Paweł Łoziński, fot. Tomasz Barański/Reporter/East News

Reżyser i scenarzysta filmów dokumentalnych i fabularnych, producent filmów dokumentalnych. Urodził się w 1965 w Warszawie.

Zanim zdecydował się zdawać do szkoły filmowej, wykonywał wiele zawodów, m.in. pracował w warszawskiej Wytwórni Filmów Dokumentalnych jako stolarz, był magazynierem w sklepie spożywczym, malował barierki. Próbował też studiować informatykę, fizykę. W 1988 dostał się do Łódzkiej Szkoły Filmowej, a w 1992 ukończył tam studia reżyserskie. Jego filmem dyplomowym była zrealizowana w tym samym roku etiuda dokumentalna, a właściwie pełnometrażowy film dokumentalny "Miejsce urodzenia", powstały w warszawskim Studiu Filmowym "Kronika" i łódzkiej Państwowej Wyższej Szkole Filmowej Telewizyjnej i Teatralnej pod opieką Andrzeja Brzozowskiego. Debiutem fabularnym zaś i jedynym jak dotychczas filmem fabularnym w dorobku reżysera, był zrealizowany w 1996 film "Kratka". W ostatnich latach Paweł Łoziński także produkuje swoje filmy. Często też współpracuje z ojcem, Marcelem Łozińskim, m.in. brał udział w realizacji "89 mm od Europy" i "Wszystko może się przytrafić".

Paweł Łoziński jest laureatem wielu nagród głównych na festiwalach filmowych, m.in. nagrody za debiut reżyserski za film "Kratka" na Festiwalu Filmów Polskich w Gdyni (1996), Złotego Lajkonika za filmy "Taka historia" i "Siostry" na festiwalu polskich filmów w Krakowie (1999) i głównej nagrody za "Taką historię" na festiwalu w Lipsku (1999).

Paweł Łoziński jest synem jednego z najbardziej znanych polskich dokumentalistów, Marcela Łozińskiego. I to pokrewieństwo przekłada się także na jego twórczość. Nie w sensie zapożyczeń, ale podobnego spojrzenia na film, podobnego stosunku do bohaterów. Drugim reżyserem, którego wpływy widać w tematyce podejmowanej przez reżysera oraz jego postawie twórczej, jest Krzysztof Kieślowski. Chodzi o poważny stosunek do tematu, szanowanie swoich bohaterów, sprzeciw wobec traktowania ich instrumentalnie. Chodzi też o podejmowanie ważnych społecznie, czy historycznie, bolesnych nawet tematów.

Takim bolesnym tematem, z którym zmierzył się Paweł Łoziński już na początku swej drogi twórczej, była pamięć trudnych relacji polsko-żydowskich okresu okupacji. Efektem był wstrząsający dokument Miejsce urodzenia, z udziałem znanego pisarza Henryka Grynberga, który na oczach widzów odnajduje szczątki swego ojca i dowiaduje się, kto z polskich sąsiadów był jego mordercą. Bożena Janicka ("Film" 26/1992) komentując pokaz filmu na festiwalu krakowskim, nazwała to wydarzeniem bez precedensu w kinie.

W podobnym nurcie co Miejsce urodzin mieści się także cykl filmowy wyprodukowany przez Pawła Łozińskiego Nasz spis powszechny, w ramach którego on sam zrealizował Mój spis z natury we wsi Leźno Małe. Także realizowany przez niego obecnie film Granica, opowieść o Polakach wypędzonych z Kresów Wschodnich, na ziemie, które musieli opuścić Niemcy, jest mierzeniem się z trudnym tematem, społecznym, a przede wszystkim historycznym.

Największe sukcesy, nie tylko artystyczne, związane są jednak z drugim nurtem twórczości Pawła Łozińskiego. Autora prostych, kameralnych obrazów, historii ludzkich, które nie uciekają od rysowania współczesnego tła społecznego, ale akcent przesuwają na tematykę egzystencjalną, pokazywaną poprzez drobne sprawy małych ludzi. Tu wymienić trzeba przede wszystkim dwa filmy dokumentalne, zrealizowane przez Łozińskiego na własnym podwórku, małą kamerą cyfrową zapewniającą intymność realizacji, a więc bez udziału ekipy filmowej: Taka historia i Siostry.

"Interesują mnie drobne, błahe - z pozoru tylko nieważne - sprawy" - mówił Paweł Łoziński podczas realizacji Takiej historii. - "Okazuje się, że z takich małych zdarzeń składa się życie. W filmie, który teraz robię, niewiele się dzieje, ale to 'nic-nie-dzianie się' wydaje mi się bardzo interesujące. Myślę, że to, co na pozór wydaje się nudne, jeżeli się uważnie przyjrzeć, może stać się ciekawe." ("Tygodnik Powszechny" 3/1999, w rozmowie z Katarzyną Jabłońską)

Taką deklarację wielokrotnie składał Kazimierz Karabasz, który jest patronem tego nurtu w kinie dokumentalnym, któremu Tadeusz Lubelski nadał miano "szkoły Karabasza". Kazimierz Karabasz mógłby być także autorem tych uwag:

"Interesuje mnie raczej podglądanie zwykłego życia. Dokument to dla mnie własne spojrzenie na świat, historia prawdziwa, opowiedziana tak, że znaczy trochę więcej niż to, co widać w jej pierwszej warstwie. (...) Uważam, że dobrze skonstruowany film dokumentalny, idący w głąb tematu, widzowie przeżyją mocniej niż taki, który jest jak kolorowy wachlarz - otwiera się przed nami, potem zamyka i jest po wszystkim." (także rozmowa z Katarzyną Jabłońską)

W tym samym nurcie umieściłbym jedyny film fabularny Pawła Łozińskiego Kratka. Prostą, oszczędną opowieść o bohaterach wykluczonych z wyścigu po sukces, chłopcu i starszym mężczyźnie. Film o samotności, bezradności i poszukiwaniu kogoś bliskiego. Oparty na dość banalnym schemacie spotkania przypadkowych bohaterów, ich konfliktu, który przerodzić się musi w sympatię, ale jak kino neorealistów włoskich, zawierający duży ładunek prawdy.

"Paweł Łoziński buduje swój film z podobnych cegiełek, z jakich każdy kręci własny film życia. Pokazuje potoczność, która jednak ukrywa, niesie w sobie sprawy dla człowieka istotne"

- napisała Bożena Janicka o filmach Taka historia i Siostry ("Kino" 7-8/1999), ale tę opinię można odnieść także do fabularnej Kratki, czy słabszego od poprzednich obrazów, choć również zrealizowanego za pomocą zapewniającej intymność kamery cyfrowej (tym razem we własnym mieszkaniu) filmu Pani z Ukrainy.

Paweł Łoziński, pytany czy dostrzega w swoich realizacjach filmowych jakąś konsekwencję stylistyczną, odpowiada, że wciąż szuka. Choć coraz bardziej interesuje go "bycie z ludźmi, towarzyszenie im z kamerą, słuchanie co mają do powiedzenia" ("Reżyser" 7-8/1999).

Filmografia

Etiudy filmowe:

• 1989 - Jatka - etiuda fabularna
   
• 1989 - Struktura - etiuda dokumentalna. Sylwetka więziennego strażnika, który prezentuje swoje stałe, podzielane od 40 lat poglądy na wychowanie, społeczeństwo, jakby nic w tym czasie w Polsce się nie zmieniło.
   
• 1991 - Podróż - etiuda fabularna. Adaptacja powieści Henryka Grynberga Żydowska wojna, opowiadająca o grupie Żydów ukrywających się w leśnej ziemiance wiosną 1943 roku. (Nagrody: 1991 - Międzynarodowy Festiwal Filmowy, Poitiers, wyróżnienie za walory artystyczne)

Filmy dokumentalne:

• 1992 - Miejsce urodzenia - pełnometrażowy film dokumentalny. Relacja z wędrówki polskiego pisarza żydowskiego pochodzenia, mieszkającego w USA, Henryka Grynberga po okolicy, w której ukrywała się podczas hitlerowskiej okupacji jego rodzina. Dramatyczny powrót do tamtych czasów i ludzi, którzy uczestniczyli w zbrodni nad ojcem i dwuletnim bratem bohatera, zakończony odnalezieniem miejsca pochówku i szczątków ojca, i poznaniem nazwisk morderców. (Nagrody: 1992 - 22. Lubuskie Lato Filmowe, wyróżnienie oraz nagroda Polskiej Federacji Dyskusyjnych Klubów Filmowych; 1993 - Bałtycki Festiwal Filmowy i Telewizyjny, Bornholm, I nagroda w kategorii filmu dokumentalnego; 4. Festiwal Filmów Dokumentalnych "Vue sur le Doc", Marsylia, Grand Prix - nagroda Europejskiej Fundacji Kultury)
   
• 1995 - 100 lat w kinie - film godzinny. Polski odcinek międzynarodowej serii Sto lat kina. Według pomysłu Krzysztofa Kieślowskiego. Historia kina polskiego, opowiedziana przez widzów w różnym wieku. Od niemego Meira Ezofowicza przez przedwojenny przebój Trędowata, filmy szkoły polskiej, jak Kanał, Zezowate szczęście czy Popiół i diament, poprzez filmy lat 60. i 70., jak Żywot Mateusza czy REJS, aż po obrazy z lat 90. XX w., jak PSY.
   
• 1997 - Japonia - serial dokumentalny. Sześcioodcinkowy serial, na który składają się: Tradycja(1), Rodzina w społeczeństwie (2), Przemysł (3), Edukacja (4), Rolnictwo (5), Ekologia (6). Podróż po ojczyźnie mieszkającego w Polsce od ok. 30 lat Japończyka Tsuneo Okazaki. Jest on bohaterem i przewodnikiem w filmie.
   
• 1997 - Sławomir Mrożek przedstawia - film biograficzny. Wizyta na meksykańskim rancho Sławomira Mrożka, "La Epifania", tuż przed powrotem pisarza z emigracji do Polski.
   
• 1999 - Siostry. Dwunastominutowa opowieść o dwu siostrach z podwórka, na którym mieszka reżyser. Obraz starości i zmagania się z nią. (Nagrody: 1999 - Festiwal Filmów Państw Bałtyckich, Bornholm, II nagroda, 32. Ogólnopolski Festiwal Filmów Krótkometrażowych Kraków, Grand Prix Złoty Lajkonik razem z filmem Taka historia i nagroda studentów miasta Krakowa; 2000 - Międzynarodowy Festiwal Filmów Dokumentalnych, Perm, nagroda, MFF Etnograficznych i Socjologicznych Paryż, nagroda w kategorii krótkiego metrażu)
   
• 1999 - Taka historia - pełnometrażowy. Opowieść o sąsiadach z podwórka starej kamienicy na Powiślu, byłym dozorcy, panu Wiesiu, przedwojennym fryzjerze panu Zdzisławie, konkubinie pana Wiesia. Zwyczajna historia zwyczajnych ludzi, pełna ciepła i dyskretnego humoru zrealizowana za pomocą małej kamery cyfrowej, bez udziału ekipy filmowej. (Nagrody: 1999 - 32. OFFK Kraków, Grand Prix Złoty Lajkonik - razem z filmem Siostry, Międzynarodowy Festiwal Filmów Dokumentalnych i Animowanych, Lipsk, Grand Prix Golden Dove, 36. MFFK Kraków, Srebrny Smok; 2000 - Ogólnopolski Festiwal Sztuki Filmowej "Prowincjonalia", Września, nagroda dla najlepszego filmu dokumentalnego)
   
• 2002 - Mój spis z natury we Wsi Leźno Małe w: Nasz spis powszechny (także producent wykonawczy całej serii: Kraj urodzenia w reż. Jacka Bławuta, Kto, co i jest w jakim związku? w reż.Marii Zmarz-Koczanowicz, Ulica Wapienna w reż. Grzegorza Packa, Zamek w reż. Jacka Hugo-Badera). Film zrealizowany podczas Narodowego Spisu Powszechnego, który odbył się na terenie Polski na przełomie maja i czerwca 2002. Realizatorzy filmu towarzyszą rachmistrzowi spisowemu podczas jego wizyty w gospodarstwach kujawskiej wsi Leźno Małe. Obraz współczesnej wsi i jej problemów.
   
• 2002 - Pani z Ukrainy. Zrealizowany we własnym mieszkaniu portret Ukrainki, która podczas sprzątania mieszkania opowiada o swoim życiu, problemach i marzeniach, które nie są zbyt wygórowane.
   
• 2004 - Między drzwiami / Between the Doors, scenariusz z Mariuszem Gawrysiem. Produkcja Polska, Austria. Film jest pierwszą częścią międzynarodowego cyklu "Across the Border". Opowiada o mieszkańcach przygranicznej miejscowości, którzy na ziemie leżące przy granicy z Niemcami przyjechali przymusowo z polskich ziem wschodnich po zakończeniu II wojny światowej. Dzień dzisiejszy starych ludzi z tragiczną wędrówką ludów w tle.
   
• 2006 - Wygnańcy, także scenariusz. Bolesna opowieść Polaków - repatriantów z ziem wschodnich o tamtych dramatycznych wydarzeniach oraz ich losach na polskich Ziemiach Zachodnich, które po II wojnie światowej przypadły Polsce. Tymczasowość życia na cudzym, która przestała być już tymczasowością.
   
• 2007 Jacek Hugo-Bader. Korespondent z Polszy, scenariusz i realizacja z Jackiem Hugo-Baderem. Cykl dokumentalny z wędrówek po terenach Ukrainy znanego dziennikarza "Gazety Wyborczej".
   
• 2008 Kici, kici, także scenariusz i produkcja. Cztery różne portrety karmicielek dzikich kotów, zwanych kociarami. Cztery pory roku i ich zajęcie, które nadaje sens ich życiu.

Filmy fabularne:

• 1996 Kratka, scenariusz z Piotrem Czekanowskim, według pomysłu i pod opieką artystyczną Krzysztofa Kieślowskiego. Współczesna opowieść o chłopcu i emerytowanym windziarzu, których połączyło pragnienie zdobycia banknotu 500 frankowego, zgubionego przez francuską pianistkę. Łączy ich też sytuacja rodzinna i społeczna, samotni, bez oparcia w rodzinie, zmuszeni do walki o przetrwanie, w świecie, który się nimi nie interesuje, zaczynają wojnę ze sobą. Używają podstępów, czasem łączą siły, by zaraz próbować zdobyć banknot na własną rękę. Przy okazji odsłaniają się przed sobą. Logicznym zakończeniem jest przyjaźń, którą poprzedza dramatyczna scena obrony chłopca, przez starego człowieka. W uzasadnieniu jury berlińskiego MFF napisano, że reżyser "bardzo sprawnie stworzył realistyczny obraz społeczeństwa w czasie zmian poprzez delikatną przyjaźń dwóch zagubionych w tych czasach ludzi". (Nagrody: 1996 - FPFF Gdynia, nagroda za debiut reżyserski; 1997 - Ogólnopolski Festiwal Filmów Dla Dzieci i Młodzieży Poznań, Poznańskie Koziołki za scenariusz, wraz z Piotrem Czekanowskim, w konkursie międzynarodowym oraz nagrodę jury dziecięcego Marcin i Poznańskie Złote Koziołki, MFF Berlin, wyróżnienie specjalne UNICEF (jury festiwalu dziecięcego) za wybitną reżyserię debiutanckiego filmu według oryginalnego scenariusza, MFF Dla Dzieci i Młodzieży, Bellinzona, wyróżnienie jury i III nagroda jury dziecięcego, Cierlickie Lato Filmowe, Śląsk Cieszyński, nagroda za debiut reżyserski, FF dla Dzieci i Młodzieży, Moskwa, Złoty Medal).

Inne:

• Paweł Łoziński był także asystentem przy filmie Trzy kolory. Biały Krzysztofa Kieślowskiego. W tej chwili pracuje nad filmem Granica, który ma być jednym z odcinków austriackiej pięcioodcinkowej serii Przez granice. Wspólny z ojcem projekt Kinematograf (rodzaj etycznej odpowiedzi na reality show w rodzaju Wielkiego Brata) od kilku lat czeka na realizację.

Autor: Jan Strękowski, wrzesień 2004; aktualizacja filmografii: grudzień 2008