Film

Andrzej Chyra

Film
Aktor teatralny i filmowy. Urodził się 27 sierpnia 1964 roku w Gryfowie Śląskim.

Ukończył Wydział Aktorski (1987) i Wydział Reżyserii (1994) Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie.

Występował w stołecznym Teatrze Rampa oraz Scenie Prezentacje w Dyskretnym uroku faunów Marta Crowleya w reżyserii Romualda Szejda (1992). Na Scenie Prezentacje u Szejda grał również Bertrama Chesterfielda w Omdlałym koniu Francoise Sagan (1994), Artura Crabtree w Billym Kłamcy Willisa Halla i Keitha Waterhouse'a (1995) oraz wieczorze piosenek francuskich Życie na różowo (1993). Wystąpił także w roli Zaliwskiego w Teatrze Narodowym w Nocy listopadowej Stanisława Wyspiańskiego w inscenizacji Jerzego Grzegorzewskiego (1997).

Chyra próbował również sił w reżyserii - wystawił Z dziejów alkoholizmu w Polsce (1994) w Teatrze Stara Prochownia oraz Przegryźć dżdżownicę (1997) Katarzyny Grocholi na Scenie Na Piętrze w Poznaniu. Rok później w Centrum Kultury Teatr w Grudziądzu przeniósł na scenę Kochanka Harolda Pintera.

Aktor stał się rozpoznawalny dzięki drugoplanowej roli w filmie Dług w reżyserii Krzysztofa Krauzego (1999), gdzie stworzył postać demonicznego Gerarda szantażującego dwóch młodych biznesmenów. Wystąpił również w Kolejności uczuć Radosława Piwowarskiego (1993), Wielkich rzeczach Krauzego (2000), filmie Pieniądze to nie wszystko Juliusza Machulskiego (2001) i niskobudżetowym Kallafiorrze Jacka Borcucha (1999).

Po sukcesach kinowych Chyra wrócił do teatru. "Teatr zawsze traktowałem jako miejsce najpełniej realizujące aktora. Myślę, że kiedy dostaje się interesującą propozycję teatralną, przyjęcie takiej roli jest wręcz zawodowym obowiązkiem" - wyjaśniał aktor przed premierą Barbarzyńców Gorkiego przygotowaną przez Agnieszkę Glińską w Teatrze Współczesnym w Warszawie. "Jako inżynier Czerkun, z włosami 'rudymi jak pochodnia' - równie odważny i bezkompromisowy co bezwzględny - świetnie wypadł Andrzej Chyra" - zachwycał się rolą Chyry recenzent "Rzeczpospolitej". Wkrótce aktor potwierdził swą doskonałą formę, grając Dionizosa w Bachantkach Eurypidesa przeniesionych na scenę Teatru Rozmaitości przez Krzysztofa Warlikowskiego (2001) oraz Christiana w Uroczystości Thomasa Vinterberga i Morgensa Rukova w reżyserii Grzegorza Jarzyny (2001).
"Niekontrolowaną potęgę, ukrytą pod groteskowym przebraniem, czuje się w postaci Dionizosa granego przez Andrzeja Chyrę. To kapryśny chłopiec, który pytany o dionizyjskie rytuały, odpowiada w tonie: 'Wiem, ale nie powiem'. Ale na początku spektaklu nie ma chłopca, jest zwierzę - Chyra stoi tyłem do widowni i wypowiada słowa prologu, bełkocząc, jakby dopiero uczył się ludzkiej mowy. Magnetyczna siła Dionizosa przyciąga nawet jego największego wroga Penteusza (Jacek Poniedziałek). Penteusz jest gotów przebrać się za kobietę i czołgać po ziemi, byle Dionizos pokazał mu sekretne rytuały. Ich walka jest jak miłosny uścisk. Chyra w tym spektaklu to demon, który prowadzi do zguby, nie chciałbym spotkać go na swojej drodze" (Roman Pawłowski, "Gazeta Wyborcza").
W latach 2000-2007 Chyra był aktorem warszawskiego Teatru Rozmaitości (w 2003 roku scena zmieniła nazwę na TR Warszawa). Od 2008 roku jest w zespole Nowego Teatru w Warszawie, którego szefem artystycznym jest Krzysztof Warlikowski.

Na deskach TR Warszawa można go było oglądać w kolejnych świetnych rolach w spektaklach Warlikowskiego, jako Antonia w Szekspirowskiej Burzy (2003), Chanana / Adama S. w Dybuku. Między dwoma światami na podstawie tekstów Szymona An-skiego i Hanny Krall (2003), czy wreszcie Roya M. Cohna w Aniołach w Ameryce Tony'ego Kushnera (2007).
"Andrzej Chyra prowadzi postać cynicznego prawnika Cohna w sposób przerysowany, fesywny, wściekły. Jakby podskakiwał od słów nienawiści. Zło kipi w nim jak wrzątek pod pokrywką. Dawno nie widziałem tak nieszablonowej roli" - pisał Łukasz Drewniak ("Dziennik - Kultura" 2007, nr 46).
Aktor wystąpił ponadto jako Andrew w Obróbce Martina Crimpa w reżyserii Artura Urbańskiego (2002), był tytułowym bohaterem w Giovannim wg Mozarta i Moliera w inscenizacji Grzegorza Jarzyny (2006). Na scenie Nowego Teatru w Warszawie zagrał w ostatnim, jak do tej pory, przedstawieniu Warlikowskiego - (A)pollonii wg m.in. utworów Eurypidesa i Hanny Krall (2009).

W ostatnich latach Chyra stworzył wiele sugestywnych ról w filmie. Był m.in. dziennikarzem Borysem w Powiedz to, Gabi Rolanda Rowińskiego (2003), inteligentem Dawidem, który zabił gwałciciela żony w przejmującym filmie więziennym Symetrii Konrada Niewolskiego (2003), ojcem "Małej" w refleksyjnym obrazie Zmruż oczy Andrzeja Jakimowskiego (2003), "Dzieciakiem" - reprezentantem młodszego pokolenia w ciepłym filmie o starości Tulipany Jacka Borcucha (2004). Zagrał główną rolę cierpiącego na psychozę inspektora policji Marka Jeklewskiego w kolejnym filmie Niewolskiego Palimpseście (2006). Był Jakubem uzależnionym od wirtualnej miłości w S@motności w sieci Witolda Adamka (2006), elektrykiem Leszkiem w polsko-niemieckim Strajku Volkera Schlondorffa (2006) i porucznikiem Jerzym w Katyniu Andrzeja Wajdy (2007). Znakomitą kreację stworzył jako młody, bezwzględny komornik sądowy Lucjan Bohme z czasem próbujący naprawić wyrządzone ludziom krzywdy w Komorniku Feliksa Falka (2005).
"Grający Ludwika Bohme Andrzej Chyra dał się poznać jako specjalista od podobnych ról ambitnych trzydziestolatków, prących przed siebie, bez oglądania się na innych" - pisał Konrad J. Zarębski. - "W 'Komorniku' jest wysokiej klasy specjalistą - reprezentantem coraz liczniejszej grupy polskich yuppies - wykonującym swoje obowiązki z zaskakującą konsekwencją i wysoką skutecznością. Swoją bezkompromisowością budzi lęk zarówno ofiar - dłużników, jak i środowiska prawniczego, w którym się obraca" ("Kino" 02.11.2005).
Aktor grał także nadkomisarza Krzysztofa Rysia w serialu kryminalnym Oficer.

Ważniejsze nagrody:
  • 1999 - Nagroda dla najlepszego aktora, za rolę Gerarda w filmie Dług na 24. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku; Nagroda za debiut, za rolę Gerarda w filmie Dług Krzysztofa Krauzego na 4. Wrocławskim Festiwalu Filmowym "Najnowsze Kino Polskie"
  • 2000 - Polski Orzeł za najlepszą męską rolę drugoplanową, rolę Gerarda w filmie Dług Krzysztofa Krauzego;
  • 2005 - Nagroda za pierwszoplanową rolę męską, za rolę Lucjana Bohme w filmie Feliksa Falka Komornik na 30. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni;
  • 2006 - Orzeł - Polska Nagroda Filmowa za najlepszą główną rolę męską, za rolę Lucjana Bohme w filmie Feliksa Falka Komornik; Jańcio Wodnik - nagroda za najlepszą rolę męską, za rolę tytułową w filmie Komornik Feliksa Falka na 13. Ogólnopolskim Festiwalu Sztuki Filmowej "Prowincjonalia" we Wrześni; Złota Kaczka - nagroda dla najlepszego polskiego aktora w plebiscycie czytelników miesięcznika "Film" - za rolę tytułową w filmie Komornik Feliksa Falka; Nagroda "Złoty Rycerz" za najlepszą pierwszoplanową rolę męską, za rolę Lucjana Bohme w filmie Komornik Feliksa Falka na 15. Międzynarodowym Forum Filmowym "Złoty Rycerz" w Moskwie;
  • 2007 - Wyróżnienie za rolę Billa w spektaklu telewizyjnym Kolekcja Harolda Pintera w reżyserii Marcina Wrony na 7. Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej "Dwa Teatry" w Sopocie ; Nagroda im. Aleksandra Zelwerowicza za rolę Roya M. Cohna w przedstawieniu Anioły w Ameryce Tony'ego Kushnera w reżyserii Krzysztofa Warlikowskiego w TR Warszawa.

Opracowanie: kwiecień 2002.
Aktualizacja: Monika Mokrzycka-Pokora, listopad 2009.

Podobne

Film Weiser

Film

Film fabularny w reżyserii Wojciecha Marczewskiego z 2001 roku.

Film Pół serio

Film

Film fabularny w reżyserii Tomasza Koneckiego z 2000 roku.

Zobacz także

Teatr Och-Teatr w Warszawie

Prywatna scena założona przez Fundację Krystyny Jandy na Rzecz Kultury. Działa od 2010 roku w dawnym kinie Ochota przy ulicy Grójeckiej w Warszawie.

Teatr Teatr Polonia w Warszawie

Prywatna scena założona przez Fundację Krystyny Jandy na Rzecz Kultury. Działa od 2005 roku w dawnym kinie Polonia przy ulicy Marszałkowskiej w Warszawie.

Odnośniki do innych działów bazy wiedzy