzny, świat wielkiej polityki. Ofiarą pomarcowej antysemickiej awantury okazuje się nie tylko znienawidzony przez aparat władzy pisarz, ale i funkcjonariusz, który próbował ukryć swoje żydowskie pochodzenie. Mimo mocno zaznaczonego wątku melodramatycznego,

"trzeba docenić, że ten film pokazuje złożoność tamtego czasu, jego normalność i zakłamanie, zresztą kto wie, czy zakłamanie wynikające ze strachu i ostrożności nie było właśnie normalnością. Doskonałą egzemplifikacją tej tezy jest postać literata kreowana przez Krzysztofa Globisza. Partyjny, słucha Wolnej Europy, ma kontakt ze służbami, dlatego jako pierwszy ostrzega Warczewskiego, sugerując, że jego partnerka to agent; konformista, serwilista, który stara się być czasami porządny. Przypomina się postać Jerzego Putramenta (...)." (ks. Andrzej Luter, recenzja filmu, "Kino", nr 3/2010)

Tę złożoność świetnie podkreślili występujący w filmie aktorzy. Andrzej Seweryn, jeden z aktywnych uczestników wydarzeń marcowych (i inicjator protestu studentów w obronie Dziadów, którego konsekwencją był Marzec), kreuje postać pisarza, w którego sylwetce można dostrzec rysy kilku wybitnych osobistości polskiego życia literackiego tamtego okresu. Robert Więckiewicz z ogromnym wyczuciem kreśli portret cynicznego z pozoru funkcjonariusza, który za sprawą własnych emocji przegrywa wszystko. Wreszcie Magdalena Boczarska, która wciela się w osobę rozdartą uczuciami do dwóch mężczyzn, której los wydaje się przestrogą dla wszystkich, którzy obecnie chcą ferować wyroki wobec agenturalnej przeszłości innych, nie bacząc ani na okoliczności, ani na motywacje, które o podjęciu współpracy z bezpieką mogły decydować.

• Różyczka, Polska 2010. Reżyseria: Jan Kidawa-Błoński; scenariusz: Maciej Karpiński, Jan Kidawa-Błoński; zdjęcia: Piotr Wojtowicz; muzyka: Michał Lorenc; scenografia: Joanna Białousz; kostiumy: Ewa Krauze; montaż: Cezary Grzesiuk; dźwięk: Wiesław Znyk, Joanna Napieralska. Występują: Andrzej Seweryn (Adam Warczewski), Magda Boczarska (Kamila Sakowicz "Różyczka"), Robert Więckiewicz (Roman Rożek), Jan Frycz (płk Wasiak), Grażyna Szapołowska (pani Roma), Jacek Braciak (oficer SB), Izabella Olszewska (matka Adama), Krzysztof Globisz (literat), Jerzy Kamas (prezes PEN-clubu), Władysław Kowalski (aktor), Paweł Nowisz (Władysław Gomułka). Produkcja: Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych - Telekomunikacja Polska S.A. - Monolith Films; współfinansowanie: Polski Instytut Sztuki Filmowej; dystrybucja: Monolith Films. Czas trwania 118 min. W kinach od 12 marca 2010 roku.

Autor: Konrad J. Zarębski, luty 2010.