Film

Jan Peszek

Film

Urodził się 13 lutego 1944 roku. Aktor teatralny, filmowy i telewizyjny, reżyser, pedagog Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie.

Ukończył Wydział Aktorski krakowskiej PWST. Debiutował w 1966 roku w Karierze Arturo Ui Bertolta Brechta wystawionej w Teatrze Polskim we Wrocławiu. We wrocławskim teatrze grał 9 sezonów u reżyserów tak wybitnych, jak Jerzy Krasowski (Sprawa Dantona Stanisławy Przybyszewskiej, Szósty lipca Michaiła Szatrowa, Zemsta Aleksandra Fredry), Krystyna Skuszanka (Sen srebrny Salomei Juliusza Słowackiego, Królewskie polowanie na słońce Petera Shaffera, Burza Williama Shakespeare'a), Bohdan Korzeniewski (Szelmostwa Skapena Molière'a) czy Henryk Tomaszewski (Protesilas i Laodamia Stanisława Wyspiańskiego).

Z Wrocławia przeniósł się Peszek do Teatru Nowego w Łodzi, gdzie występował w inscenizacjach tworzonych przez Kazimierza Dejmka - Obronie Sokratesa Platona, Obecności Antoniego Słonimskiego, Zwłoce Friedricha Dürrenmatta. Jednak młodego aktora ukształtował nie Dejmek ani Krasowski, lecz dramatopisarz i kompozytor Bogusław Schaeffer.

"(...) na trzecim roku stało się coś, co zmieniło bieg mojego życia. Spotkałem zespół MW2 Adama Kaczyńskiego i Bogusława Schaeffera. On mną wstrząsnął do tego stopnia, że ja, wchodzący w życie młodzieniec, zacząłem szybko dojrzewać. Okazało się, że można próbować mówić o człowieku kompletnie innym językiem, z nieznanej mi perspektywy. Świat u Schaeffera jest rozbity na mikroelementy, które dopiero złożone dają portret jakiejś sytuacji ludzkiej. Uznałem to za bardzo adekwatne do świata, w którym żyłem" - opowiadał aktor w wywiadzie dla "Gazety Wyborczej".

Dzięki impulsowi ze strony Schaeffera Peszek zaczął eksperymentować, szukać nowych form aktorskiego wyrazu. Tym samym rozpoczął tworzenie indywidualnego języka scenicznego, nieco groteskowego, unikającego nadmiernej psychologizacji i sprawdzającego się doskonale w dramatach współczesnych - zwłaszcza Gombrowicza, Mrożka czy Różewicza. Wsparcie w tych poszukiwaniach otrzymał od aktora i reżysera Mikołaja Grabowskiego, który swymi inscenizacjami próbował komentować polską tradycję i współczesność, podstawiając im krzywe zwierciadło. Peszek współpracował z Grabowskim w łódzkim Teatrze im. S. Jaracza i krakowskim Starym Teatrze. Styl Peszka, pełen dystansu aktora do postaci, jego umiejętność błyskawicznego przeobrażania się doskonale sprawdziły się u Grabowskiego w Serenadzie i Lisie Aspirancie Mrożka, Trans-Atlantyku Gombrowicza, Kwartecie i Scenariuszu dla trzech aktorów Schaeffera. W czasie współpracy z Grabowskim, w 1984 roku, powstał swoisty manifest języka aktorskiego właściwego Peszkowi - monodram Scenariusz dla nieistniejącego, ale możliwego aktora instrumentalnego Schaeffera.

Lata 90. i przełom nowego stulecia to najdojrzalszy okres w karierze Peszka. Aktor występuje u Krystiana Lupy, (Bracia Karamazow Dostojewskiego), Jerzego Jarockiego (Słuchaj Izraelu Jerzego S. Sito), Andrzeja Wajdy (Mishima Yukio Mishimy), Jerzego Grzegorzewskiego (Śmierć Iwana Ilicza Lwa Tołstoja, Don Juan Moliere'a). W Teatrze Narodowym u Grzegorzewskiego gra Henryka w Ślubie Gombrowicza (1998) i Stańczyka w Weselu Wyspiańskiego. Angażują go młodzi reżyserzy Zbigniew Brzoza (Nareszcie koniec Petera Turriniego), Mariusz Treliński (Lautreamont-sny według Lautreamonta, Wyrywacz serc Elżbiety Sikory) i Grzegorz Jarzyna (Uroczystość Thomasa Vintenberga i Morgensa Rukova) i Oskaras Korsunovas (Sanatorium pod klespydrą Bruno Schulza). Tworzy autorskie spektakle w kraju i za granicą, m.in. w Japonii, gdzie powstaje spektakl według Sanatorium pod klepsydrą Bruno Schulza, przyjęty z zachwytem przez japońską publiczność.

Ważniejsze wyróżnienia:

  • 1980 - nagroda specjalna ministra kultury i sztuki dla zespołu spektaklu Kwartet Schaeffera w reż. Mikołaja Grabowskiego na 15. Przeglądzie Teatrów Małych Form w Szczecinie
  • 1981 - nagroda za rolę Gonzala w Trans-Atlantyku Gombrowicza w reż. Mikołaja Grabowskiego na 22. Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu
  • 1987 - nagroda im. Zelwerowicza za role w Scenariuszu dla trzech aktorów w reż. Mikołaja Grabowskiego i Republice marzeń w reż. Rudolfa Zioło


Opracowanie: lipiec 2001
 

Podobne

Film Jerzy Hoffman

Film

Reżyser filmowy. Urodził się 15 marca 1932 roku w Krakowie...

Film Andrzej Czeczot

Film, Sztuki wizualne

Rysownik, malarz, scenograf, ilustrator. Urodził się 27 października 1933 roku w Krakowie. Zmarł w Warszawie 9 maja 2012 roku.

Zobacz także

Literatura Elżbieta Janicka "Festung Warschau"

Jak sugerują opisy książki - ale też komentarze samej autorki - "Festung Warschau" jest rodzajem spacerownika - a więc przewodnika, w którym krok po kroku, ulica po ulicy poznajemy dane miejsce. Jest...

Sztuki wizualne Wojciech Fangor "Postaci"

Obraz Fangora należy do najbardziej kanonicznych dzieł polskiego socrealizmu. Operuje prostą retoryką przeciwieństw: kiedyś i teraz, po tej i po tamtej stronie.

Odnośniki do innych działów bazy wiedzy