Narratorem filmu jest dziesięcioletni Staszek Szewczyk, chłopiec z miasta, uczący się w wiejskiej szkole w Popielawach - rodzinnej wsi jego dziadków. Staszek pisze pamiętnik, w którym przywołuje historię głośnego w okolicy kowalskiego rodu Andryszków. Józef Andryszek Pierwszy w XIX wieku zbudował kinomaszynę, wcześniej niż bracia Lumière. Było to w roku 1963, tuż przed Powstaniem Styczniowym. Z powodu Powstania nie mógł dokończyć swojego wynalazku i uruchomił go tylko raz. Kolejni kowale z rodu Andryszków przechowują kinomaszynę aż do lat 60. XX wieku, kiedy to maszyna płonie w pożarze. Kolejny potomek kowali, Józef Andryszek Szóstek chce ją odbudować, na co nie zgadza się jego Ojciec, który jest przekonany, że maszyna przynosi nieszczęście całej rodzinie.

Film rozgrywa się w dwóch płaszczyznach czasowych - w okresie Powstania Styczniowego i pod koniec lat sześćdziesiątych XX wieku Historia... to film o kinie i miłości, wielkim bólu i przeznaczeniu. Kino w Popielawach czyni cuda - ludzie rozmawiają ze świętymi, potomkowie niespełnionych kochanków spotykają się po stu latach, chorzy zdrowieją, martwi ożywają. Film urzeka swoją magią.

"W mojej prywatnej historii rodzinnej cztery pokolenia zapisywały kartę pod nazwą 'film', prawie od początku, odkąd kino istnieje. Prababka na początku wieku miała jedno z pierwszych kin w Łodzi 'Teatre Optique Parisien', dziadek był producentem filmowym, przedstawicielem firm Fox, Metro Goldwyn Meyer, Paramount. Ojciec - montażysta filmowy, siostra - montażystka, ja - też filmowiec. Ale nie znalazłem dość odwagi czy nieskromności, żeby opowiadać wprost tę historię. Ukryłem więc moich antenatów za postaciami filmowymi." (Jan Jakub Kolski)

"Surrealistyczne wizje reżysera tworzą tło dla tragicznej historii miłości, która przeplata się z ciągłą obsesją spełniania własnych, wciąż niedoścignionych marzeń" - pisali krytycy.

• Historia kina w Popielawach, scenariusz i reżyseria: Jan Jakub Kolski, zdjęcia: Krzysztof Ptak, scenografia: Wojciech Saloni-Marczewski, kostiumy: Małgorzata Zawadzka, montaż: Ewa Pakulska, produkcja: Kazimierz Rozwałka. Wystepują: Krzysztof Majchrzak (Józef Andryszek V), Bartosz Opania (Józef Andryszek I), Grażyna Błęcka-Kolska (Chanutka V), Michał Jasiński (Szustek), Tomasz Krysiak (Staszek), Franciszek Pieczka (Wujo Janek), Mariusz Saniternik (Kulawik), Joanna Pierzak (Chanutka I), Izabella Bukowska (Jagoda), Maria Gładkowska (dziedziczka), Jan Nowicki (dziedzic). Produkcja: Telewizja Polska, Komitet Kinematografii, Agencja Produkcji Filmowej, Canal+ Polska, Łódzkie Centrum Filmowe (Łódź), Figaro Film Production Ltd, współfinansowanie: Agencja Scenariuszowa, dystrybucja: Silesia. Czas trwania: 98 min. Premiera: 20 listopada 1998.

Nagrody filmowe:

• 1998 - "Brązowe Grono" dla Jana Jakuba Kolskiego na Lubuskim Lecie Filmowym w Łagowie; "Grand Prix" - Wielka Nagroda Jury "Złote Lwy" dla Jana Jakuba Kolskiego na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni, Nagroda Kazimierz Rozwałka dla Jana Jakuba Kolskiego; Syrenka Warszawska;
• 1999 - Nagroda aktorska dla Krzysztofa Majchrzaka oraz "Złoty Jańcio" (nagroda główna), nagroda organizatorów dla Zygmunta Koniecznego na Przeglądzie Filmowym "Prowincjonalia" w Słupcy koło Konina; "Złota Kaczka" - nagroda przyznawana przez pismo "Film" dla Jana Jakuba Kolskiego; "Orzeł" - Polska Nagroda Filmowa w kategorii najlepszy film za rok 1998, najlepsze zdjęcia, najlepsza muzyka, najlepszy montaż, najlepsza reżyseria i scenariusz, najlepsza scenografia; Nagroda Specjalna - Srebrna Statuetka Leliwity dla Jana Jakuba Kolskiego na Tarnowskiej Nagrodzie Filmowej; Srebrny Rycerz dla Jana Jakuba Kolskiego na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym "Złoty Rycerz" w Rosji (festiwal odbył się w Moskwie); Grand Prix (Premio Trieste) dla Jana Jakuba Kolskiego na festiwalu "Alte Adria Cinema" w Trieście; Grand Prix dla Jana Jakuba Kolskiego na Międzynarodowych Spotkaniach Kina i Telewizji - Kino Pełnoekranowe w Genewie.

Autor: Joanna Pawluśkiewicz, grudzień 2006.