Krzysztof Zanussi, fot. Wojciech Olszanka/East News

W 1959 roku ukończył wydział Fizyki na Uniwersytecie Warszawskim, a w 1962 roku wydział filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim. W roku 1966 ukończył studia reżyserskie w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi. Działał w amatorskim ruchu filmowym. W latach 1971-1983 wiceprezes Stowarzyszenia Filmowców Polskich, a w latach 1975-1977 przewodniczący Rady Polskiej Federacji Dyskusyjnych Klubów Filmowych. Od 1980 roku kierownik artystyczny zespołu, a następnie dyrektor Studia Filmowego "Tor". Od 1987 roku członek Komitetu Kinematografii. W 1990 roku został wybrany na Prezydenta Federacji Europejskiej Realizatorów Audiowizualnych. Konsultant Komisji Pontyfikalnej do spraw Kultury w Watykanie. Członek Europejskiej Akademii Filmowej. Od 1997 roku członek Papieskiej Akademii Sztuk Pięknych i Literatury. Był Prezydentem Stowarzyszenia Eurovisioni. Członek Polskiego PEN-Clubu i Stowarzyszenia Pisarzy. Był wiceprzewodniczącym Rady Programowej Polskiej Telewizji Publicznej. Profesor Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach (tytuł profesorski od 1992).



Ważniejsze nagrody i odznaczenia:

• 1971 - Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za twórczość artystyczną III stopnia
• 1984 - Nagroda Państwowa I stopnia za osiągnięcia w dziedzinie filmu kinowego i telewizyjnego
• 1987 - nagroda "Lumière" przyznawana przez Włoskie Stowarzyszenie Autorów Teatralnych i Filmowych za całokształt twórczości w dziedzinie filmowej
• 1991 - Nagroda Przewodniczącego Komitetu Kinematografii dla producentów filmowych
• 1998 - "Nagroda Ostatnich Lat XX Wieku" przyznawana przez Międzynarodową Grupę Lektury w San Miniato
• 1999 - Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla kultury polskiej
• 2001 - nagroda za całokształt twórczości w przeglądzie "Febiofest" w Pradze
• 2002 - nagroda za całokształt twórczości na 29. Festiwalu Premii Internazionali E. Flaiano w Pesarze we Włoszech; nagroda za całokształt twórczości na 19. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Jerozolimie
• 2003 - Nagroda im. Roberta Bressona przyznana przez Ministra Kultury Watykanu, wręczona podczas MFF w Wenecji
• 2003 - Dyplom za "wybitne zasługi w dziele wzajemnego zrozumienia i zbliżenia społeczeństw Polski i Rosji" przyznany wspólnie przez ministrów spraw zagranicznych obu krajów
• 2003 - Nagroda im. Aleksandra Lifki za wkład w rozwój kina europejskiego na Festiwalu Filmowym Palic w Suboticy (Serbia)
• 2003 - Nagroda Stowarzyszenia Czeskich Klubów Filmowych
• 2004 - Nagroda Artystyczna Carskosielska w Carskim Siole koło Petersburg
• 2005 - Medal "Zasłużony Kulturze - Gloria Artis" przyznany przez Ministra Kultury
• 2006 - Nagroda "Koralowy Klaps" za całokształt twórczości na Festiwalu Filmowym na wyspie Ischia
• 2006 - Nagroda "Taormina Arte Award for Cinematic Excellence 2006" na Festiwalu Filmowym w Taorminie
• 2006 - Krzyż Oficerski Orderu Zasługi Republiki Włoskiej
• 2007 - Nagroda im. Luki Brajnovicia za całokształt twórczości artystycznej na Uniwersytecie Nawarry w Pampelunie
• 2007 - Nagroda "Złota Rybka" za całokształt twórczości na 34. Ińskim Lecie Filmowym w Ińsku
• 2009 - Nagroda za "wybitny wkład w kinematografię" na Międzynarodowym Festiwalu im. Andrieja Tarkowskiego "Zwierciadło" w Iwanowie
• 2009 - Nagroda "Pióro Mistrza" za całokształt twórczości scenariopisarskiej na 15. Lecie Filmów w Warszawie

Krzysztof Zanussi otrzymał tytuły doctora honoris causa moskiewskiego Instytutu Sztuki Filmowej WGiK (1998), Uniwersytetu Europejskiego w Mińsku (2001), Narodowego Uniwersytetu Sztuki Teatralnej i Filmowej w Bukareszcie (2001), Nowego Uniwersytetu Bułgarskiego (2002), Państwowego Uniwersytetu Telewizji i Filmu w Sankt Petersburgu (2004), Uniwersytetu Katolickiego w Walencji (2004).

W 1998 na ulicy Piotrkowskiej w Łodzi odsłonięto gwiazdę Zanussiego w Alei Gwiazd, a w roku 2000 reżyser odcisnął dłoń na Promenadzie Gwiazd w Międzyzdrojach.


Już podczas działalności Zanussiego w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych w amatorskim ruchu filmowym, jego twórczość została zauważona - nagrodzono wtedy 9 ze zrealizowanych przez niego 11 filmów (m.in. Tramwaj do nieba współreżyserowany z Wincentym Roniszem uzyskał Grand Prix na Festiwalu Studenckich Etiud Amatorskich w 1958 roku). Nagrodzony został również jego film dyplomowy Śmierć prowincjała.

Filmy Zanussiego nie dają się zaliczyć do jakiegoś nurtu polskiej czy światowej twórczości filmowej. Reżyser ten nie ulega modom ani cudzym gustom. Sam tak mówi:

"Moje kino wywodzi się przede wszystkim z literatury, jest rodzajem ludzkiej mowy. Idea wizualności kina zawsze budziła moje wątpliwości." ("Film" 1992 nr 17)

Podobnie wypowiada się na ten temat Paweł W. Stachowski:

"Obraz i warstwa fabularna, szczegóły miejsca i czasu mają (w filmach Zanussiego) znaczenie drugorzędne. Jego filmy zamieniają się w rozpisane na dialogi rozmowy."

Zapewne najbardziej znaczącym okresem w twórczości Zanussiego jest dekada lat siedemdziesiątych. Wtedy powstały tak znane filmy, jak Życie rodzinne, Za ścianą, Iluminacja, Barwy ochronne czy Spirala. Wtedy też został wykreowany specyficzny bohater filmów Zanussiego - człowiek postawiony przed wyborem między wartościami a pokusą ich odrzucenia. Probierzem jest jego moralna wrażliwość wyrażająca się kompromisem pomiędzy sferą marzeń o indywidualnej wolności a życiową praktyką, która tę wolność dobrowolnie ogranicza.

Filmy Zanussiego są kinem autorskim. Prawie do wszystkich sam pisał scenariusze. W latach siedemdziesiątych, szczególnie w takich filmach, jak Struktura kryształu, Za ścianą czy Iluminacja pozwalał aktorom improwizować, stosując technikę otwartych dialogów. Zanussi pragnął w ten sposób, jak sam mówił:

"...charakteryzować bohaterów w sposób nieoczywisty, pozostawiając margines dla niedopowiedzenia, prymat nastroju nad akcją a jednocześnie budować napięcie dramaturgiczne wynikające ze zderzenia racji psychologicznych, czy moralnych." ("Film" 1971 nr 5)

Najbardziej znaczącym filmem lat osiemdziesiątych jest zrealizowany w Polsce w 1984 roku Rok spokojnego słońca. Głównie jednak w tej dekadzie realizował Zanussi swoje plany artystyczne na Zachodzie - stał się twórcą europejskim.

"Artysta nie należy do nikogo, jego sztuka musi stanowić własność wszystkich" - komentował reżyser.

Jest (pisze Paweł W. Stachowski) w postawie tego reżysera coś ze średniowiecznych bardów wędrujących po Europie i wszędzie znajdujących ciepłe przyjęcie. Zanussi, jako artysta jest kimś, kto szanując lokalne odrębności, próbuje znaleźć to, co wspólne, a jednocześnie w sposób nieskrępowany wyrażać siebie. ("Film" 1992 nr 36)

Oprócz dominujących w filmach tego reżysera tematów takich, jak wolność i zniewolenie, moralne wybory, związki ludzkiego losu z Absolutem pojawia się w nich często motyw śmierci. Andrzej Kijowski napisał:

"Przewodnim nurtem myślowym twórczości Zanussiego zdaje się być uświadomienie konieczności umierania. Filmy tego reżysera ukazują przechodzenie człowieka z jednych pozycji na drugie i choć spory dotyczą spraw nadzwyczaj realnych (...), gdzieś w tle wyczuwa się zadumę nad niepojętym wymiarem ponadegzystencjalnym, w którym irracjonalna konieczność zakończenia życia dopełnia jakąś oczywistość." ("Film" 1978 nr 43)

W swoich dziełach Zanussi porusza odwieczne problemy: miłości, śmierci, szczęścia i sumienia, przyglądając się, jak objawiają się one w dzisiejszym świecie.

"We wszystkich filmach Zanussiego czuje się szczególnie mocno obecność autora. Nie tylko w wywodach i beletrystyce (...) lecz także, a może przede wszystkim, w manipulowaniu planami, obrazami, które często wynikają nie z logiki opowieści, lecz z logiki myślenia autora. Chodzi mi o te momenty, gdzie - między wierszami, między obrazami - słyszy się jego głos, widzi się bieg jego myśli, czuje puls emocji." (Aleksander Jackiewicz, "Kino" 1981 nr 01)

Charakterystyczne dla kina Zanussiego są przeciwieństwa, które reżyser w swoich obrazach usiłuje godzić. Światopogląd chrześcijanina pozostaje w jawnej sprzeczności z racjonalizmem naukowca. "Filmy Zanussiego (...) włączają się w nurt kina uznającego filmowość tematyki filozoficznej" - stwierdziła Grażyna Świętochowska. ("Kwartalnik filmowy" 2004 nr 45)
Ks. Andrzej Luter pisał o twórczości reżysera, że "Zanussi swoimi filmami prowokuje - zadaje nam kluczowe pytania: czy duchowe bogactwo, religia, wiara mogą być wystarczająca i przekonującą odpowiedzią na zło, cierpienie, które samo w sobie nie ma żadnego sensu i czy mogą być dostateczną odpowiedzią na tajemnicę śmierci?" ("Kino" 2009 nr 06)
"Na początku swojej kariery kręcił wyjątkowo nowatorskie filmy, teraz stał się klasykiem kina, nieraz uznawanym za niemodnego twórcę" - napisał Łukasz Maciejewski. ("Dziennik", Nowa Kultura, 2008.09.26)

Zaś reżyser tak mówi o twórczości:

"Artystą jest się dopiero wtedy, gdy umie się coś zrobić dobrze na pięć sposobów i umie się wybrać ten, który jest najlepszy."

Oprócz twórczości filmowej zajmuje się także Zanussi działalnością pedagogiczną i reżyserią teatralną. Wykładał m.in. w PWSFTviT w Łodzi, National Film School w W. Brytanii i w Danii, w Kopenhadze. Reżyseruje w teatrach w Mediolanie, Palermo, Bonn, Krakowie, Bazylei i Rzymie.


Filmografia

Etiudy szkolne:

• 1961 - Holden
• 1961 - Łapać złodzieja
• 1961 - Parasol przy pogodzie
• 1961 - Ułan i dziewczyna
• 1962 - Samolot z Budapesztu
• 1963 - Studenci
• 1964 - Świadek
• 1966 - Śmierć prowincjała (telewizyjny film dyplomowy). Młody chłopak pracuje przy odnawianiu kościoła. Poznaje prowincjała, który niedługo potem umiera. Nagrody: 1967 - "Srebrny Lew" na MFF w Wenecji; 1968 - "Złoty Dukat" na MFF w Mannheim; "Złota Aurelia" na MFF w Valladolid.

Filmy fabularne:

• 1967 - Twarzą w twarz (film tv; scenariusz wspólnie z Edwardem Żebrowskim). Studium psychologiczne poruszające problem odpowiedzialności człowieka za losy innych.
   
• 1968 - Zaliczenie (film tv; scenariusz wspólnie z E. Żebrowskim). Przywołujące problem ludzkiej godności relacje miedzy profesorem a zdającym egzamin studentem.
   
• 1969 - Struktura kryształu. Bohaterami filmu są dwaj utalentowani fizycy - jeden z nich wyjeżdża na wieś i jest meteorologiem, drugi robi błyskotliwą karierę naukową. Obaj toczą dyskurs moralny na temat wyboru postaw życiowych.
  Nagrody: 1969 - Nagroda im. A. Munka (przyznawana przez PWSFTviT w Łodzi); "Syrena Warszawska" (przyznawana przez Klub Krytyki Filmowej); 1970 - Nagroda za debiut reżyserski "Srebrny Kondor" Federacji Argentyńskich Klubów Filmowych na MFF w Mar del Plata; Nagroda miasta Valladolid na MFF Filmów Religijnych i Humanistycznych; Nagroda Specjalna na MFF w Panamie.
   
• 1970 - Góry o zmierzchu (film tv). Opowieść o starym profesorze, który co roku przyjeżdża w góry w rocznicę śmierci przyjaciela.
   
• 1971 - Die Rolle (tytuł polski Rola; prod. Polska - RFN; film tv). Aktor, przygotowując się do roli starego człowieka, po wielu latach odwiedza swojego ojca w domu opieki, aby obserwować jego zachowania.
   
• 1971 - Życie rodzinne. Młody inżynier Wit, wraz z przyjacielem odwiedza swój dom rodzinny. Opowieść o kryzysie rodziny i niemożności dokonania wyboru zgodnego z moralnymi i etycznymi zasadami.
  Nagrody: 1971 - "Srebrny Hugo" na MFF w Chicago; "Złota Kaczka" w kategorii najlepszy film polski przyznawana przez czasopismo "Film"; 1972 - "Premio de San Gregorio" i "Premio Ciudad de Valladolid" na MFF w Valladolid; 1973 - II Nagroda na MFF w Colombo.
   
• 1971 - Za ścianą (film tv; scenariusz wspólnie z E. Żebrowskim). Kameralny dramat postaw. Tytułowa ściana jest tutaj symbolem granic dzielących ludzi oraz obojętności na los innego człowieka. Nagroda: 1971 - Grand Prix na MFFA w San Remo.
   
• 1972 - Hipoteza (film tv; prod. Polska - RFN). Rozgrywająca się na początku XX wieku opowieść o młodym profesorze, któremu w oryginalny sposób udało się pokonać własną słabość.
   
• 1973 - Iluminacja. Głównym bohaterem jest młody student, który poprzez naukę, przemyślenia i kontakty z innymi poszukuje "prawdy". Jednak mimo starań nie doznaje tytułowej iluminacji - dostępnej, według filozofii średniowiecznej, tylko niektórym mędrcom i filozofom.
  Nagrody: 1973 - Grand Prix "Złoty Lampart", Nagroda FIPRESCI, Nagroda Jury Ekumenicznego na MFF w Locarno; "Syrena Warszawska" (nagroda Klubu Krytyki Filmowej SDP) w kategorii filmu fabularnego; Grand Prix na KSF "Młodzi i film" w Koszalinie; Grand Prix na MFF w Rawennie; 1974 - Nagroda Specjalna Jury FPFF w Gdańsku; "Złote Grono" na LLF w Łagowie; "Złoty Medal" na MFF w Figuera da Foz.
   
• 1974 - Bilans kwartalny. Melodramat z moralistycznym podtekstem. Znudzona swym małżeństwem Marta spotyka dawnego kolegę ze studiów. Zafascynowana nim postanawia rzucić dom i dotychczasowe życie. Jednak rozsądek bierze górę i bohaterka wraca do męża.
  Nagrody: 1975 - Nagroda OCIC na MFF w Berlinie Zachodnim; 1976 - "Złota Kamera" za najlepszy film współczesny (przyznawana przez czasopismo "Film").
   
• 1975 - Die Nachtdienst (tytuł polski Miłosierdzie płatne z góry; prod. RFN; film tv). Młoda lekarka z Jugosławii opiekuje się bogatą baronową, która starannie obmyślanymi sposobami stara się zniszczyć jej godność. Kameralny dramat o poszukiwaniu własnej wartości przez upokarzanie innych.
   
• 1976 - Barwy ochronne. Na studenckim obozie naukowym spotykają się młody asystent Jarosław i docent Jakub. Każdy z nich reprezentuje inną postawę wobec życia - pierwszy idealistyczną, drugi cyniczną. Konflikt tych postaw, a także opis środowiska akademickiego to główne tematy filmu.
  Nagrody: 1977 - Grand Prix na FPFF w Gdańsku; "Złoty Koziorożec" na MFF w Teheranie.
   
• 1977 - Anatomie Stunde (tytuł polski Lekcja anatomii; prod. RFN; film tv). Grupa niemieckich studentów bada wpływ różnych czynników na strukturę psychiczną człowieka.
   
• 1977 - Haus der Frauen (tytuł polski Dom kobiet; na podstawie dramatu Zofii Nałkowskiej pod tym samym tytułem; prod. RFN; film tv). Historia kilku spokrewnionych ze sobą kobiet w różnym wieku, które mieszkają w jednym domu.
   
• 1978 - Spirala. Śmiertelnie chory mężczyzna, dla którego jedyną możliwością decydowania o własnym losie jest samobójstwo.
  Nagrody: 1978 - Nagroda Jury Ekumenicznego na MFF w Cannes; Nagroda Kin Studyjnych na LLF w Łagowie; Nagroda Dziennikarzy na FPFF w Gdańsku; 1979 - Nagroda za reżyserię na MFF w Panamie; "Złota Kamera" czasopisma "Film".
   
• 1979 - Wege in der Nacht (tytuł polski Drogi pośród nocy; prod. RFN; film tv). Podczas II wojny światowej grupa niemieckich oficerów stacjonuje w wiejskim dworze. Jednego z Niemców fascynuje właścicielka majątku, uczucie jednak pozostaje nieodwzajemnione.
   
• 1980 - Constans. Młody, uczciwy mężczyzna szuka w życiu stałych wartości. Niestety, otaczająca go zakłamana rzeczywistość i niezawinione przypadki burzą jego wyobrażenia o świecie.
  Nagrody: 1980 - Nagroda Specjalna Jury na FPFF w Gdańsku; Nagroda za reżyserię, oraz Nagroda Jury Ekumenicznego na MFF w Cannes; 1981 - Wielka Nagroda na MFF w Panamie.
   
• 1980 - Kontrakt. Dwoje młodych ludzi pochodzących z bogatych i ustosunkowanych rodzin bierze ślub. Dochodzi do skandalu, bo panna młoda mówi "nie". Mimo to odbywa się wesele, które jest tutaj pretekstem do krytycznego spojrzenia na społeczeństwo końca lat siedemdziesiątych. Nagrody: 1980 - Wyróżnienie Katolickiego Biura Filmowego na MFF w Wenecji.
   
• 1981 - Versuchung (tytuł polski Pokuszenie; prod. RFN;). Historia niedobranego małżeństwa. Kobieta jest osobą otwartą i pełną optymizmu, zaś mężczyzna - chłodny uczuciowo i pełen dystansu. Małżonkowie coraz bardziej oddalają się od siebie.
   
• 1981 - Da un paese lontano: Giovanni Paolo II (tytuł polski Z dalekiego kraju; scenariusz Andrzej Kijowski i Jan J. Szczepański przy współpracy Krzysztofa Zanussiego; prod. Włochy - W. Brytania - Polska). Opowieść o życiu Karola Wojtyły na kanwie skomplikowanych dziejów państwa polskiego. Nagrody: 1981 - Nagroda "David Europeo".
   
• 1982 - Imperativ (tytuł polski Imperatyw; prod. RFN). Augustyn - mężczyzna w średnim wieku osiągnął życiowy sukces, mimo to popada w depresję graniczącą z obłędem. Dramat ukazujący wewnętrzną walkę człowieka z samym sobą. Nagrody: 1982 - Nagroda Specjalna Jury na MFF w Wenecji.
   
• 1984 - Rok spokojnego słońca (prod. Polska - Niemcy - USA). Rok 1946. Trudny romans Amerykanina i Polki w realiach okresu przejściowego między wojną a pokojem. Nagrody: 1984 - "Złoty Lew" i Nagroda im. Passittiego Związku Włoskich Dziennikarzy na MFF w Wenecji.
   
• 1985 - Paradigma (tytuł polski Paradygmat, czyli potęga zła; prod. RFN - Francja - Włochy). Akcja rozgrywa się na początku XX wieku. Dwudziestoletni student teologii naiwnie wierzy, że człowiek z natury jest dobry i zło można bez trudu zwalczyć. Jednak okazuje się, że nawet jego własne postępowanie jest dwuznaczne i skażone kompromisem.
   
• 1988 - Wherever You Are (tytuł polski Gdzieśkolwiek jest, jeśliś jest...; scenariusz z Michaelem Hirstem; prod. Polska - Niemcy). Dyplomata urugwajski przyjeżdża w 1945 roku do Polski, ażeby wyjaśnić okoliczności śmierci zamordowanej przez Niemców żony. Dramat psychologiczny odsłaniający tajniki ludzkiej podświadomości.
   
• 1989 - Stan posiadania (prod. Polska - Niemcy). Kameralny dramat o miłości studenta i dojrzałej kobiety, która pod wpływem młodego kochanka nawraca się i przyjmuje chrzest. Nagrody: 1989 - Nagroda Jury Ekumenicznego na MFF w Moskwie; 1990 - Grand Prix na MFF w Strasburgu.
   
• 1990 - Życie za życie (prod. Polska - Niemcy). Opowieść o Maksymilianie Kolbe. Film przybliża jego sylwetkę i wyjaśnia motywy działania.
   
• 1990 - Das lange Gespräch mit dem Vogel (tytuł polski Długa rozmowa z ptakiem; prod. Niemcy; film tv). Czterdziestoletni aktor zafascynowany młodziutką dziewczyną. Opowieść o miłości niemożliwej do spełnienia.
   
• 1991 - Napoléon et l'Europe (tytuł polski: Napoleon; sześcioodcinkowy serial TV, produkcja: Francja-Polska), Zanussi wyreżyserował odcinek Maria Walewska, który opowiada o miłości cesarza do polskiej szlachcianki.
   
• 1991 - Lyuk (reżyseria wspólnie z Andrzejem Czarneckim; prod. ZSRR), melodramat.
   
• 1992 - Dotknięcie ręki (scenariusz: Peter Morgan i Mark Wadlow na podstawie scenariusza K. Zanussiego i E. Żebrowskiego; prod. Polska - W. Brytania - Dania). Student muzykologii odwiedza w Danii wybitnego kompozytora, który już od dawna nie tworzy. Pod wpływem młodego człowieka, stary mistrz komponuje wspaniałe oratorium. W faustowski temat wpisano pytania o sens sztuki i o to, czy potrafi ona zmienić oblicze świata. Nagrody: 1993 - "Złota Taśma" od SFP za najlepszy film 1992 roku.
   
• 1996 - Cwał. Początek lat pięćdziesiątych. Dziesięcioletni Hubert przyjeżdża do Warszawy, by zamieszkać u swojej ciotki. Polityczno-obyczajowa komedia inspirowana autobiograficznymi wątkami z dzieciństwa reżysera.
  Nagrody: 1996 - Nagroda Specjalna Jury i Nagroda Dziennikarzy na FPFF w Gdyni; Nagroda Specjalna Jury na MFF w Tokio; 1997 - "Srebrny Witeź" na MFF Narodów Słowiańskich i Prawosławnych w Moskwie.
   
• 1996-2000 - Opowieści weekendowe: Damski interes, Niepisane prawa, Dusza śpiewa, Linia opóźniająca, Ostatni krąg, Skarby ukryte, Słaba wiara, Urok wszeteczny. Cykl podejmuje temat przemian w czasach przełomu demokratycznego. Wszystkie filmy są mocno osadzone w realiach, a dotyczą głównie życia inteligencji i jej wyborów moralnych.
   
• 1997 - Our God's Brother (tytuł polski Brat naszego boga; scenariusz z Mario Di Nardo; prod. Polska - Włochy - Niemcy). Film jest adaptacją napisanego pod koniec lat czterdziestych dramatu Karola Wojtyły o Adamie Chmielowskim - bracie Albercie (1845-1916).
   
• 2000 - Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową. Lekarz dowiaduje się, że jest śmiertelnie chory na raka. Chce znaleźć sens śmierci w jej nieuchronnym, naturalnym związku z życiem. Film nawiązuje do zrealizowanej w 1978 roku Spirali.
  Nagrody: 2000 - Główna Nagroda na MFF w Moskwie; Grand Prix "Złote Lwy" i Nagroda Dziennikarzy na FPFF w Gdyni; 2001 - Nagroda Specjalna Jury na Festiwalu w Tambow; "Orzeł" - Polska Nagroda Filmowa w kategoriach: najlepsza reżyseria, najlepszy film, najlepszy scenariusz; nagroda dla najlepszego reżysera w konkursie międzynarodowym na Wine Country Film Festival w Kalifornii; "Złota Kaczka" w kategorii najlepszy polski film roku 2000 przyznawana przez czasopismo "Film"; "Złota Taśma" w kategorii film polski za rok 2000 przyznawana przez Koło Piśmiennictwa SFP.
   
• 2002 - Suplement. Losy pary młodych ludzi, którzy występowali już marginalnie w filmie Życie jako śmiertelna choroba.... Tematem jest poszukiwanie sensu życia - nawiązanie do wcześniejszej Iluminacji. Nagrody: 2002 - Nagroda FIPRESCI na MFF w Moskwie.
   
• 2005 - Persona non grata (produkcja: Polska, Włochy, Rosja). Bohaterem filmu jest Wiktor, ambasador Polski w Urugwaju. Po śmierci ukochanej żony przyjeżdża na jej pogrzeb do kraju, gdzie spotyka swego dawnego przyjaciela, rosyjskiego wiceministra spraw zagranicznych, który prawdopodobnie był oddelegowany do infiltrowania polskiego podziemia w latach osiemdziesiątych XX w. Wiktor podejrzewa, że jego żona zdradzała go kiedyś z tym człowiekiem.
  Nagrody: 2005 - nagroda jury na FPFF w Gdyni; 2006 - "Złota taśma" w kategorii: film polski (za rok 2005) przyznawana przez Koło Piśmiennictwa SFP; 2007 - nagroda "Ponad Granicami" im. Krzysztofa Kieślowskiego w kategorii filmu pełnometrażowego na Festiwalu Filmów Polskich w Nowym Jorku.
   
• 2005 - Czołgi w filmie Solidarność, Solidarność. Paradokumentalna etiuda, w której reżyser wraca wspomnieniami do czasów, kiedy zimą 1981 roku realizował w Krakowie zdjęcia do biograficznego filmu o Janie Pawle II Z dalekiego kraju.
   
• 2007 - Il Sole Nero (tytuł polski: Czarne słońce; scenariusz wspólnie z Rocco Familiarim; produkcja: Francja, Włochy). Thriller w stylu Dostojewskiego – adaptacja sztuki Rocco Familiariego. Podstawą dramatu była autentyczna historia zbrodni, zaś fabuła osnuta jest wokół tematu potęgi zła.
   
• 2008 - Serce na dłoni (scenariusz autorski wg pomysłu Andrzeja Mularczyka; produkcja: Polska, Ukraina). Ukraiński bogaty biznesmen Konstanty ciężko choruje na serce. Uratować go może jedynie natychmiastowy przeszczep. Idealnym dawcą wydaje się Stefan, młody chłopak, niedoszły samobójca. Wiktor musi go namówić na następną, tym razem skuteczną, próbę odebrania sobie życia.
   
• 2009 - Rewizyta. Film ma formę wywiadu przeprowadzanego współcześnie przez niedoszłego samobójcę (znanego z filmu Serce na dłoni) z bohaterami filmów Zanussiego: Życia rodzinnego (1971), Barw ochronnych (1976) i Constansu (1980). Po latach występujący w tych filmach aktorzy pojawiają się przed kamerą. Aktualne sceny wywiadu są uzupełniane fragmentami filmów z lat siedemdziesiątych. Całość stanowi podsumowanie dotychczasowego dorobku artysty. W filmie występuje w swojej ostatniej roli Zbigniew Zapasiewicz.

Filmy dokumentalne:

• 1966 - Maria Dąbrowska
• 1966 - Przemysł
• 1967 - Komputery
• 1968 - Krzysztof Penderecki. Nagrody: 1968 - "Srebrny Lajkonik" na OFFK w Krakowie; 1969 - "Srebrny Gołąb" na MFF w Lipsku
• 1977 - Brigitte Horney
• 1979 - Mein Krakau (Mój Kraków)
• 1982 - Capitali culturali - Vaticano (Stolice kultury - Watykan)
• 1987 - La mia Varsavia (Moja Warszawa)
• 1987 - Erloschene Zeiten (Wygasłe czasy). Film dokumentalny fabularyzowany
• 1987 - Lied der toten Kinder (Pieśń o śmierci dzieci)
• 1990 - Witlod Lutosławski in Conversation with Krzysztof Zanussi
• 1993 - Spotkania domowe
• 1996 - 'Do Not Be Afraid'. The Life and Teachings of Pope John Paul II ('Nie lękajcie się'. Życie i nauczanie Jana Pawła II)

Scenariusze do filmów:

• 1964 - Ludzie milczą (reż. Edward Etler) - film dokumentalny
• 1969 - Podróżni jak inni (reż. Wojciech Marczewski) - film tv
• 1976 - Próba ciśnienia (reż. Tadeusz Junak) - film tv
• 1979 - Obce głosy (reż. Hanna Kosińska-Hartowicz) - etiuda
• 1986 - Niedostępna (reż. Barbara Sałacka) - spektakl tv (dwie jednoaktówki napisane wspólnie z Edwardem Żebrowskim)

Spektakle Teatru Telewizji:

• 1999 - Skowronek (autor: Jean Anouilh)
• 2002 - Sesja castingowa (także autor)
• 2008 - Głosy wewnętrzne (także autor)

Reżyserował w teatrach:

• 1979 - Lot nad kukułczym gniazdem (autor: Dale Wasserman), Teatr Stary w Krakowie
• 1982 - Miłosierdzie płatne z góry (autorzy: Krzysztof Zanussi i Edward Żebrowski), Theatre Kleber-Meleau w Lozannie
• 1982 - Rzeźnia (autor: Sławomir Mrożek) Centro Ricerche T. w Mediolanie
• 1986 - Gry kobiece (autorzy; Krzysztof Zanussi i Edward Żebrowski), T. Petit Odeon w Paryżu
• 1986 - Juliusz Cezar (autor: Wiliam Shakespeare), Teatr w Rzymie
• 1993 - Śmierć i dziewczyna (autor: Ariel Dorfman), Teatr Nowy w Poznaniu
• 2002 - Straszni rodzice (autor: Jean Cocteau), Teatr Eliseo w Rzymie
• 2009 - Romulus Wielki (autor: Friedrich Dürrenmatt), Teatr Polonia w Warszawie

Inne:

• Występował w filmach fabularnych: 1979 - Amator (reżyseria: Krzysztof Kieślowski) oraz w filmach reżyserowanych przez siebie: 1987 - Erloschene Zeiten, 1996 - Cwał, 1996 - Dusza śpiewa z cyklu Opowieści weekendowe, 2000 - Życie jako śmiertelna choroba..., 2005 – etiuda Czołgi w filmie Solidarność, Solidarność. Wystąpił w następujących filmach dokumentalnych: 1992 - Our Hollywood education (reżyseria: Michael Beltrami), 1994 - Jan Strzelecki (reżyseria: Paweł Woldan), 1996 - Między dźwiękiem a ciszą. Wspomnienie O Witoldzie Lutosławskim (reżyseria: Aleksandra Osadowska-Padlewska), 1997 - Bareizm (reżyseria: Agnieszka Arnold), 2008 - Meeting Andrei Tarkovsky (realizacja: Dmitry Trakovsky).
   
• Jest bohaterem filmu dokumentalnego z 2004 roku Niepokój (scenariusz i reżyseria: Krzysztof Tchórzewski). Film opowiada o życiu i drodze artystycznej Krzysztofa Zanussiego.
   
• W 1996 roku zostały wydane dwie książki o twórczości Zanussiego: Jadwigi Łużyńskiej O Zanussim inni i Sławomira Bobowskiego Dyskurs filmowy Zanussiego. W 2007 roku ukazał się wywiad-rzeka z reżyserem Krzysztof Zanussi - sylwetka artysty, rozmawiała Iga Czarnawska, Oficyna Adam, Warszawa.
   
• Ważniejsze książki: Rozmowy o filmie amatorskim (1978), Spór o PRL (1996), Pora umierać (1997), Między jarmarkiem a salonem (1999); kilka wydań zbiorów scenariuszy i nowel filmowych. Opublikował cykl felietonów w "Polityce" w 2004.

Autor: Halina Olczak-Moraczewska, maj 2004; aktualizacja: wrzesień 2009.