Gabriela Muskała w monodramie "Podróz do Buenos Aires", fot. Greg Noo-Wak

Aktorka teatralna i filmowa. Urodziła się 11 czerwca 1969 roku w Kłodzku.

W 1994 roku ukończyła Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi. W latach 1993-1997 była związana z łódzkim Teatrem Powszechnym. Od 1996 roku gra na scenie im. Stefana Jaracza w Łodzi, a od 2005 roku występuje także w Teatrze Dramatycznym w Warszawie.

Jest współautorką sztuk teatralnych pisanych z siostrą Moniką Muskałą - tłumaczką literatury niemieckojęzycznej. Siostry tworzą pod wspólnym pseudonimem Amanita Muskania, są autorkami monodramu o starości i przemijaniu - Podróży do Buenos Aires, w którym monologuje chora na Alzheimera Walerka. Jej świadomość i osobowość powoli ulegają dezintegracji, a ten rozpad obrazowany jest w języku. Drugi tekst sióstr to dramat Daily Soup o toksycznej rodzinnej codzienności utopionej w telewizyjnych serialach i rozmowach o jedzeniu. Sztuka została wystawiona w 2007 roku w Teatrze Narodowym w reżyserii Małgorzaty Bogajewskiej.

Jeszcze w czasie studiów Muskała zagrała kilka dużych ról na deskach Teatru Powszechnego w Łodzi. Była tytułową Antygoną w dramacie Jeana Anouilha w reżyserii Macieja Korwina (1993), Dorotką w muzycznym spektaklu dla dzieci "Czarodziej z Krainy" Oz w reżyserii Janiny Niesobskiej (1994) i Uczennicą w "Lekcji" Eugene'a Ionesco w reżyserii Michała Pawlickiego (1994). Wkrótce na innej łódzkiej scenie, w Teatrze im. Stefana Jaracza, wystąpiła jako Agnes w "Agnes od Boga" Johna Pielmeiera, w reżyserii Mariusza Grzegorzka (1996). Filigranowa aktorka o dziewczęcym wyglądzie z powodzeniem wcielała się w takie postacie jak Dorotka czy Ania, bohaterka "Ani z Zielonego Wzgórza" w reżyserii Korwina (1992, Teatr Powszechny w Łodzi). Równocześnie potrafiła wykorzystać swoje warunki do stworzenia poruszających ról w klasycznym repertuarze:

"Oglądamy małą Antygonę, która właściwie jest jeszcze dzieckiem. (...) Gra bardzo dojrzale, ale jednocześnie z młodzieńczą pasją" - pisał o roli w sztuce Anouilha Dariusz Pawłowski ("Dziennik Łódzki" 12.10.1994).

Skalę swoich możliwości pokazała w "Agnes od Boga":

"(...) gra o krok od prawdziwej histerii i szaleństwa, lecz tej granicy nie przekracza (...)" - notował Roman Pawłowski. - "(...) To nie jest zwyczajna rola teatralna, ale spotkanie z autentyczną tragedią, która wstrząsa sumieniami" ("Gazeta Wyborcza" 17.04.1996).

W Teatrze Jaracza Muskała zagrała też m.in. Irinę w "Trzech siostrach" Michaiła Czechowa w reżyserii Barbary Sass (1997). Nadal współpracowała z Mariuszem Grzegorzkiem. Wcieliła się w postać Laury w "Szklanej menażerii" Tennessee'a Williamsa, którą Grzegorzek reżyserował w 1997 roku. Nadała roli delikatne rysy, a jednocześnie wydobyła lęk i ból młodej dziewczyny. Rok wcześniej zagrała Mary w spektaklu telewizyjnym "Rutherford i syn" Katherine G. Sowerby. W 1999 roku ponownie wykreowała tę postać w przedstawieniu zrealizowanym przez Grzegorzka na scenie Teatru im. Jaracza. Grała w sposób wyciszony, subtelny. Rolę chwalono za autentyzm, jej odtwórczynię za umiejętność scenicznego obrazowania skomplikowanych psychologicznych procesów. Muskała często właśnie w bardzo spokojny, precyzyjny i zarazem dojrzały sposób potrafi pokazać meandry ludzkiej psychiki. Jednocześnie odkrywa przed widzami dziewczęcość i swoistą naiwność, które karzą ze zdziwieniem patrzeć na postać i stają się kluczem do ukazania wewnętrznych sprzeczności i dramatów; tworzenia niejednokrotnie bardzo bolesnych, "ostrych" ról.

"Nie interesuje mnie poczucie bezpieczeństwa w jednej formie, w jednym, sprawdzonym typie ról. Interesuje mnie dotykanie różnych przestrzeni" - mówiła aktorka. - "Już kilka razy wyrywałam się z grożących mi szufladek. Zaczynałam rolami ekscentrycznych dziewczynek z warkoczykami. Później były kobiety neurotyczne, rozchwiane emocjonalne. Następnie tzw.: matki z dziećmi. Parę lat temu w podobnym czasie dostałam dwie propozycje: nastolatki i kobiety dwa razy starszej ode mnie. Cieszę się, że reżyserzy tak różnie mnie obsadzają. Myślę, że w moich transformacjach pomaga mi też uniwersalna powierzchowność, dzięki której mogę być i kasjerką w hipermarkecie i pankówą i damą" ("Dziennik - Kultura" 27.07.2007).

Jednym z jej najważniejszych dokonań stała się tytułowa rola w dramacie Merylin Mongoł Nikołaja Kolady w reżyserii Barbary Sass (2002, Teatr im. Jaracza w Łodzi). Muskała grała dziewczynę z rosyjskiej prowincji, osobę nawiedzoną, której, jak twierdzi, ukazuje się Bóg. Grając Olgę zacierała dystans pomiędzy sobą a postacią. Budowała rolę ekspresyjną, opartą na intensywnych sprzecznych uczuciach.

"Ma w sobie coś, co nie pozwala oderwać od niej oczu - może to zdolność przechodzenia od łagodności do agresji, bycia dzieckiem, a po chwili głęboko doświadczoną, przegraną kobietą" - notował Jacek Wakar ("Teatr" 2003, nr 1/2).

Aktorka stworzyła też bardzo ciekawe role w monodramach reżyserowanych przez Mariana Półtoranosa. Jeszcze przed studiami w łódzkiej szkole, w rodzinnym Kłodzku zagrała w monodramie "Lalki, moje ciche siostry" Henryka Bardijewskiego i w "Pani Dobrej" według Thomasa Bernharda (1990). Na zawodowej scenie wystąpiła z kolei w napisanej wspólnie z siostrą "Podróży do Buenos Aires" (2001, Teatr im. Jaracza w Łodzi). W "Podróży..." przemieniała się w staruszkę Walerię. Jej metamorfoza dokonywała się bez pomocy charakteryzatora. Odchodząc od rodzajowości budowała uniwersalną historię o wewnętrznym rozpadzie człowieka. Jego słabość objawiała się nie w zniszczonej życiem twarzy, a w bezładnej galopadzie słów. W 2005 roku "Podróż..." z podtytułem "Work in Regress" twórcy ponownie przygotowali w warszawskim Teatrze Dramatycznym.

"Walerka opowiada dyrdymały. Ale jak! Po mistrzowsku. Trzeba niebywałego talentu autorskiego i aktorskiego, by jej nieskoordynowaną wypowiedź uczynić tak przejmującą i prawdziwą" - pisał o warszawskim spektaklu Janusz R. Kowalczyk ("Rzeczpospolita" 2005, nr 262).

Muskała z Podróżą do Buenos Aires wystąpiła m.in. na festiwalu teatralnym Fringe w Edynburgu w 2007 roku.

Aktorka zagrała też we współczesnej sztuce Marka Modzelewskiego Koronacja w reżyserii Łukasza Kosa w Teatrze Narodowym (2003). Potem była Marią Podsiekalnikową w "Samobójcy" Nikołaja Erdmana w reżyserii Marka Fiedora na scenie warszawskiego Teatru Dramatycznego (2004).

"Gabriela Muskała jest jak gdyby dobrym duchem spektaklu" - pisała o tej roli Marta Uszyńska. - "Jest w niej, pomimo śmiesznych nieraz zachowań, coś niesłychanie przejmującego, jakaś prawda cierpienia - i miłości, której nie sposób się oprzeć" ("Didaskalia" 2004, nr 10).

Ostatnią, jak do tej pory, teatralną rolą aktorki była Natasza w "Siostrach" Pera Olova Enquista w reżyserii Piotr Cieślaka, w spektaklu przygotowanym na scenie warszawskiego Teatru Dramatycznego (2006).

Muskała ma także na swoim koncie kilka ról na małym ekranie. W Teatrze Telewizji wystąpiła po raz pierwszy w 1993 roku w lirycznej komedii Ładna historia francuskiego duetu - Gastona Armana de Caillaveta i Roberta de Flersa w reżyserii Marka Gracza. U Mariusza Grzegorzka zagrała jeszcze Katarzynę w "Zmierzchu długiego dnia" Eugene'a O'Neilla (1997), a ostatnio wcieliła się w postać Marii, żony rotmistrza Pileckiego w widowisku w reżyserii Ryszarda Bugajskiego - "Śmierci rotmistrza Pileckiego" - opowieści o procesie, skazaniu i ostatnich dniach jednego z najbardziej honorowych i niezłomnych oficerów przedwojennej Polski (2006).

W filmie debiutowała także w 1993 roku w Rozmowie z człowiekiem z szafy Mariusza Grzegorzka (1993). Kilka lat później ten sam reżyser powierzył jej jedną głównych ról w Królowej aniołów - halucynacyjnym obrazie o miłości i samotności (1999). Muskała zagrała również w filmach Grega Zglinskiego, prywatnie męża aktorki. Najpierw wcieliła się w postać Ani w psychologicznej etiudzie fabularnej Na swoje podobieństwo zrealizowanej przez Zglinskiego w łódzkiej szkole filmowej (2001). W 2004 roku wystąpiła w dramacie psychologicznym "Cała zima bez ognia" (koprodukcja belgijsko-szwajcarska). To historia małżeństwa, które straciło córeczkę. Laure trafia do zakładu psychiatrycznego, jej mąż Jean zatrudnia się hucie i próbuje normalnie żyć. Tam spotyka Labinotę - w tej roli Gabriela Muskała - uciekinierkę z Kosowa, która czeka na zaginionego podczas wojny męża. Jean i Labinota zaczynają się do siebie zbliżać.

"Polska aktorka Gabriela Muskała z wyjątkową subtelnością odmalowuje złożony dramat swojej bohaterki" - pisała o filmie Anita Piotrowska. - "Uciekinierka z bałkańskiego piekła nosi w sobie pamięć tamtych straszliwych przeżyć, ale na przekór wszystkiemu wybiera życie: wbrew racjonalnym przesłankom wierzy w powrót męża, solidaryzuje się z Jeanem w jego bólu, nie próbuje stopniować ani klasyfikować swoich i jego koszmarów" ("Kino" 2005, nr 9).

Muskała długo przygotowywała się do tej roli, nauczyła się francuskiego, rozmawiała z emigrantami z Kosowa mieszkającymi w Szwajcarii i z psychologiem o naturze traumatycznych wojennych przeżyć i wspomnień. Później świetnie sprawdziła się także w innym psychologicznym obrazie - telewizyjnym filmie Podróż w reżyserii Dariusza Glazera (2006). Zagrała w nim dwudziestokilkuletnią dziewczynę, która jest kasjerką w supermarkecie; żyje z bezrobotnym mężem i dwójką dzieci w blokowisku. Potem był jeszcze jeden film telewizyjny Aria Diva w reżyserii Agnieszki Smoczyńskiej (2007). Muskała stworzyła tu kolejny interesujący portret psychologiczny. Wcieliła się w Basię, szczęśliwą żonę i matkę, której przyjaźń ze śpiewaczką operową (w tej roli Katarzyna Figura) przeradza się z czasem w głębokie uczucie.

Muskała zagrała też jedną z głównych ról w serialu "Londyńczycy" w reżyserii Grega Zglinskiego i Macieja Migasa (2008-2009) i mniejsze role w filmach fabularnych, m.in. Sally w obrazie o Władysławie Sikorskim - "Generał. Zamach na Gibraltarze" Anny Jadowskiej (2009) i żonę Szyposza w "Janosiku. Prawdziwej historii" Kasi Adamik i Agnieszki Holland (2009).

Nagrody:

• 1988 - Nagroda dziennikarzy za monodram "Lalki, moje ciche siostry" Henryka Bardijewskiego w reżyserii Mariana Półtoranosa na festiwalu "Wrostja" we Wrocławiu; Nagroda Ministerstwa Kultury i Sztuki za monodram "Lalki, moje ciche siostry" Henryka Bardijewskiego w reżyserii Mariana Półtoranosa na festiwalu "Osatja" w Zgorzelcu;
• 1990 - Nagroda jury, nagroda Doroty Stalińskiej "Uwaga talent!" oraz nagroda Wandy Ziembickiej i Wojciecha Hasa za spektakl "Pani Dobra" wg Thomasa Bernharda z Teatru KO-KU z Kłodzka w reżyserii Mariana Półtoranosa na 14. Wrocławskich Spotkaniach Teatrów Jednego Aktora; Pierwsza nagroda za spektakl "Pani Dobra" wg Thomasa Bernharda z Teatru KO-KU z Kłodzka na festiwalu "Osatja" w Zgorzelcu;
• 1991 - Grand Prix za spektakl "Pani Dobra" wg Thomasa Bernharda z Teatru KO-KU z Kłodzka w reżyserii Mariana Półtoranosa na Festiwalu "Zderzenia" w Kłodzku;
• 1992 - Wyróżnienie za monodram "Pani Dobra" wg Thomasa Bernharda z Teatru KO-KU z Kłodzka w reżyserii Mariana Półtoranosa; stypendium oraz nagroda prasy na 26. Ogólnopolskim Festiwalu Teatrów Jednego Aktora w Toruniu;
• 1993 - Nagroda "Najlepszy Debiut" na scenach łódzkich w sezonie 1992/1993 za rolę Ani w "Ani z Zielonego Wzgórza" Lucy Maud Montgomery w reżyserii Macieja Korwina z Teatru Powszechnego w Łodzi;
• 1995 - Pierwsza nagroda na Przeglądzie Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu; Złota Maska - nagroda łódzkich recenzentów teatralnych za role Uczennicy w "Lekcji" Eugene'a Ionesco w reżyserii Michała Pawlickiego z Teatru Powszechnego w Łodzi oraz Dorotki w "Czarodzieju z Oz" Lymana Franka Bauma w reżyserii Dariusza Miłkowskiego z Teatru Muzycznego w Łodzi;
• 1996 - Nagroda dla najlepszej aktorki za rolę Agnes w "Agnes od Boga" Johna Pielmeiera w reżyserii Mariusza Grzegorzka z Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi na Festiwalu "Zderzenia" w Kłodzku; Nagroda dla Najlepszego Recitalu na Festiwalu Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu;
• 1999 - Tytuł najpopularniejszej aktorki Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi przyznawany przez "Dziennik Łódzki" i Radio Manhattan;
• 2002 - Nagroda za rolę Walerki w "Podróży do Buenos Aires" Amanity Muskarii w reżyserii Mariana Półtoranosa w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi na 1. Festiwalu Prapremier w Bydgoszczy; Nagroda aktorska za rolę Walerki w "Podróży do Buenos Aires" Amanity Muskarii w reżyserii Mariana Półtoranosa w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi na 42. Kaliskich Spotkaniach Teatralnych; Nagroda za rolę Walerki w "Podróży do Buenos Aires" Amanity Muskarii w reżyserii Mariana Półtoranosa w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi w 8. Ogólnopolskim Konkursie na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej w Warszawie; Nagroda marszałka województwa łódzkiego z okazji Międzynarodowego Dnia Teatru; Grand Prix Geras oraz nagroda Polskiego Radia za monodram "Podróż do Buenos Aires" Amanity Muskarii w reżyserii Mariana Półtoranosa w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi na 36. Spotkaniach Teatrów Jednego Aktora we Wrocławiu;
• 2003 - Wyróżnienie za rolę Olgi w spektaklu "Merylin Mongoł" Nikołaja Kolady w reżyserii Barbary Sass w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi na 43. Kaliskich Spotkaniach Teatralnych; Złota Maska - nagroda łódzkich recenzentów teatralnych za kreację aktorską w sezonie 2002/03 w Łodzi, rolę Olgi w spektaklu Merylin Mongoł Nikołaja Kolady w reżyserii Barbary Sass w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi; Srebrny Pierścień - nagroda Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Miejskiego w Łodzi za rolę Olgi w przedstawieniu "Merylin Mongoł" Nikołaja Kolady w reżyserii Barbary Sass w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi; "Kryształowa Łódka" - nagroda dla najlepszej aktorki łódzkich scen przyznana przez młodzież uczestniczącą w 30. edycji konkursu na recenzję szkolną organizowanego przez Towarzystwo Przyjaciół Łodzi;
• 2004 - Nagroda za rolę Żony w przedstawieniu "Koronacja" Marka Modzelewskiego w reżyserii Łukasza Kosa z Teatru Narodowego na 4. Festiwalu Dramaturgii Współczesnej "Rzeczywistość przedstawiona" w Zabrzu;
• 2005 - Nagroda dla najlepszej aktorki w plebiscycie publiczności za rolę Marii w "Samobójcy" Nikołaja Erdmana w reżyserii Marka Fiedora z Teatru Dramatycznego w Warszawie na Festiwalu Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych w Łodzi
• 2009 - Nagroda Polskiego Kina Niezależnego im. Jana Machulskiego dla najlepszej aktorki za rolę Basi w filmie "Aria Diva" Agnieszki Smoczyńskiej;
• 2010 - I nagroda za monodram "Podróż do Buenos Aires" - 7. Międzynarodowy Festiwal Monodramów Thespis w niemieckiej Kilonii;
• 2011 - 36. Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni - nagroda za drugoplanową rolę kobiecą - za rolę w filmie "Wymyk";
• 2012 - pierwsza nagroda Międzynarodowy Festiwalu Jednego Aktora Monobaltija w Kownie za monodram "Podróż do Buenos Aires".

Autor: Monika Mokrzycka-Pokora, maj 2008; aktualizacja: listopad 2009, 2012.