Film

Marek Kalita

Film
Monika Mokrzycka-Pokora
Aktor teatralny i filmowy. Urodził się 1 października 1958 roku w Bytomiu.

W 1981 roku ukończył Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie. Po szkole, w latach 1981-1983, występował w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi. Potem przeniósł się do Krakowa, gdzie był najpierw aktorem Teatru STU, a potem, w latach 1985-1999, aktorem Starego Teatru. Od 1999 roku związany jest z TR Warszawa (dawny Teatr Rozmaitości). Od 2008 roku jest w zespole warszawskiego Nowego Teatru, którego szefem artystycznym jest Krzysztof Warlikowski.

Pierwszą ważną rolą Kality była postać stworzona na scenie Starego Teatru - Al w Ptaśku na motywach powieści Williama Whartona w reżyserii Adama Sroki (1989). W tym czasie na krakowskiej scenie zagrał także m.in. Henocha w Dybuku Szymona An-skiego (1988) i Laertesa w Hamlecie (IV) (1989) - spektaklach w reżyserii Andrzeja Wajdy. Wcielił się także w postać Miusowa i Prokuratora w Braciach Karamazow w inscenizacji Krystiana Lupy (1990, wznowienie - 1999) i Szefa Policji w świetnej realizacji dramatu Witolda Gombrowicza - Ślubie w reżyserii Jerzego Jarockiego (1991). Był także Lizandrem ze Snu nocy letniej (1992), a potem także Kalibanem w Burzy (1997) - szekspirowskich spektaklach Rudolfa Zioły. W Lunatykach wg Hermanna Brocha w reżyserii Lupy zagrał Alfonsa (1995). Grał w repertuarze współczesnym, wystąpił jako Charlie Fox w Przerżnąć sprawę Davida Mameta w reżyserii Roberta Scanlana (1992) i Harry Haller w scenicznej adaptacji Wilka stepowego Hermanna Hessego zaprezentowanej przez Adama Srokę (1992). W 1991 roku stworzył postać psychicznie chorego Chłopca w Godzinie kota Per Olova Enquista w reżyserii Marka Pasiecznego.
"(...) jest postacią przejmująco prawdziwą" - pisał o roli Kality Kazimierz Kania. - "To się odsłania, to chowa w sobie. Groźny i liryczny. Z lękiem i odwagą zbliża się do swojej i ogólnoludzkiej tajemnicy. Ruchy, gesty, spojrzenia, życie postaci ratującej swoją godność, precyzja każdej kwestii i magnetyzowanie scenicznych zdarzeń teatralną magią - owe składniki przebywania Kality w dramacie sprawiają, że raczej nudny tekst szwedzkiego dramaturga wibruje bolesną prawdą egzystencjalną" ("Słowo Powszechne" 25.04.1991).
W połowie lat 90. aktor związał się z Teatrem Bückleina, gdzie mierzył się z bardzo ambitnym repertuarem. W 1997 roku założył Stowarzyszenie Atelier, które kontynuowało pracę na tej krakowskiej scenie. Wyreżyserował tu Grę snów Augusta Strindberga (1994). Występował w beckettowskich spektaklach Marka Kędzierskiego - Teatrze wewnętrznym wg Nie ja i Komedii (1997), był również tytułowym bohaterem Watta (1995). Razem z Markiem Gajem i Edwardem Żentarą stworzył spektakl Raskolnikow na motywach Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W pierwszej wersji przedstawienia zagrał rolę tytułową (2000, druga wersja - 2004). W Teatrze Atelier aktor przygotował Józefa K. na motywach Procesu Franza Kafki (2001) i zagrał w reżyserowanym przez Marka Kędzierskiego monodramie Ja w trzeciej osobie, na który złożyły się późne teksty prozatorskie Thomasa Bernharda (2001).

W Starym Teatrze w 1997 roku doskonale odnalazł się w dramacie Witolda Gombrowicza w reżyserii Grzegorza Jarzyny, zagrał Księcia Filipa w Iwonie, księżniczce Burgunda. Potem jeszcze kilkakrotnie z powodzeniem współpracował z Jarzyną. W Niezydentyfikowanych szczątkach ludzkich i prawdziwej naturze miłości Brada Frasera w warszawskim Teatrze Dramatycznym (1998) wcielił się w postać Davida, głównego bohatera sztuki, homoseksualisty i eks-gwiazdy telewizyjnej. W adaptacji Idioty Fiodora Dostojewskiego - Księciu Myszkinie na scenie Teatru Rozmaitości zagrał Ferdyszczenkę (2000), później zaprezentował Michaela w Uroczystości (Festen) Thomasa Vinterberga i Mogensa Rukova (2001). Wydaje się, że właśnie na scenie Rozmaitości odnalazł swoje miejsce. Stworzył tutaj także ciekawe role w spektaklach Krzysztofa Warlikowskiego. Był Klaudiuszem w Hamlecie Szekspira (1999), Sebastianem w Burzy Szekspira (2003), Michaelem w Dybuku na podstawie dramatu Szymona An-skiego i noweli Hanny Krall (2003) i pantoflarzem Taktykiem w Krumie Hanocha Levina (2005).
"Kalita gra mężczyznę śmiesznego i tragicznego zarazem, który zabiegając o kobietę, przyjmuje rolę stojaka na grzechotki i podajnika do pieluch" - notował po premierze Roman Pawłowski ("Gazeta Wyborcza" 14.03.2005).
Ostatnio na deskach Nowego Teatru zagrał u Warlikowskiego w znakomitej (A)pollonii na motywach m.in. tekstów Eurypidesa i Hanny Krall (2008).

W TR Warszawa Kalita występował także w najnowszym europejskim i polskim dramacie. Zagrał w Beztlenowcach Ingmara Villqista w reżyserii autora (2001), wcielił się w postać cynicznego producenta Johna w Obróbce Martina Crimpa w inscenizacji Artura Urbańskiego (2002) i ojca prowadzącego trudny dialog ze swoją córką w Uwięzionych Endy Walsha w reżyserii Marcina Wrony (2004).

Aktorstwo Kality opiera się na, stosowanym z ogromnym wyczuciem, dystansie. Aktor ma nienaganny warsztat, panuje nad słowem, dykcją, mimiką i gestem. Zazwyczaj potrafi "wgryźć się" w postać na tyle głęboko, by pokazać całą jej niejednoznaczność, wewnętrzne skomplikowanie i "zapętlenie" człowieka.
"Wszystkie role Marka Kality są bardzo precyzyjnie skomponowane" - pisał Łukasz Drewniak. - "Każdy ruch i grymas są tu po coś - zesztywniałe ręce niedorozwiniętego Helvera, taneczna szamotanina geja z 'Beztlenowców' Villqista, składającego zmięte przez partnera dziecięce kocyki. Aktor traktuje grane przez siebie postaci bez sympatii, bez współczucia. Szkicuje ich okrutne portrety, jakby rył je nożem w blacie stołu, wydrapywał paznokciami na ścianie. Książe Filip z 'IWONY' był w interpretacji Kality perwersyjnym sadystą. Jego bezczelny, cyniczny, drwiący Ferdyszczenko z 'Księcia Myszkina' to z kolei oryginał skrywający w swojej głowie jakiegoś hopla, na razie niegroźną jeszcze szajbę. Kalita jest przeciwnikiem powściągliwości, akuszerem demonicznej, przesadnej mimiki" ("Przekrój" 08.04.2001).
Aktor gra również w popularnych serialach telewizyjnych - M jak Miłość i Samo życie. Można go było także zobaczyć w drugoplanowych rolach filmowych, m.in. jako "Ministra" w Boisku bezdomnychdz: w reżyserii Kasi Adamik (2008).

Ostatnio Kalita powrócił także do reżyserii. W warszawskim Teatrze Wytwórnia przygotował Kalimorfę wg powieści Johna Fowlesa Kolekcjoner (2006).
" 'Kalimorfa' to było mocne uderzenie" - pisał Jacek Wakar. - "Spektakl skondensowany, bez zbędnych chwil. Bolesny, raniący jak brzytwa" ("Dziennik - Kultura" 2007, nr 46).
Później na scenę zaadaptował kolejną współczesną powieść Widzialną ciemność Williama Goldinga (2007, Teatr Dramatyczny w Warszawie). W kaliskim Teatrze im. Wojciecha Bogusławskiego wyreżyserował z kolei sztukę Tankreda Dorsta Fernando Krapp napisał do mnie ten list (2008), a w Teatrze Konsekwentnym w Warszawie Zbombardowanych Sary Kane (2009).
"Markowi Kalicie udało się w tym skupionym przedstawieniu wydobyć z rzeczywiście epatującego chwilami okropieństwem tekstu Sarah Kane współczucie i poezję" - notowała Agnieszka Rataj. - "Przyjrzeć się ludziom okaleczonym, tytułowym zbombardowanym, bez porażania widza, raczej skupiając go na obserwacji działań powodowanych złem mieszkającym w każdym z nas" ("Teatr" 2009, nr 9).
Nagrody:
  • 1981 - Nagroda za rolę w przedstawieniu Idiota wg Fiodora Dostojewskiego z Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie na 16. Ogólnopolskim Przeglądzie Teatrów Małych Form w Szczecinie;
  • 1991 - Nagroda indywidualna za rolę Ala w spektaklu Ptasiek wg Williama Whartona w reżyserii Adama Sroki w Starym Teatrze w Krakowie na 26. Ogólnopolskim Przeglądzie Teatrów Małych Form w Szczecinie;
  • 2002 - Nagroda wojewody dolnośląskiego; Nagroda dyrektorów Międzynarodowych Festiwali Teatrów Jednego Aktora; Nagroda im. Ireny Rzeszowskiej za mądry i poruszający spektakl Ja w trzeciej osobie wg prozy Thomasa Bernharda Teatru Atelier na 36. Wrocławskich Spotkaniach Teatralnych Jednego Aktora.

Autor: Monika Mokrzycka-Pokora, grudzień 2005; aktualizacja: listopad 2009.

Podobne

Film Jerzy Hoffman

Film

Reżyser filmowy. Urodził się 15 marca 1932 roku w Krakowie...

Film Andrzej Czeczot

Film, Sztuki wizualne

Rysownik, malarz, scenograf, ilustrator. Urodził się 27 października 1933 roku w Krakowie. Zmarł w Warszawie 9 maja 2012 roku.

Zobacz także

Literatura Elżbieta Janicka "Festung Warschau"

Jak sugerują opisy książki - ale też komentarze samej autorki - "Festung Warschau" jest rodzajem spacerownika - a więc przewodnika, w którym krok po kroku, ulica po ulicy poznajemy dane miejsce. Jest...

Sztuki wizualne Wojciech Fangor "Postaci"

Obraz Fangora należy do najbardziej kanonicznych dzieł polskiego socrealizmu. Operuje prostą retoryką przeciwieństw: kiedyś i teraz, po tej i po tamtej stronie.

Odnośniki do innych działów bazy wiedzy