Film

Piotr Fronczewski

Film
Aktor teatralny i filmowy, urodzony 8 czerwca 1946 roku w Łodzi.

Zanim ukończył wydział aktorski warszawskiej Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej (1968), brał udział w słuchowiskach radiowych, przedstawieniach w Teatrze Syrena, w którym pracował jego ojciec oraz w spektaklach Teatru TV, gdzie już jako jedenastolatek, u boku Ludwika Sempolińskiego, wystąpił w roli Kazia w Żołnierzu królowej Madagaskaru. W 1958 roku - grając syna jednego z obrońców Poczty Gdańskiej - zadebiutował w filmie Wolne miasto Stanisława Różewicza.

Swoją zawodową drogę rozpoczął od angażu do Teatru Narodowego, gdzie spędził jeden sezon statystując głównie lub grając role epizodyczne. W 1969 roku trafił do kierowanego przez Erwina Axera warszawskiego Teatru Współczesnego. Po kilku rolach, m.in. Aleksa w Litości Boga Jeana Cau w reżyserii Macieja Englerta (1972) i Arlekina w Królu Jeleniu Carlo Gozziego w inscenizacji Giovanniego Pampiglione (1972), przyszły pierwsze sukcesy młodego aktora.

Najważniejszy był jednak dla Fronczewskiego dziesięcioletni pobyt w zespole warszawskiego Teatru Dramatycznego (1973-83). Repertuar tej, jednej z najlepszych w tamtym czasie scen w Polsce, pozwolił w pełni rozwinąć się jego aktorskim możliwościom i talentowi. Potem był - krótko - aktorem Teatru Studio (1984-87). Od schyłku lat 80. pojawiał się jedynie gościnnie i rzadko na warszawskich scenach Teatru Polskiego oraz Ateneum, z którym związany jest etatowo od 1991 roku.

Kariera Fronczewskiego nie rozpoczęła się natychmiast po skończeniu studiów. Po kilku latach pracy w zawodzie uznawany był jednak powszechnie za jednego z najzdolniejszych i najwszechstronniejszych aktorów. Należy do grona nielicznych polskich aktorów, którzy grali we wszystkich trzech dramatach Witolda Gombrowicza, przeznaczonych przez autora na scenę. W wyrosłym z doświadczeń II wojny Ślubie (Teatr Dramatyczny w Warszawie, 1974) zagrał Henryka, o którym reżyser - Jerzy Jarocki powiedział, że był "zaskakujący swoją fizycznością i umysłową ruchliwością, wiecznie podniecony i rozdrażniony, jakby ciągle z siebie niezadowolony - dziki, ale zarazem wyrafinowany i chłodny" ("Piotr Fronczewski opisany", oprac. i red. Dariusz Domański, Wydawnictwo Baran i Suszczyński, Kraków 1995, s. 53); w Iwonie księżniczce Burgunda (Teatr Dramatyczny w Warszawie, 1975, reż. Ludwik René) - grał rolę Księcia, po której pisano o aktorze, że "on jeden jest bliski aktorstwem tego, czego trzeba w 'Iwonie' - suchej, wyrazistej konstrukcji, bez psychologizowania" ("Zwierciadło" nr 19, 8 maja 1975); w Operetce (Teatr Dramatyczny w Warszawie, 1980, reż. Maciej Prus) wcielił się w postać Hrabiego Szarma. O tych dokonaniach Fronczewskiego pisano w "Teatrze", że aktorowi "udało się unaocznić ów najistotniejszy u Gombrowicza proces nieustannego stwarzania siebie i innych, stwarzania sytuacji, które następnie deformują jego samego." (Andrzej Władysław Kral, "Podziw i rozczarowanie", "Teatr" nr 11, 1-15 czerwca 1974).

Do najlepszych ról Fronczewskiego zaliczono także Antenora w Odprawie posłów greckich Jana Kochanowskiego w reżyserii Ludwika René (Teatr Dramatyczny w Warszawie, 1974) i Błazna w Królu Learze Williama Szekspira w inscenizacji Jerzego Jarockiego (Teatr Dramatyczny w Warszawie, 1977):
"porte parole Leara, jego rozsądek, gorycz, wyostrzona inteligencja i ... stłamszone nadzieje, dawno odkryte kompleksy. (...) Fronczewski prowadzi swego Błazna na pograniczu przeszarżowania, przesady, kabotynizmu: nigdy granica ta nie zostaje przekroczona. Smutno-witalny, bardzo witalny i bardzo smutny to błazen: podśpiewuje, skacze, trafnie ubrany w groteskowy kostium jest na ciemnej scenie żywiołem inteligencji i znakiem, symbolem wolności" (Teresa Krzemień, "Dzieje żywota i śmierci egocentryzmu", "Kultura" nr 24 z 12 czerwca 1977).
Na deskach Teatru Dramatycznego zagrał ponadto tytułowego Hamleta Williama Szekspira w reżyserii Gustawa Holoubka (1979), Witusia w Skizie Gabrieli Zapolskiej w reżyserii Witolda Zatorskiego (1981) oraz tytułową postać w Kaliguli Alberta Camusa, inscenizacji Andrzeja Chrzanowskiego (1982):
"Wieloma odcieniami demonstruje pasję życia swego bohatera, która jest kwintesencją zła. Balansuje pomiędzy wzniosłością i ohydą, dobywając już nie gamy, ale całego koncertu aktorskich środków. Jakby eksperymentował, sam na sobie, możliwości przekazania aktorskiego doświadczenia (w geście, mimice, w melodii słowa wypowiadanego ze sceny), użycie środków imponująco celowych" (Krystyna Gucewicz, "Kaligulo, do historii!", "Express Wieczorny" nr 92 z 2 czerwca 1982).
Lata 70. i 80. przyniosły doskonałe role telewizyjne oraz sukcesy estradowe i kabaretowe. W Teatrze TV obsadzany zarówno w repertuarze klasycznym (Tuzenbach w Trzech Siostrach Antoniego Czechowa - 1974, reż. Aleksander Bardini; Chlestakow w Rewizorze Mikołaja Gogola - 1977, reż. Jerzy Gruza; Gil i Kasander w Paradach Jana Potockiego - 1978, reż. Krzysztof Zaleski; Jagon w Otellu Williama Szekspira - 1984, reż. Andrzej Chrzanowski), jak i w dramatach oraz adaptacjach współczesnej prozy polskiej i obcej (Agnieszki Osieckiej, Józefa Hena, Arthura Millera, Raymonda Chandlera, Josepha Hellera) prezentował się jako aktor wszechstronny, potrafiący odnależć się w różnych stylach i konwencjach. Był niezaprzeczalnie gwiazdą kabaretu Jana Pietrzaka "Pod Egidą" oraz telewizyjnego "Kabareciku Olgi Lipińskiej", w którym wykreował postać kabotyna-kretyna Pana Piotrusia. Ciekawa barwa głosu i wielka muzykalność predestynują go do śpiewania. Nie tylko jego emploi aktorskie obejmuje role biegunowo zróżnicowane, jego wokalne dokonania zdają się być równie rozmaite. Z jednej strony śpiewane przez Fronczewskiego przedwojenne przeboje ujawniły ukryty w sobie tragizm, nie tracąc nic ze swego sentymentalnego uroku, z drugiej - współczesne przeboje nagrane pod pseudonimem Franek Kimono dostały się na czołówki list przebojów choć były tylko parodią stylu bycia i mody młodych ludzi.

Ulubieńcem widowni dziecięcej stał się jako ekranowe wcielenie Profesora Ambrożego Kleksa w serii filmowych adaptacji prozy Jana Brzechwy w reżyserii Krzysztofa Gradowskiego (Akademia Pana Kleksa - 1983, Podróże Pana Kleksa - 1985, Pan Kleks w kosmosie - 1988, Triumf Pana Kleksa - 1999). Fronczewski posiada dar nawiązywania kontaktu z każdą publicznością. Franek Kimono, Pan Kleks, Pan Piotruś - te postaci stały się niemalże kultowe dla różnorodnych kręgów odbiorców.

Publiczność i krytykę kinową zachwycił po raz pierwszy w epizodycznej roli Horna w Wajdowskiej Ziemi obiecanej (1974). Filmografia aktora jest rozległa i zaskakująco różnorodna, obejmuje zarówno filmy współczesne (Ocalenie - 1972, reż. Edward Żebrowski; Sam na sam - 1977, reż. Andrzej Kostenko), jak i historyczne (Bolesław Śmiały - 1971, reż. Witold Lesiewicz; Królowa Bona - 1980, reż. Janusz Majewski), psychologiczne (Bilans kwartalny - 1974, reż. Krzysztof Zanussi; Baryton - 1984, reż. Janusz Zaorski) i muzyczne (Hallo Szpicbródka - 1978, reż. Janusz Rzeszewski, Mieczysław Jahoda; Miłość ci wszystko wybaczy - 1981, reż. Janusz Rzeszewski), komediowe (Konsul - 1989, reż. Mirosław Bork) i sensacyjne (Zamknąć za sobą drzwi - 1987, reż. Krzysztof Szmagier).

Od końca lat 80. rzadko pojawia się na scenach dramatycznych. Wybiera role starannie, a każda z nich staje się sukcesem aktora: Mackie Majcher w Operze za trzy grosze Bertolta Brechta w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego (Teatr Studio w Warszawie, 1986), Anatol w Portrecie Sławomira Mrożka w reżyserii Kazimierza Dejmka (Teatr Polski w Warszawie, 1987) oraz kolejne w Teatrze Ateneum - Wojewoda w Mazepie Juliusza Słowackiego w reżyserii Gustawa Holoubka (1992), Pchełka w Antygonie w Nowym Jorku Janusza Głowackiego, spektaklu Izabelli Cywińskiej (1993): "Brawurowa rola, łącząca śmiech i litość, odrazę i współczucie." (Elżbieta Baniewicz, "Antygona wśród gwiazd", "Twórczość" nr 5/1993). Po 20 latach od spektaklu telewizyjnego zagrał znów tytułową postać w przedstawieniu Krzysztofa Zaleskiego Cyrana de Bergerac Edmunda Rostanda (1999) i u tego samego reżysera Harpagona w Skąpcu Moliera (2001).
"Człowiek rodzi się aktorem, tak jak rodzi się księciem" - mówi Fronczewski. - "Nie gra się po to, żeby zarabiać na życie. Gra się po to, żeby kłamać, żeby siebie okłamywać, żeby można było być tym, kim nie można być, ponieważ ma się dosyć bycia tym, kim się jest. Gra się dobrych, bo jest się złym, świętych, bo jest się podłym, morderców, bo jest się kłamcą z urodzenia. Gra się, aby się nie znać, i gra się, ponieważ zna się siebie za dobrze. Gra się, bo kocha się prawdę, i gra się, ponieważ nienawidzi się prawdy. Gra się, bo zwariowałoby się nie grając. To nie moje! Ale jest w tym styl, i szyk i dużo racji" (Dariusz Domański, "Aktor o stu twarzach", "Przekrój" nr 13, 26 marca 1995).
Na deskach warszawskiego Ateneum Fronczewski grał ponadto w spektaklach Wojciecha Adamczyka - Pierre'a Brochanta w Kolacji dla głupca Francisa Vebera (2001) i Fredericka Lemaitre'a w Fredericku czyli bulwarze zbrodni Erica-Emmanuela Schmitta (2003). Stworzył postać tytułowego Króla Edypa w tragedii Sofoklesa, przedstawieniu reżyserowanym przez Gustawa Holoubka (2004, wersja telewizyjna - 2005).
"Piotr Fronczewski (...) gra sugestywnie" - pisała Joanna Targoń. - "To władca - impulsywny, trochę cyniczny (to cena, jaką płaci się za zasiadanie na tronie), ale i niepozbawiony bezradnej delikatności. I co istotne w spektaklu opartym na słowie, słucha się go z zainteresowaniem. Fronczewski umie bowiem mówić, choć nadużywa krzyku, by pokazać zapalczywy charakter swego bohatera" ("Didaskalia" 2004, nr 64).
Wystąpił u Barbary Sass jako Porfiry w Zbrodni i karze Fiodora Dostojewskiego (2006). Ostatnio można go było zobaczyć także w repertuarze współczesnym. Zagrał w inscenizowanej przez Adama Opatowicza i Jacka Poniedzielskiego Stacyjce Zdrój Jeremiego Przybory i Jerzego Wasowskiego - eleganckim spektaklu powracającym do tradycji kabaretu literackiego (2008). Był też głównym bohaterem, dr Vilemem Riegerem, w Odejściach Václava Havla w reżyserii Izabelli Cywińskiej (2008).
"Reżyserka" - pisała o przedstawieniu Aneta Kyzioł - "postawiła na absurd, groteskę i kabaret, które uwydatniają kabotyństwo głównego bohatera (Piotr Fronczewski), widzącego w swoim losie zawodowego polityka, tracącego wpływy i przywileje (rządową willę), analogie do pozbawionego królestwa szekspirowskiego Leara i czechowowskiej Raniewskiej, zmuszonej opuścić wiśniowy sad" ("Polityka" 2008, nr 47).
Aktor nadal dużo gra w spektaklach telewizyjnych. Stworzył tutaj ostatnio świetne role - Marlowe'a w Lordzie Jimie Josepha Conrada (2002, reż. Laco Adamik), Fietisowa w Pułkowniku Ptaku Christo Bojczewa (2002, reż. Olga Lipińska), Sidneya Hopcrofta w czarnej komedii Wesołych świąt Alana Ayckbourna (2002, reż. Gustaw Holoubek), Juliana w Kąpielisku Ostrów Pawła Huelle (2003, reż. Maciej Englert), czy wreszcie przejmującą kreację Jürgena Stroopa w Rozmowach z katem Kazimierza Moczarskiego, spektaklu w reżyserii Macieja Englerta (2006).W ostatnich latach na dużym ekranie aktor wystąpił jako Wierszynin w Łóżku Wierszynina Andrzeja Domalika, filmie o próbie teatralnej i naturze aktorstwa, inspirowanym Trzema siostrami Antoniego Czechowa (1997). Zagrał także Adama Hyńczaka, ojca Jacka - chłopaka popadającego w narkotyki w Musisz żyć Konrada Szołajskiego (1997). Fronczewskiego można było oglądać m.in. w Weiserze Wojciecha Marczewskiego (2000), filmie Chopin. Pragnienie miłości Jerzego Antczaka (2002), w którym wcielił się w postać Nikołaja Nowosilcowa, a także w Niezawodnym systemie Izabeli Szylko (2008).

Nagrody:
  • 1973 - Złote Grono dla najlepszego odtwórcy roli drugoplanowej w filmie Ocalenie na III Lubuskim Lecie Filmowym w Łagowie;
  • 1978 - Nagroda PRiTV I stopnia za kreację aktorską w serialu Polskie drogi;
  • 1979 - Nagroda za rolę w spektaklu Parady na III Festiwalu Filmów i Widowisk Telewizyjnych w Olsztynie;
  • 1980 - Nagroda honorowa dziennikarzy za perfekcyjne aktorstwo w interpretacji wiersza Lokomotywa Juliana Tuwima na IV Festiwalu Filmów i Widowisk Telewizyjnych w Olsztynie;
  • 1980 - Nagroda za rolę Hrabiego Szarma w Operetce Witolda Gombrowicza na XXI Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu;
  • 1981 - Nagroda w konkursie teatrów TV za role w Weselu i Kordianie na XXI Kaliskich Spotkaniach Teatralnych;
  • 1988 - Nagroda główna za rolę Anatola w Portrecie na XVII Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu;
  • 2000 - Tytuł Najprzyjemniejszego Aktora za rolę tytułową w Cyranie de Bergerac na VI Ogólnopolskim Festiwalu Sztuk Przyjemnych w Łodzi;
  • 2001 - Nagroda za najlepszą rolę męską w spektaklu Podróż na I Krajowym Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Telewizji w Sopocie;
  • 2004 - Feliks Warszawski za role tytułowe w Królu Edypie Sofoklesa w reżyserii Gustawa Holoubka i spektaklu Frederick czyli bulwar zbrodni Erica-Emmanuela Schmitta w reżyserii Wojciecha Adamczyka w Teatrze Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie; I miejsce w plebiscycie publiczności na najlepszą rolę męską, za rolę tytułową w przedstawieniu Król Edyp Sofoklesa w reżyserii Gustawa Holoubka z Teatru Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie na 43. Rzeszowskich Spotkaniach Teatralnych;
  • 2007 - Nagroda za najlepszą rolę męską, za rolę Jürgena Stroopa w przedstawieniu telewizyjnym Rozmowy z katem Kazimierza Moczarskiego w reżyserii Macieja Englerta na 7. Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej "Dwa Teatry" w Sopocie; Nagroda w kategorii "najlepsza rola męska", za rolę Jürgena Stroopa w spektaklu telewizyjnym Rozmowy z katem Kazimierza Moczarskiego w reżyserii Macieja Englerta na 12. Międzynarodowym Festiwalu Filmów Telewizyjnych w Barze (Czarnogóra); Nagroda im. Cypriana Kamila Norwida, nagroda w kategorii "teatr" za rolę Porfiego w spektaklu Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego w reżyserii Barbary Sass w Teatrze Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie;
  • 2009 - Wiktor - nagroda Akademii Telewizyjnej za rok 2008 dla osobowości roku.

Opracowanie: lipiec 2002.
Aktualizacja: Monika Mokrzycka-Pokora, wrzesień 2009.

Podobne

Film Jerzy Hoffman

Film

Reżyser filmowy. Urodził się 15 marca 1932 roku w Krakowie...

Film Andrzej Czeczot

Film, Sztuki wizualne

Rysownik, malarz, scenograf, ilustrator. Urodził się 27 października 1933 roku w Krakowie. Zmarł w Warszawie 9 maja 2012 roku.

Zobacz także

Literatura Elżbieta Janicka "Festung Warschau"

Jak sugerują opisy książki - ale też komentarze samej autorki - "Festung Warschau" jest rodzajem spacerownika - a więc przewodnika, w którym krok po kroku, ulica po ulicy poznajemy dane miejsce. Jest...

Sztuki wizualne Wojciech Fangor "Postaci"

Obraz Fangora należy do najbardziej kanonicznych dzieł polskiego socrealizmu. Operuje prostą retoryką przeciwieństw: kiedyś i teraz, po tej i po tamtej stronie.

Odnośniki do innych działów bazy wiedzy