Anna Seniuk w przedstawieniu "Udręka życia", 2011, fot. Teatr Narodowy w Warszawie

Aktorka teatralna i filmowa. Urodziła się 17 listopada 1942 roku w Stanisławowie.

W 1964 roku ukończyła Państwową Wyższą Szkołę Teatralną w Krakowie. Od razu po dyplomie została zaangażowana do Starego Teatru. Debiutowała tam rolą Irmy w Wariatce z Chaillot Jeana Giraudoux w inscenizacji Zygmunta Hübnera (1964). Na krakowskiej scenie pracowała pod kierunkiem wybitnych reżyserów, oprócz Hübnera, także Jerzego Jarockiego i Konrada Swinarskiego, Bogdana Hussakowskiego i Józefa Szajny. Zagrała m.in. Dziewicę w Nie-Boskiej komedii Zygmunta Krasińskiego w inscenizacji Swinarskiego (1965) i Mariolę w Mojej córeczce Tadeusza Różewicza w reżyserii Jarockiego (1968).

W 1969 roku rozstała się z Krakowem. Jan Świderski zaprosił ją do współpracy przy Głupim Jakubie Tadeusza Rittnera - spektaklu, który przygotowywał wówczas w warszawskim Teatrze Ateneum. W przedstawieniu Świderskiego wcieliła się w postać Hani. Zagrała nie naiwną i bezradną dziewczynę, ale upartą i ambitną, zmysłową i pociągającą kobietę.

"Tylko w scenach z Jakubem widzimy, jaka jest naprawdę" - pisała Bożena Frankowska - "zakochana, pełna temperamentu, ale cały czas zimno kalkulująca, sprytna, władcza, nieubłaganie pilnująca realizacji swego planu - wyjść za mąż za pana, którym będzie usynowiony przez Szambelana Jakub, a więc człowiek młody i którego ona jednak naprawdę po ludzku kocha" ("Teatr" 16-30.06.1970).

W Warszawie została już na stałe. Z Teatrem Ateneum związana była do 1974 roku. Współpraca z Maciejem Prusem przy Peer Gyncie Henrika Ibsena (1970) zaowocowała kolejną doskonałą kreacją - Solwejgi. Nakreśliła tę postać z lirycznym wyczuciem i dyskrecją. Z kolei w Pokojówkach Jeana Geneta w reżyserii Henryka Baranowskiego (1971) występując w roli Solange pokazała skomplikowany psychologicznie portret, pełne dramatyzmu kolejne przeistoczenia bohaterki. Ujawnił się tutaj transformacyjny talent Anny Seniuk, która w jednym wizerunku potrafiła zaprezentować wiele różnych wcieleń. W Ateneum zagrała jeszcze m.in. Lizę w Biesach wg Fiodora Dostojewskiego w reżyserii Janusza Warmińskiego (1971).

"Anna Seniuk reprezentuje rzadkie w teatrze emploi amantki charakterystycznej" - opisywał aktorkę Zygmunt Hübner. - "Duży, autentyczny talent komediowy sprawia, że wiele postaci, które w założeniu nie są komediowymi, wzbogaca o elementy lirycznego lub żywiołowego humoru" (w: "Magazyn Filmowy" 1971, nr 25).

I sama aktorka na początku lat 70. przyznawała:

"Muszę powiedzieć, że bardzo lubię role komediowe, jeżeli czasem o czymś marzę, to właśnie o dobrej komedii" ("Trybuna Ludu" 05.08.1973).

Wkrótce zagra w repertuarze komediowym, z wielkim powodzeniem będzie kreowała postaci komediowe przede wszystkim w repertuarze Fredrowskim. Ale wcześniej, w 1975 roku, jeszcze na deskach Ateneum, brawurowo, z ogromna pasją i temperamentem zagrała Królową w Pannie Tutli-Putli Stanisława Ignacego Witkiewicza, spektaklu reżyserowanym przez Warmińskiego.

Kolejną warszawską sceną, z która związała się Seniuk, był prowadzony przez Zygmunta Hübnera Teatr Powszechny. W 1976 roku właśnie na deskach tego teatru zagrała jedną ze swoich największych ról - Nadieżdę Monachową w Barbarzyńcach Maksyma Gorkiego, znakomitym, aktorskim spektaklu Aleksandra Bardiniego.

"Rola trudna, bo zawarta między skrajnościami: karykaturalnym przejaskrawieniem i melodramatem, a to znaczy w sztuce - między nonsensownym teoretyzowaniem na temat mężczyzn a decyzją samobójczą" - notowała Elżbieta Wysińska. - "Aktorka połączyła w sposób psychologicznie przekonywujący i teatralnie fascynujący ostro komediowy początek z desperackim zakończeniem" ("Kultura" 1976, nr 28).

Ważną jej rolą z tego okresu była zagrana powściągliwie i z lekkim dystansem Marie Caroline David w Nocy trybad Per Olova Enquista w inscenizacji Ernsta Günthera (1977). Aktorka sprawdzała się również w rolach drugoplanowych. Świetny epizod więziennej sprzątaczki cioci Niury stworzyła w przedstawieniu Piotra Cieślaka Gdy obudzą się rankiem Wasilija Szukszyna (1979). U tego samego reżysera wcieliła się w postać nadopiekuńczej matki Soni w Czwartkowych damach Loleha Bellona (1980).

W repertuarze Fredrowskim po raz pierwszy zagrała na scenie Teatru Powszechnego, w Zemście reżyserowanej przez Zygmunta Hübnera (1978). Jej Podstolina poprowadzona została bardzo inteligentnie, z ogromnym poczuciem humoru, ale bez karykatury. Żywiołowość Anny Seniuk połączona z precyzyjnym "odmierzaniem" na scenie środków aktorskich, a także wrażliwość na partnera, zapewniły jej powodzenie w komediach Fredry. Od tego czasu grała w nich wielokrotnie, najpierw w Teatrze Polskim, z którym związana była w latach 1982-1991. Tutaj, u boku Tadeusza Łomnickiego - Papkina i Tadeusza Bartosika - Cześnika, wystąpiła jako Podstolina w Zemście - spektaklu inscenizowanym z kolei przez Kazimierza Dejmka (1983) i następnej wersji tej komedii w interpretacji Dejmka z 1988 roku. Z reżyserem współpracowała także przy realizacji Pana Jowialskiego grając Szambelanową (1992) i Dam i huzarów wcielając się w postać Pani Orgonowej (1993). Występowała w komediach Fredry w reżyserii Andrzeja Łapickiego, jako Pani Dobrójska w Ślubach panieńskich (1984) i Pani Orgonowa w Damach i huzarach (1984). Ale mierzyła się także z innym repertuarem - była m.in. Księżną Iriną w Szewcach Witkacego w reżyserii Jerzego Krasowskiego (1983), Zefirą w staropolskim Żywocie Józefa Mikołaja Reja w inscenizacji Dejmka (1985), wcieliła się w postać Onej w Sztuce konwersacji Kazimierza Brandysa przygotowanej przez Łapickiego (1988), z którym zagrała tutaj w popisowym aktorskim duecie.

"(...) Ona ma jasność inteligencji i szczerą naiwność, jakąś wewnętrzną miękkość pod pozorną twardą nieczułością" - pisała o złożonej roli Anny Seniuk Bożena Winnicka. - "Jest liryczna i śmieszna, cyniczna i sentymentalna, bezradna i agresywna" ("Życie Literackie" 09.04.1989).

Od początku swojej aktorskiej kariery występowała w filmie. Grała w epizodach, m.in. prostytutkę Magdalenkę w Lalce Wojciecha Jerzego Hasa (1968). Ogromną popularność przyniosła jej rola Magdy Karwowskiej w telewizyjnym serialu Jerzego Gruzy Czterdziestolatek (1974). W 1978 roku w Bilecie powrotnym - psychologicznym obrazie Ewy i Czesława Petelskich zagrała pierwszą dużą rolę filmową - chłopkę Antoninę, która z miłości do syna postanawia za chlebem wyjechać do Kanady.

"(...) wyśmienita, sugestywna kreacja Anny Seniuk w roli Antośki ma pewną zasadnicza wadę" - pisał Marek Pawlukiewicz - "aktorka obdarzyła postać bohaterki taką dozą wewnętrznej prawdy, ciepła i ślepego, matczynego uczucia, że nasze sympatie są całkowicie po jej stronie" ("Kultura" 1979, nr 6).

Anna Seniuk zagrała także silną, napiętą wewnętrznie Julcię w Pannach z Wilka - filmie Andrzeja Wajdy na podstawie prozy Jarosława Iwaszkiewicza (1979) i krzepką Handzię, żonę Kaziuka w Konopielce Witolda Leszczyńskiego, ekranizacji powieści Edwarda Redlińskiego (1980). Była królową Marysieńką w historycznej komedii Wojciecha Solarza Ojciec królowej (1979), zagrała krwisty epizod sklepowej Zosi w Pełni Andrzeja Kondratiuka (1979).

W Teatrze Telewizji debiutowała w 1966 roku epizodem w Martwych duszach Mikołaja Gogola w reżyserii Hübnera. Od tego czasu na małym ekranie wykreowała ponad 80 ról. Za tytułową postać w Moralności pani Dulskiej w inscenizacji Tomasza Zygadły (1992) otrzymała nagrodę im. Aleksandra Zelwerowicza przyznawaną przez pismo "Teatr".

Anna Seniuk występowała w przedstawieniach kabaretowych, śpiewała w Jamie Michalikowej i w kabarecie "Dudek". Od wielu lat związana jest z Teatrem Polskiego Radia. Dubbingowała filmy, m.in. pamiętną Irenę z serialu Saga rodu Forsyte'ów.

"Najciekawszy dla mnie rodzaj pracy" - stwierdzała - "to zajęcie w dubbingu i radiu. Człowiek zostaje sam, w pustym pokoju, zdany tylko na siebie i swój głos" ("Trybuna Ludu" 05.08.1973).

Wszechstronna aktorka w teatrze często występowała w repertuarze klasycznym, jednak, jak mówiła:

"Zawsze jakoś omijał mnie Szekspir, odczuwam to jako bolesne niedopełnienie" ("Film" 1980, nr 23).

Na początku pracy na scenie, jeszcze w Starym Teatrze, zagrała Lady Mortimer w Królu Henryku IV Jerzego Jarockiego (1965), a potem Biankę w Poskromieniu złośnicy, telewizyjnym spektaklu Hübnera (1971). Po raz trzeci, i jak do tej pory ostatni, grała w sztuce Stradfordczyka - pełną humoru, ale i sarkazmu służącą Marię w Wieczorze Trzech Króli w reżyserii Jerzego Rakowieckiego w Teatrze Polskim (1984).

W latach 90. aktorka na powrót związała się z Teatrem Ateneum (1991-2003). Od 2003 roku pracuje w Teatrze Narodowym, gdzie zagrała m.in. Weronikę Adamczyk w 2 maja Andrzeja Saramonowicza w reżyserii Agnieszki Glińskiej (2004) i Lindę w Śmierci komiwojażera Arthura Millera w reżyserii Kazimierza Kutza (2004). Jest również profesorem warszawskiej Akademii Teatralnej i reżyserem szkolnych przedstawień dyplomowych, m.in. Księżniczki na opak wywróconej Calderona (2003) i Walentynek na motywach dramatów Iwana Wyrypajewa i Michała Roszczina (2007).

Anna Seniuk wystąpiła ostatnio w Teatrze Narodowym w spektaklach Jerzego Jarockiego, była Kulką w Kosmosie Witolda Gombrowicza (2005) i Matrioną Wasiljewną Czelcową w Miłości na Krymie Sławomira Mrożka (2006), a także Marfą Jegorowną Babakiną w Iwanowie Antoniego Czechowa w reżyserii Jana Englerta (2008).

Odznaczenia i nagrody:

• 1968 - Złota Odznaka Klubu Miłośników Teatru za zasługi w dziedzinie upowszechniania kultury;
• 1974 - Złoty Ekran;
• 1976 - Nagroda tygodnika "Przyjaźń" za rolę Nadieżdy Monachowej w Barbarzyńcach Maksyma Gorkiego w reżyserii Aleksandra Bardiniego w Teatrze Powszechnym w Warszawie;
• 1977 - Złoty Krzyż Zasługi; Nagroda główna za rolę Karoliny David w Nocy Trybad Per Olova Enquista w reżyserii Ernsta Günthera z Teatru Powszechnego w Warszawie na 17. Kaliskich Spotkaniach Teatralnych;
• 1978 - Nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Polskiego Radia i Telewizji za rolę Magdy Karwowskiej w III części serialu Czterdziestolatek w reżyserii Jerzego Gruzy;
• 1979 - Nagroda Prezesa Rady Ministrów II stopnia w dziedzinie filmu z okazji 35-lecia PRL za kreacje w filmie fabularnym, a szczególnie za rolę Antoniny w filmie Ewy i Czesława Petelskich Bilet powrotny; Nagroda za rolę Podstoliny w Zemście Aleksandra Fredry w reżyserii Zygmunta Hübnera z Teatru Powszechnego w Warszawie na 5. Opolskich Konfrontacjach Teatralnych;
• 1984 - Nagroda za najlepszą rolę żeńską - rolę Podstoliny w Zemście Aleksandra Fredry w reżyserii Kazimierza Dejmka z Teatru Polskiego w Warszawie na 23. Rzeszowskich Spotkaniach Teatralnych;
• 1986 - Nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Polskiego Radia i Telewizji za kreacje aktorskie w Teatrze Telewizji i Teatrze Polskiego Radia; Nagroda za rolę Zefiry, żony Putyfara, w Żywocie Józefa wg Mikołaja Reja w reżyserii Kazimierza Dejmka z Teatru Polskiego w Warszawie na 12. Opolskich Konfrontacjach Teatralnych;
• 1988 - Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski;
• 1988 - Złota Syrenka;
• 1989 - Zasłużony Działacz Kultury; Odznaczona za Zasługi dla Warszawy;
• 1992 - Nagroda im. Aleksandra Zelwerowicza przyznawana przez pismo "Teatr" za tytułową rolę w Moralności pani Dulskiej w reżyserii Tomasza Zygadły w Teatrze Telewizji;
• 1994 - Złoty Wawrzyn Grzymały; Laureatka plebiscytu "Anteny" na najpopularniejszą aktorkę '93;
• 1997 - Wielki Splendor - nagroda Teatru Polskiego Radia;
• 1998 - Nagroda publiczności za rolę Szambelanowej w Panu Jowialskim Aleksandra Fredry w reżyserii Krzysztofa Orzechowskiego z Teatru Ludowego w Nowej Hucie na 23 Opolskich Konfrontacjach Teatralnych; Zwycięstwo w V plebiscycie popularności "TeleRzeczpospolitej";
• 1999 - Nagroda im. św. Brata Alberta;
• 2000 - Złoty Mikrofon za kreacje aktorskie w Teatrze Polskiego Radia oraz adaptację i reżyserię spektakli radiowych Balladyny Juliusza Słowackiego i Pchły Szachrajki Jana Brzechwy;
• 2003 - Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski; V miejsce w plebiscycie "TeleRzeczpospolitej" na najpopularniejszych aktorów;
• 2004 - Tele Maska dla najlepszej aktorki w Teatrze Telewizji Polskiej; Grand Prix oraz nagroda publiczności dla przedstawienia dyplomowego Akademii Teatralnej w Warszawie Księżniczka na opak wywrócona Calderona na 15. Międzynarodowym Festiwalu Szkół Teatralnych "Istropolitana Project 2004" w Bratysławie;
• 2007 - Tytuł Mistrza Mowy Polskiej; Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Autor: Monika Mokrzycka-Pokora, luty 2005; aktualizacja: listopad 2009.