Kadr z filmu "Rękopis znaleziony w Saragossie" w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa, 1964. Na zdjęciu: Zbigniew Cybulski i Kazimierz Opaliński, fot. Studio Filmowe Kadr / Filmoteka Narodowa / www.fototeka.fn.org.pl

Podczas kampanii napoleońskiej w Hiszpanii, w Saragossie, dochodzi do spotkania oficerów wrogich stron. Nad znalezionym wspaniałym rękopisem odkładają broń i pogrążają się w pasjonującej lekturze. W ten sposób wchodzimy w fantasmagoryczny świat powracającego czasu, krzyżujących się wątków i filozoficznych pytań. Oficer gwardii walońskiej, Alfons van Worden, wybiera się do Madrytu najkrótszą drogą, przez góry Kastylii. Tam spotyka go cała seria niezwykłych przygód. Alfons kilkakrotnie powraca do punktu wyjścia, do tajemniczej oberży i jej upiornego otoczenia, by przez kolejne opowiadania znów przemierzać znane już rejony czasu i przestrzeni, za każdym razem wypełnione innymi postaciami, widziane z innej perspektywy.

"Adaptacja powieści XVIII-wiecznego pisarza, uczonego, filozofa, żołnierza i podróżnika, jednego z najciekawszych umysłów ówczesnej Europy. Trzygodzinna ekranizacja dla jednych stała się filmem awanturniczym spod znaku 'serca i szpady', dla innych komedią kostiumową lub też fantastyczną baśnią z duchami, wisielcami, opętanymi i tajemniczymi księżniczkami. Podobnie jak powieść, w swej głębszej warstwie film jest racjonalistyczną satyrą na ludzką głupotę i zabobon." (Małgorzata Hendrykowska, "Kronika kinematografii polskiej 1895-1997" Warszawa 1998)

"Jeden z najbardziej oryginalnych polskich filmów, wizja świata chaotycznego, nie uporządkowanego, będącego metaforą przypadkowości ludzkiego losu, pozbawiona racjonalistycznego klucza." (Jan Słodowski [w:] "Leksykon polskich filmów fabularnych" Warszawa 1997)

"Szlachetność obrazu uzyskana przez Wojciecha Hasa jest nadzwyczajna. Kadry, zdjęcia, wspaniałe najazdy kamery, cięcia, montaż, plany bliskie i dalekie, pozory licznych kamer, ujęcia zza rozmaitych przeszkód - wszystko to jest robione znakomicie i ze smakiem świadomym i wykwintnym, z gustem, którego gwarantem jest asceza. I dzisiaj zachwycić muszą widza liczne sceny i dłuższe sekwencje utrzymane w milczeniu, bez jednego słowa, statyczne i wytrzymane, kiedy napięcie nie spada ani na chwilę [...] Ascetyzm obrazu i barokowa przesada narracji, dłużyzny, które w kontekście opowiadanej historii stają się smakowite. Bardzo przekonujące zestawienie epiki, retoryki i poezji."(Krzysztof Lipka "Kwartalnik Filmowy" 1997)

• Rękopis znaleziony w saragossie, Polska 1964. Reżyseria: Wojciech Jerzy Has, scenariusz według powieści Jana Potockiego: Tadeusz Kwiatkowski, zdjęcia: Mieczysław Jahoda, muzyka: Krzysztof Penderecki, scenografia: Jerzy Skarżyński, Tadeusz Myszorek. Kostiumy: Lidia i Jerzy Skarżyńscy. Występują: Zbigniew Cybulski (Alfons van Worden), Franciszek Pieczka (Paszeko), Iga Cembrzyńska (Emina), Joanna Jędryka (Zibelda), Kazimierz Opaliński (pustelnik), Ludwik Benoit (ojciec Paszeko), Barbara Krafftówna (Camilla - macocha Paszeko), Krzysztof Litwin (Don Lopez Soarez), Feliks Chmurkowski (ojciec Soareza - kupiec z Kadyksu), Bogumił Kobiela (kawaler maltański Toledo), Gustaw Holoubek (matematyk Don Pedro Velasquez), Aleksander Fogiel (szlachcic hiszpański), Pola Raksa (Inezilla - siostra Camilli), Adam Pawlikowski (kabalista, Don Pedro Uzeda), Beata Tyszkiewicz (Donna Rebecca - siostra Don Pedra Uzedy), Leon Niemczyk (herszt Cyganów, Don Avadoro), Sławomir Lindner (ojciec van Wordena), August Kowalczyk (jeździec św. Inkwizycji), Jerzy Przybylski (bankier Don Moro), Zdzisław Maklakiewicz (natręt, Don Roque Busqueros), Michał Gazda (kawaler maltański Aquillar), Elżbieta Czyżewska (zalotna Frasquetta). Produkcja: Zespół KAMERA, WFF Wrocław, WFF Łódź 1964. Czarno-biały, 4960 m.

Nagrody:

• Wyróżnienie na MFF w Edynburgu w 1965;
• Złote Pióro i Nagroda CIDALC na MFF w San Sebastian w 1965;
• Medal Specjalny na MFF Grozy w Sitges w 1969;
• Nagroda Krytyki Hiszpańskiej za najlepszy film dla kin studyjnych w 1971.